Het inzetten van kassen voor grootschalige opwek van zonne-energie is een trend die zorgen baart. De recente aankoop van het voormalige Hartman-complex in Sexbierum door De Schoenmakers Group zet de kwestie weer op scherp. Glastuinbouw Nederland pleit voor vergunningsplicht om het realiseren van zonnepanelen op kassen te reguleren.

Eind juli werd bekend dat het voormalige kassencomplex van Hartman in Sexbierum (Friesland) is verkocht aan De Schoenmakers Group (DSG). Dit bedrijf uit het Brabantse Bladel is gespecialiseerd in grootschalige projecten met zonne-energie en wil daar de kassen in Friesland ook voor benutten. Het kassencomplex van 28 ha (op 43 ha grond) stond sinds afgelopen najaar te koop, nadat de laatste eigenaar Quality Life Produce de activiteiten had stilgelegd vanwege de hoge energieprijzen.
Het complex heeft een stroomaansluiting van 4 megawatt/uur leveringsvermogen en een terugleveringsvermogen van bijna 9 megawatt/uur. Volgens de vuistregel in de energiesector betekent dit dat ongeveer 9 ha aan zonnepanelen passend is.

Zaad- en visteelt

“De helft van de kassen wordt straks gebruikt voor zaadteelt. Hiervoor is ook al een partner gevonden”, zo bevestigt CEO Maurice Schoenmakers van DSG. Verder heeft de energieondernemer het plan om klimaatcellen in de kassen te plaatsen voor de verticale teelt van kruiden en groenten in tien lagen.
Op het kasgedeelte dat voor de zaadteelt wordt ingezet zullen geen zonnepanelen verschijnen. De rest van het bedrijf komt daar wel voor in aanmerking, naast de 1.900 panelen die er nu al op liggen. Naast deze teelten moet een deel van de ruimte gebruikt worden als viskwekerij, waarbij het afvalwater met daarin nutriënten van de vissen wordt benut voor de teelt van zeewier.
De Brabantse ondernemer verwacht dat de eerste partners voor het einde van het jaar beginnen in Sexbierum. “Het wordt in iedereen geval een mooi project”, blikt hij vooruit.

Wildgroei

Binnen de glastuinbouwsector worden plannen zoals deze in Sexbierum met argusogen bekeken. Bij de belangenorganisatie leeft de vreest dat de wildgroei van ‘zonnekassen’ net als caravanstallingen de vitaliteit van een glastuinbouwconcentratiegebied bedreigt.
“Door deze ontwikkelingen wordt een bedrijf onttrokken aan de glastuinbouw en daardoor krimpt het areaal. Wij vinden dat het huidige areaal op peil moet blijven om de sector sterk te houden”, reageert Andre Kaashoek, voorzitter van Glastuinbouw Nederland regio Friesland-Flevoland-Overijssel. “Voor de langere termijn heeft de regio ook niet veel aan deze exploitatie van het kassencomplex. Dit levert niet veel lokale werkgelegenheid op, zowel niet in de productie als in de periferie eromheen.”

Bestemmingsplan

In het geval van Hartman-Sexbierum is Kaashoek van mening dat deze manier van energie opwekken niet past binnen het bestemmingsplan. Nu ligt er nog glas op het kasdek en er is nog extra ruimte met bestemming glastuinbouw. Kassen zijn bestemd om gewassen in te telen. Maar met panelen op het dek kan er geen licht in de kas komen en is een gangbare, rendabele teelt niet mogelijk. De toepassing van vertical farming is in Nederland nog vrijwel niet rendabel gebleken, daarom heeft hij twijfels over de intenties van DSG op dit terrein.

Vergunningsplicht

Dat exploitanten van duurzame energie kassen kunnen opkopen is nu mogelijk omdat er geen vergunningsplicht bestaat voor het plaatsen van zonnepanelen op daken. “Zonder vergunningverlening heb je er geen grip op en dreigt er wildgroei”, stelt Kaashoek. Zijn organisatie heeft eerder dit jaar daarom een pleidooi gehouden voor een vergunningsplicht om zonnepanelen op kassen te reguleren. De organisatie heeft in haar notitie ‘Zonnepanelen op kasdek’ voorgesteld om een kasdek uit te zonderen van mogelijkheden om vergunningsvrij panelen voor elektriciteitsopwekking op een dak te realiseren binnen de Omgevingswet.
Wel maakt de organisatie onderscheid tussen toekomstbestendige concentratiegebieden en solitair gelegen bedrijven. Het vestigings- en ondernemersklimaat voor glastuinbouwbedrijven wordt door de wildgroei van zonnepanelen op het kasdek sterk beperkt. Dat kan bijvoorbeeld leiden tot veroudering van het gebied, toename van oneigenlijk gebruik en negatieve beeldvorming over de toekomst, stelt Glastuinbouw Nederland.
Bij solitaire bedrijven met een beperkt toekomstperspectief kunnen zonnepanelen op het kasdek daarentegen – als het past binnen de gemeentelijke ambities – een interessant model zijn om op een goede manier af te bouwen. Glastuinbouwgebied Sexbierum hoort tot de toekomstbestendige concentratiegebieden.

Tekst: Koen van Wijk