Vorige maand bereikte het inmiddels elf jaar draaiende aardwarmteproject van tuinbouwgebied Koekoekspolder een mijlpaal: dankzij de besparing op aardgas is 100 miljoen kg minder CO2 in de atmosfeer uitgestoten. Het project kampte in het eerste jaar met kinderziektes, maar draait nu (technisch gezien) probleemloos, zegt operator Radboud Vorage. “De grootste uitdaging is de prijs van aardwarmte. Die is voor onze afnemers eenderde hoger ten opzichte van ketelgas. Dat leidt tot scheve concurrentieverhoudingen.”

Er kwam geen glaasje bubbels aan te pas, wel werd even stil gestaan bij het bereiken van de mijlpaal met het projectteam, dat dertien jaar geleden de eerste plannen maakte. Het aardwarmteproject in het tuinbouwgebied bij IJsselmuiden en Kampen startte in 2011 met de boring, een jaar later kwam de eerste aardwarmte beschikbaar voor tuinbouwgebied Koekoekspolder. Vorage: “Van den Bosch, Duijvestijn en Ammerlaan gingen ons voor, maar wij waren het eerste tuinbouwcluster in Nederland met duurzame geothermie. Het draait nu elf jaar, dus we zijn al een aardig eind onderweg,”

Van doublet naar triplet

In het eerste jaar kampte het project met tegenslag: een verstopte buis legde het project voor enige tijd stil. “Sindsdien draaien we 99% van de tijd. Af en toe moet je de installatie een dag stil leggen om de veiligheid te controleren, en eens in de vier tot vijf jaar heb je een paar dagen nodig om die putten te loggen, te controleren of ze nog in goede conditie zijn.
Wij hebben nu de tweede bronpomp draaien en weinig technische problemen gehad in vergelijking met collega’s. Vorig jaar is een tweede productieput geboord en dubbelwandig uitgevoerd volgens de nieuwste industriestandaard. Ook is de oude productieput deels up-to-date gebracht. Wij willen dat de nieuwe productieput, waarvan de binnenbuis te vervangen is, zo lang mogelijk meegaat. We rekenen op minimaal 30 jaar”, aldus Vorage. Het triplet draait sinds december vorig jaar, en levert nu 11 tot 12 MW aan thermische energie.

Aardwarmte versus WKK

Op dit moment wordt eenderde van de warmtevraag in het gebied door duurzame warmte gedekt. Bij de twee telers die ook aandeelhouder zijn is dat aanzienlijk hoger: meer dan 90%. “Bij de andere teeltbedrijven is het een stuk lager, want WKK-warmte is op dit moment best goedkoop. Ze waren dit jaar zakelijk beter uit geweest met meer WKK-vermogen, maar zitten contractueel vast aan de aardwarmte.”
De aandeelhouders hebben echter ook een belang om het project draaiende te houden. Dat neemt niet weg dat ze wat hoger in de energiekosten zitten. Dat is helaas de werkelijkheid van afgelopen jaar en dit jaar. “De niet-aandeelhouders nemen minder aardwarmte af, maar blijven wel netjes binnen hun contractuele verplichtingen. Maar de animo om extra aardwarmte af te nemen is nu minimaal, of negatief zal ik maar zeggen.”

Scheve concurrentiepositie

Vooral dit jaar valt de warmteprijs erg ongunstig uit, vervolgt de operator. “We hebben in de periode 2012-2021 eigenlijk altijd een nette SDE-bijdrage gehad waardoor ik een marktconforme warmteprijs kon rekenen. Door de turbulentie op de energiemarkt en inflatie werkt de SDE-systematiek de laatste twee jaar niet goed meer. De hoge gasprijs van de afgelopen twee jaar heeft de SDE-subsidie voor het project op doen drogen, terwijl de exploitatiekosten zijn gestegen door hogere stroomprijzen en inflatie. Daardoor hebben we de prijs van aardwarmte moeten verhogen, maar de collega’s die met WKK’s draaien hebben nog dezelfde goedkope warmte. Dat geeft een scheve concurrentiepositie. Aardwarmte is duurzamer, maar helaas duurder. Ongeveer een derde hoger ten opzichte van ketelgas en nog hoger ten opzichte van WKK’s. Het uitgangspunt was altijd: duurzaam moet niet duurder zijn, maar dat is nu wel zo.”
Vorage verwacht volgend jaar weer een SDE-voorschot. Ook heeft de minister van EZK een compensatieregeling aangekondigd, die voor het eind van het jaar wordt verwacht. “Die is voor veel aardwarmtebedrijven van groot belang, want je wil geen klanten verliezen. Dan krijg je een deel van de warmte niet verkocht en gaat het piepen en kraken in de exploitatie.”

Korte versus lange termijn

Op het project zijn momenteel zes bedrijven aangesloten, met 45 ha glas in totaal. Dit najaar wordt een zevende afnemer aangesloten, paprikabedrijf Noorland. Met twee andere bedrijven lopen nog gesprekken, zegt Vorage. “Het gekke is, de animo voor aardwarmte is op de hele korte termijn beperkt, maar op de lange termijn behoorlijk groot. Want er zijn zorgen over de ontwikkeling van de gasprijs, over alle belastingen die er bij gaan komen, de transportkosten van gas en de CO2-emissierechten die misschien een rol gaan spelen.”
Aardwarmte verlaagt de CO2-uitstoot aanzienlijk en maakt Nederland minder afhankelijk van buitenlandse leveranciers. Vorage ziet nog een ander voordeel van het project: “Ik vind dat het een positief effect heeft op de samenwerking tussen ondernemers in het gebied. De aangesloten ondernemers hebben veel overleg, ook over andere duurzaamheidsaspecten.”
Een soort schoolpleineffect? “Je komt elkaar regelmatig tegen en praat over de toekomst van energie en over onderwerpen waarop je kunt samenwerken. Het gebied wil zich ontwikkelen tot een ‘flexibele energiehub’. Dus enerzijds verduurzamen met biomassa en aardwarmte, en anderzijds flexibel zijn met WKK’s en e-ketels. Dan kun je als gebied de flexibiliteit leveren die het grote systeem nu mist. Daar komen nog zonnepanelen bij en als het aan de telers ligt een of twee windmolens. We zien veel samenwerking en spin-offs, en dat geeft – om het populair te zeggen – een positieve ‘vibe’.”

Tekst: Mario Bentvelsen