In onderzoekexperimenten is herhaaldelijk bewezen dat diffuus glas tot een meeropbrengst leidt. Een review uit de praktijk over hoe dit zich vertaalt in productie en wat de gevolgen voor het energieverbruik zijn, ontbrak echter nog. Het onlangs afgeronde project ‘Diffuus kasdek, maak het eens helder’ toont positieve effecten bij deelnemende telers. De onderzoekers constateerden meer oogstbaar product bij een gelijke energie-input.

Geert Franken van Wageningen University & Research sluit met een tevreden gevoel het project af. “Ons doel was om uit praktijkgegevens van verschillende telers en gewassen het effect van diffuus licht op de productie en het energieverbruik te bepalen. Dat is gelukt.” Tegelijkertijd betreurt de onderzoeker dat twee vragen onbeantwoord blijven. “We hadden graag de reacties van meerdere gewassen meegenomen in het onderzoek en het inzicht over de effecten van Hortiscatter vergroot.  Uiteindelijk bleek de data waarmee we een goede vergelijking konden maken tussen diffuus en helder glas te beperkt.”

Vragen uit de praktijk

Er heerst bij telers nog veel onzekerheid over diffuus glas, weet Franken. “Onder andere over meeropbrengsten. Ook het energieverbruik is onderwerp van discussie. Zo horen we vaak de bewering dat de toepassing van diffuus glas het energieverbruik verhoogt. Reden te meer om onderzoek bij praktijkbedrijven te doen.”
Eigenlijk hoopten de onderzoekers op een twintigtal deelnemende telers, maar dat bleek niet haalbaar. Het werden er negen. Wat was het geval: bedrijven met kassen of afdelingen waarin alleen het kasdek (helder én diffuus) verschilt, bleken nogal dun gezaaid. “Je hebt al snel te maken met uiteenlopende kastypen of verschillen in geteelde rassen of plantdata of zelfs gewassen.”
Uiteindelijk kon het onderzoeksteam met vijf tomatentelers, drie komkommerbedrijven en een aardbeienteler aan de slag. Samen met zijn collega Martine Brunsting verzamelde Franken productie-, energieverbruik- en klimaatgegevens van de deelnemers. “We hebben de kassen meer dan een teeltseizoen lang gemonitord en met elkaar vergeleken om het effect van diffuus glas op enerzijds productie en anderzijds energieverbruik te verhelderen.”

Meer oogstbaar product

Met betrekking tot productie toonden de resultaten een duidelijk voordeel voor diffuus glas. Bij elke teler werd in de diffuse kas meer geoogst. Franken licht de werkwijze toe: “Bij een aantal deelnemers hingen we PAR-sensoren op om het lichtniveau in beide kassen te meten. Daarnaast analyseerden we de klimaatgegevens, de glaseigenschappen en de opzet van het kasdek. Vervolgens konden we op bedrijfsniveau een vergelijk maken tussen de heldere en diffuse afdelingen van de individuele praktijkbedrijven.”
Belangrijk cijfer daarbij is de Light Use Efficiency (LUE). Deze parameter geeft weer hoeveel oogstbaar product er per mol licht (zonlicht + eventuele assimilatiebelichting) wordt gevormd. De LUE houdt daarbij rekening met eventuele transmissieverschillen tussen de kassen.
Al in het najaar meldde Franken dat deze LUE bij diffuus glas hoger was. Het eindresultaat bevestigt dat beeld. Want ondanks de beperkte steekproefomvang en de ruis door overige variabelen, werd er uiteindelijk een 6% hogere LUE berekend in de diffuse kassen. “Dat betekent dat onder het diffuse kasdek per mol beschikbaar licht op gewashoogte 6% meer kilo product werd geoogst dan onder helder glas bij deze gewassen.”

Productiesystemen vergelijken

Ook is er gekeken naar de lichtefficiëntie van het gehele kassysteem, hiervoor werd de Radiation Use Efficiency (RUE) berekend. Franken: “Corrigeert de LUE voor het verschil in kastransmissie, er wordt immers berekend op basis van de molsom op gewasniveau, bij de RUE vergelijk je de heldere en diffuse kas echt als productiesysteem. Dus inclusief alle verschillen in het kasdek.”
De onderzoeker: “We zagen een 4 procent hogere RUE in de diffuse kas. Oftewel, daar werd per mol beschikbare zonnestraling 4 procent meer kg product geoogst. Dit is een grof gemiddelde omdat het verschil in assimilatiebelichting en transmissie ook meegenomen wordt in de berekening van RUE.”

Geen hoger verbruik

Eén-nul dus voor diffuus glas. Maar naast productie keken de onderzoekers ook naar de invloed van diffuus glas op het energieverbruik. “De gedachte leeft dat diffuse kassen minder snel opwarmen, dat zou dus gecompenseerd moeten worden, met als gevolg een hoger energieverbruik.” verklaart Brunsting het tweede onderzoeksdoel. Na bestudering van de verzamelde data blijkt deze bewering echter niet waar. “We hebben kunnen vaststellen dat bij gelijke temperatuurinstellingen het energieverbruik per vierkante meter nagenoeg gelijk is aan dat in een gangbare, heldere kas. Het is dus bewezen dat er geen hoger energieverbruik is onder diffuus glas.”

Andere instellingen

Tegelijkertijd snapt de onderzoekster best waar die bewering vandaan komt. “Loop een diffuse kas in en je merkt dat het klimaat anders aanvoelt en het gewas anders oogt. We kunnen ons dus heel goed voorstellen dat telers hun strategie daarop aanpassen. Bijvoorbeeld door hogere temperaturen te hanteren. Die keuze wordt na verloop van tijd de nieuwe standaard.”
Brunsting: “We zagen het bij sommige praktijkbedrijven. Zij kozen voor een 0,5ºC hogere temperatuurinstelling in de diffuse kas ten opzichte van de heldere kas. Logisch dus dat de stookkosten dan ook hoger liggen. Maar zelfs dan is het effect op het energieverbruik een stuk kleiner dan het positieve effect op productie. De energie-efficiency van een diffuse kas is beter. En dan heb ik het nog niet eens over de prettige arbeidsomstandigheden in een diffuse kas.”

Praktijkomgeving vol variabelen

Het ‘telersgevoel’ bleek niet de enige factor bij dit praktijkexperiment die een heldere energieanalyse in de weg stond. Brunsting: “Bekend is dat het eindresultaat van een teelt van vele factoren afhankelijk is. Misschien was er in één van de kassen wel net iets meer plantuitval door Botrytis of virus. Daarnaast constateerden we ook verschillen in de kasopstanden onderling. De meeste kassen met een diffuus kasdek zijn nieuwer en hebben bijvoorbeeld betere schermdoeken, minder lekventilatie of andere klimaatsystemen.”
Al die verschillen, zelfs binnen één bedrijf, maakten het voor de onderzoekers extra lastig om tot een eenduidig resultaat te komen. De interessante bevindingen dragen desalniettemin bij aan meer inzicht in de effecten van diffuus glas.

Hortiscatter en meerproductie

Franken: “Het is een terugkerende vraag van telers als we het hebben over diffuus glas. Wat zijn de voordelen van een specifiek glastype voor hun teelt? Een cijfermatig verband tussen Hortiscatter en productie gebaseerd op praktijkcijfers zou meer houvast kunnen geven bij de keuze van het glas.”
Maar zo ver is het nog niet omdat in de overgebleven datasets te weinig spreiding in Hortiscatter zat. Om deze vraag te beantwoorden zijn meer bruikbare datasets nodig. Inmiddels is het project afgerond. ‘Diffuus kasdek, maak het eens helder’ werd gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron.

Tekst: Jojanneke Rodenburg, beeld: VidiPhoto