Met ingang van 31 januari worden vijf soorten snijbloemen verplicht onderworpen aan een fytosanitaire keuring, wat voor handelaren en telers die naar het Verenigd Koninkrijk exporteren zal leiden tot extra kosten en mogelijk vertragingen. VGB-medewerker Tim Rozendaal noemt de keuringen onnodig kostenverhogend en pleit voor herziening van het risicobeleid. “Het is vooral richting de consument niet fair, die zadelen we uiteindelijk op met duurdere bloemen en planten.”

Kun je in een notendop schetsen wat er aan de hand is?

De Britten hebben acht jaar geleden gekozen voor een Brexit. Grote gevolgen voor bloemen zijn toen uitgebleven, alle pot- en kamerplanten werden in januari 2021 bij het vertrek uit de interne markt onderworpen aan fytosanitaire controles, die moesten van een keuringscertificaat worden voorzien. Voor snijbloemen zou dat in een later stadium komen, dat is een paar keer uitgesteld.
Afgelopen augustus is er een Border Target Operating Model (BTOM) gepubliceerd door de Britten waarin de definitieve tijdlijn en richtlijnen staan. Ze maken daarin onderscheid tussen hoog-, midden- en laag-risicoproducten. Planten waren altijd al ‘hoog risico’, snijbloemen zaten in ‘laag risico’.
Vijf soorten snijbloemen – chrysanten, orchideeën, dianthus, gipskruid en guldenroede – gaan per 31 januari naar ‘midden risico’. Dat betekent dat een fytosanitair certificaat verplicht wordt. Per 30 april zullen er aan Britse zijde ook importkeuringen komen. Er wordt bij planten onderscheid gemaakt van 3 tot 100%, afhankelijk van de productgroep. Voor bloemen geldt dat aan Britse zijde 3% wordt gecontroleerd voor producten van Europese origine en 5% voor producten van niet-EU origine. Dat zijn de belangrijkste wijzigingen.

Waar maken jullie je vooral zorgen om?

Zodra producten van handelaren in snijbloemen op locatie moeten worden gekeurd zullen er ook bij telers keuringen gaan plaatsvinden. Dat leidt tot hogere kosten. De impact van 30 april ligt volledig aan Britse zijde. Daar maken we ons zorgen over, omdat wij vinden dat de Britten niet goed voorbereid zijn.
Aan het eind van deze maand moeten er vijf producten gekeurd worden, maar dat betekent niet ‘dat maar vijf bloemen’ gecontroleerd worden, maar dat het effect heeft op 85% van de orderstroom. Bij de Britse controles geldt: 3% van de vijf snijbloemen, dus 3% van 85%. Bij planten geldt praktisch 100% van de orderstroom, omdat houtige gewassen 100% gecontroleerd worden en deze in praktisch alle verzendingen met planten voorkomen. Op piekdagen praten we over 400 tot 600 vrachtauto’s per dag.

Dat gaat aan Britse zijde knellen?

Het overgrote deel van de export komt daar met de boot aan, een klein deel gaat via de tunnel. Wat betekent dat het allemaal tegelijkertijd aankomt. Vrachtwagens zullen pendelen van de douane naar een warehouse. Maar als onze vrachtwagens achter elkaar staan en op elkaar moeten wachten schiet dat niet op.
In Harwich, een van de belangrijkste havens, kunnen misschien tien vrachtwagens per uur worden gekeurd. Als de Britten echt vasthouden aan het 100% keuren van houtige gewassen, dan blijven er aan het eind van de dag een paar honderd vrachtwagens staan. Dat leidt tot enorme vertragingen, wat weer betekent dat je de chauffeurscapaciteit soms moet verdubbelen. Op de keuringslocatie zelf worden poinsettia’s, die op 17 graden worden vervoerd, gekeurd naast snijbloemen die gekoeld moeten worden. En de kosten van de keuringen zijn ook nog niet bekend.

Dat betekent dus minder verse en duurdere bloemen?

Ja, 85% van de zendingen doorloopt het proces van keuring. In de eerste plaats moeten wij zelf extra kosten maken voor de zelfkeuring of exportkeuringen, beide is in Nederland mogelijk. Voor planten kan geen gebruik worden gemaakt van zelfkeur.
Aan Britse zijde keurt de overheid, die kosten zijn wel bekend. De kosten voor de logistieke afhandeling van die producten kunnen wel fors zijn. Dit wordt door private partijen uitgevoerd, maar wie dat zijn is nog niet bekend. Verder weten we bijvoorbeeld nog steeds niet in welke havens straks gekeurd kan worden. In Nederland zijn we aardig voorbereid, aan de Britse zijde naar onze smaak niet en schort het stevig aan de communicatie.

Denk je dat er mogelijk handelspolitieke motieven meespelen?

Of het protectionisme is, weet ik niet. We werken ook met de Britse belangenverenigingen samen. Dat gaat goed. Ook voor uitgangsmaterialen en dergelijke zien zij de kosten hoger worden. Er zit wel een grotere politieke gedachte achter. De eerste terugkoppeling vanuit het Britse ministerie was dat het hen ook om een gelijk speelveld gaat. De invoer vanuit Europa naar het Verenigd Koninkrijk is fors. Voor heel Europa staat het als exportland op de derde plaats. Alleen staan de volumes niet tot elkaar in verhouding. Het is vooral richting de consument niet fair, die zadelen we uiteindelijk op met duurdere bloemen en planten. Wat ons betreft zou een handelsovereenkomst, zeker fytosanitair, de voorkeur hebben.

De export van bloemen en planten naar het Verenigd Koninkrijk is vorig jaar met 7,1% gedaald, waar kwam dat door?

Dat heeft met de nasleep van de Brexit te maken. De Britse economie is harder getroffen dan de totale Europese economie. We zien dat de inflatie er harder inhakt dan hier. Planten zijn daar al iets duurder geworden door de keuringskosten, daarnaast heeft de gemiddelde Brit minder te besteden.
Het staat als een paal boven water dat de Britse economie is gekrompen door Brexit. Tim de Wit, voormalig NOS-correspondent, nu zelfstandig journalist en podcaster, gaat tijdens onze ALV de politieke situatie in het Verenigd Koninkrijk duiden. Er zijn dit jaar veel verkiezingen en verschuivingen. Dat gaat naar verwachting tot grote veranderingen leiden bij onze op een na grootste afnemer van bloemen en planten.

Welke gevolgen zijn er voor de Nederlandse telers?

De meeste telers zijn al goed voorbereid omdat de plannen meerdere keren zijn uitgesteld. We hebben dus een goede generale gehad, kunnen we wel stellen. Met de bedrijfserkenningsregeling hebben we een heel mooi keuringsprogramma opgezet, waarin bedrijven eigen keurmeesters kunnen opleiden. De capaciteit kan daarmee flink opgeschroefd worden. Het gevolg is wel dat er in de keten kosten worden toegevoegd. Uiteindelijk zullen die worden doorberekend, want niemand heeft ruimte in de marges om die kosten zomaar te slikken.
Voor de telers gaan er mogelijk verschuivingen in de logistieke ketens komen, zodat het product wat eerder aangeleverd moet worden. De keuringen gaan mogelijk vertragingen opleveren later in het proces. Wil je een 24-uurs service voor je klanten aanhouden zul je daar in je proces ruimte voor moeten inrichten.

Wat doen jullie als VGB aan deze kwestie?

Wij spreken namens de handelaren onze zorgen naar de Britse overheid uit. Onze leden zien al aan alle kanten de kosten oplopen. Het voelt ook als het nodeloos toevoegen van kosten. Ze kennen onze kwaliteitsstandaard, we hebben jaren probleemloos volgens die standaard mogen leveren. Sterker nog, die standaard hebben ze gekopieerd bij hun vertrek uit de EU.
Onze leden zijn niet zozeer op zoek naar uitstel, als wel naar een herziening van het risicobeleid. Dat je bijvoorbeeld niet alle houtige gewassen generiek als hoog risico bestempelt. Bloemen zouden allemaal laag risico moeten zijn.

Tekst: Mario Bentvelsen