De tuinbouwlobby kan zich beter sterk maken voor een duidelijke belastinghorizon dan klagen over de ODE (Opslag Duurzame Energie). Directeur Robert Kielstra van ECW Energy in Middenmeer houdt van het gestrekte been. “De belangrijkste reden dat de glastuinbouw geld verdient met de WKK is dat ze geen emissiebelasting betaalt”, stelt hij.

Robert Kielstra (39) mag graag de knuppel in het hoenderhok gooien. Al jong kwam hij aan het roer te staan van ECW Energy, het private energiebedrijf van glastuinbouw- en bedrijfslocatie Agriport A7 en zijn ambitie is onverminderd groot.
Dat energiebedrijf werd in 2006 door de nieuwvestigende telers op Agriport A7 opgericht als de organisatie die de gas- en elektriciteitsinfrastructuur in de polder moest verzorgen. Dit groeide uit tot een particuliere netbeheerder, energieproducent én -handelaar. Een wendbare organisatie die snel stappen kon zetten in de uitbouw en innovatie van de energievoorziening aan de klanten op het bedrijventerrein. “De benodigde tienduizend euro voor de eerste aardwarmte quickscan werd tijdens de rondvraag afgehamerd. Zo snel kan het hier”, zegt Kielstra over de slagvaardigheid.

WKK

Kielstra volgt de ontwikkelingen in de internationale energietransitie op de voet. Volgens hem moet de Nederlandse glastuinbouw oppassen. Hij doelt op de energieproductie, waarover de sector vrijwel geen emissiebelasting betaalt, afgezien van een aantal grote ondernemingen die onder het ETS-systeem vallen.
“De sparkspread van de WKK is de laatste jaren sterk verbeterd. Dat komt voornamelijk doordat de glastuinbouw niet betaalt voor de CO2-emissie zoals de elektriciteitssector dat wel doet. Dat is de voornaamste reden dat er in de tuinbouw geld wordt verdiend met de WKK én voor een aantal bedrijven de enige reden dat er überhaupt wat verdiend wordt.”

Enorm riskant

Het klinkt dreigend en dat beseft hij ook. Toch waarschuwt hij de sector om niet te duiken voor emissiebelasting en het in de lobby vooral op te nemen voor de kleinere bedrijven. Kielstra laakt om die reden de verontwaardiging over de enorme verhoging van de ODE op elektriciteit. “Geen stuiver betalen over je WKK-emissies en stellen dat je ook voor andere energie geen belasting hoeft te betalen in een wereld die hard moet verduurzamen, dat is enorm riskant.”
De klacht dat all-electric bedrijven te veel opslag betalen en dat het verschil tussen belichtende en niet belichtende telers te groot is, onderschrijft hij. Maar verder moet de tuinbouwlobby de sector niet verheffen boven de maatschappelijke discussie door emissierechten uit de weg te gaan.
“De belastingdruk moet nodig verschuiven van verbruik naar uitstoot. Denk als sector liever mee over een duidelijke tienjaars horizon waarbij je weet hoeveel energiebelasting je jaarlijks betaalt. Vroeg of laat komt ie toch en dan komt de klap heel hard aan. Dan gaan we van de wasserbombe naar de gasbom en wacht de tuinbouw een koude sanering.”

Energiemarkt bestaat niet

Voor de lezer die nu klaarwakker is, gaat Kielstra graag nog even door. Over de energiemarkt bijvoorbeeld, die volgens hem helemaal niet bestaat. “Denk nou niet als teler dat je die markt snapt, want die is er niet. Het is een soort monopolyspel waarbij de regels steeds veranderen. En die spelregels bepalen of je aan de goede of de verkeerde kant staat.”
In de nabije toekomst is Nederland vooral aangewezen op gas uit Rusland en op vloeibaar aardgas uit de Verenigde Staten en Qatar. Verder bepalen geopolitieke en fiscale keuzes zoals belastingen en subsidies de prijs, stelt de directeur. “Als alles Europees geregeld wordt, krijgen ondernemers duidelijkheid en een level playing field waarmee ze verder kunnen.”
Waar de schoen wringt, is ‘het gedoe in Den Haag’, in zijn woorden. “Je kunt geen nationale energiebelastingen meer doorvoeren, Nederland is te klein. Schaf dat Haagse klimaatbeleid af en regel het Europees.” Een klimaatakkoord op nationale schaal is ontzettend verstorend voor de Europese markt waarop de glastuinbouw actief is, vindt hij. “Als je niet oppast verdwijnt de sector naar Frankrijk en België met hun megasubsidies voor WKK.”

Energiemix

Ondanks zijn kritiek is Kielstra niet tegen de WKK. “Ik ben daar een groot fan van en we gaan er de komende tien jaar nog veel plezier van hebben vanwege hun flexibele rol in de elektriciteitsproductie. Maar ik pleit vooral voor een mix van energiebronnen.”
Een combinatie van aardwarmte, aardgas, eventueel zonnepanelen of zonthermie en een variatie aan vaste en variabele contracten is wat een glastuinbouwgebied nodig heeft. Maar wel op de schaal van een zo groot mogelijk cluster. Zeker bij aardwarmte is een systeem van slechts één bron met één of een handvol bedrijven erg kwetsbaar, vindt hij. “Een nadeel is ook dat die ondernemers één keer een grote investering doen en enorm veel leergeld betalen, terwijl die kennis vervolgens niet meer benut wordt. Dat is zonde.”
Al die verschillende aardwarmtebronnen in het Westland en Oostland moet je zoveel mogelijk aan elkaar knopen, vindt hij. “Breng die doubletten onder in één of een beperkt aantal energieoperators en laat ondernemers warmte afnemen via een contract en aandeelhouder zijn.”

EWEB-Deals

In de Wieringermeer zijn inmiddels drie aardwarmtebronnen in bedrijf, de vierde is in voorbereiding. De energieproductie in het glastuinbouwgebied en de totale importwaarde van aangesloten bedrijven kan via het eigen smartgrid uitgewisseld worden. “Als bijvoorbeeld een glastuinbouwbedrijf een WKK in storing heeft staan, dan kan zijn buurman die tijdelijk aanzetten. Wij regelen de levering via een EWEB-Deal, met een bijpassende vergoeding”, legt Kielstra uit. “Ons systeem was het voorbeeld voor het stoplichtmodel voor Westland Infra netbeheer.”
Eén energiebedrijf voor een heel cluster heeft nog een voordeel, zegt hij. “Investeringen in energievoorzieningen hebben een andere schaal dan de bouw van nieuwe kassen. Als een glastuinbouwbedrijf met 10 hectare uitbreidt, is dat te weinig voor een nieuw doublet. Er zijn dus altijd tijdelijke tekorten of overschotten aan elektriciteit en warmte. Die kunnen wij via deals intern opvangen.”

Opslag van warmte

Zowel de energievoorziening als de verduurzaming bestaan uit een puzzel van diverse technieken. ECW Energy ziet in Hoge Temperatuur Opslag (HTO) een kansrijk nieuw puzzelstukje, zeker in combinatie met aardwarmte en zonthermie. “Deze maand start ons project met HTO, waarmee we aardwarmte die we ‘s zomers over hebben kunnen opslaan voor de winter. HTO kan ook een enorme slinger geven aan zonthermie”, verwacht Kielstra.
“Bij Mol Freesia in Nibbixwoud bijvoorbeeld ligt al een fantastisch zonthermieproject. Met HTO kan je dat nog versterken, doordat dan minder warmtepompen nodig zijn dan bij de huidige laagwaardige warmteopslag”.
Ook een biomassacentrale maakt deel uit van de energiemix op Agriport A7. “Maar dit moet je zien als tussenstap, een transitietechnologie die vooral de komende tien jaar zijn nut heeft.”

Efficiënter CO2 doseren

Kielstra is recent toegetreden tot het bestuur van Greenport Noord-Holland Noord, vanwege haar rol in de regionale uitwerking van het klimaatakkoord. Hij voorspelt dat CO2 snel duurder wordt dan warmte, zeker als deze in de zomer met de WKK geproduceerd wordt. “Het aandeel zonne-energie stijgt in Nederland momenteel razendsnel. Afgelopen jaar kwam al 25 procent van de elektra uit duurzame bronnen. Er is al bijna genoeg om in de zomer tijdens piekuren de complete landelijke elektriciteitsvraag in te vullen. Van de elektriciteitsprijs blijft dan niks over, dus die WKK-CO2 wordt dan heel duur.”
Zorg voor vermindering van de CO2-vraag, bijvoorbeeld via Kas als Energiebron. “Amper 10 procent wordt door de plant opgenomen, de rest vliegt het raam uit. Je kunt niet volhouden dat dit duurzaam is.”

Tekst: Koen van Wijk, beeld: Lex Salverda