De broers Marinus en Erik Hofland hebben vorig jaar voor het eerst op het kasdek van één afdeling een diffuse coating laten aanbrengen. Dat was best spannend, zeker vanwege de extreem hoge buitentemperaturen in de zomer van 2019. Desondanks bleef het klimaat goed in de kas. En over de kwaliteit van de freesia’s hadden zij niets te klagen.

Na een lange, donkere periode schijnt vandaag de zon volop. Het gewas in de kassen van Hofland Freesia reageert daar direct op. Marinus Hofland laat zien hoe de kammen iets doorbuigen als reactie op de instraling. Het is half februari en het kasdek heeft nog geen krijt of coating. Het zomerscherm ligt voor eenderde dicht en de verneveling draait op volle toeren. Zo maakt de teler een geleidelijke overgang naar een ander weertype.
De broers hebben een fresiakwekerij van 49.000 m² in Maasdijk, net buiten het dorp. Jaren geleden kochten zij het bedrijf, waar al een kas op stond. Deze breedkapper heeft een kapbreedte van 12.80 meter. Dat is geen gebruikelijke kas voor deze teelt, maar deze voldoet nog steeds.
In 2004 bouwden zij op de andere helft van het perceel een standaard Venlokas met tralie, met een kapbreedte van 8 meter. Beide kassen zijn voorzien van een zomerscherm. De Venlokas heeft een tweede scherm (lichtuitstoot) en assimilatiebelichting.

Stijging ODE

Het bedrijf heeft geen WKK, maar warmtepompen met een aquifer. De telers slaan in de winter koud water op in de ondergrond en gebruiken dat in de zomer voor koeling. Voor dit gewas is dit een aantrekkelijk verwarmings- en koelingssysteem.
Met deze opzet gebruikt het bedrijf weinig aardgas en verhoudingsgewijs meer elektriciteit. Het aardgasverbruik voor de teelt is 14 m³ per m². Voor het stomen van de grond is dan nog 8 m³ per m² nodig. Eigenlijk is het bedrijf in haar opzet al flink op weg naar een fossielarme toekomst (zie kader).
Het totale elektriciteitsverbruik is 5 miljoen kW op jaarbasis. Elektriciteit, die het bedrijf niet zelf kan opwekken, maar moet aankopen. Daarom is Hofland behoorlijk aangeslagen door de plotselinge stijging van de Opslag Duurzame Energie (ODE) van 177% in 2020 ten opzichte van 2019. Voor dit bedrijf gaat het om een verhoging van lasten van ruim € 100.000,- per jaar.
“Deze maatregel plaatst ons in een lastige positie”, legt hij uit. “We willen investeren in verdere verduurzaming, maar dat kan op deze manier niet. Dit zijn bedragen die voor ons niet zijn te dragen. Bovendien is het overheidsbeleid onvoorspelbaar, waardoor we beslissingen moeten uitstellen. Niet goed voor ons bedrijf.”

Diffuse coating

Freesia is gevoelig voor instraling en hoge temperaturen. Daarom laten de broers de breedkapper traditiegetrouw krijten in de zomerperiode. Dit jaar gaat het krijt (Hermadix Q4 white, schermpercentage 35%) er in week 14, eind maart, op. Deze laag neemt dan ongeveer 35% van het licht weg. Deze maatregel verbetert het klimaat in de kas, maar het gaat wel ten koste van de groeipotentie van het gewas.
De andere afdeling (de Venlokas) heeft twee schermen, waardoor het krijten niet nodig is. Vorig jaar hebben zij in deze kas voor het eerst geëxperimenteerd met een diffuse coating (Hermadix D-Fuse, de lichtste variant), op aanraden van productspecialist Gai Vegter van Royal Brinkman.
Zowel Hofland als Vegter volgden de cursus Het Nieuwe Telen. Beiden raakten enthousiast om de principes in de praktijk toe te passen. De teler had zelf al PAR-sensoren in de kas, om de instraling te meten. Vegter deed regelmatig metingen met meetapparatuur van 30Mhz, met daarin twee lichtsensoren en twee temperatuursensoren. Met dit gereedschap volgden zij het klimaat in de kas. Vegter: “Meten is weten. Het Nieuwe Telen gaat uit van plantfysiologie, waarbij sturen op basis van data belangrijk is. De plantbalans is daarbij leidend.”

Rechtstreeks zonlicht

Hofland: “We hebben deze afdeling gekozen om een coating aan te brengen, omdat het klimaat er beter is te regelen dan in de breedkapper. De afstand tussen scherm en dek is er kleiner en de kas heeft twee schermen.”
Als hij gaat luchten kiest hij ervoor om van de zon af te luchten, dus ’s morgens de ene kant van de kas, ’s middags de andere kant. “Zo proberen we te vermijden dat er rechtstreeks zonlicht op het gewas valt”, legt hij uit. Vooral in de breedkapper met doorlopende nokluchting kan dit effect groot zijn. Het zomerscherm gaat vervolgens dicht boven 650 watt.

Lichtdoorlatendheid

De teler legt uit waarom hij voor de coating koos. “De directe instraling is te scherp voor het gewas. We zetten al verneveling in om het kasklimaat te verbeteren, maar de coating helpt zeker mee.” Het grote voordeel van deze coating ten opzichte van krijt vindt hij de grotere lichtdoorlatendheid. Bij wisselvallig weer werkt de coating beter dan krijt. Op donkere dagen komt er nog voldoende licht in de kas.
Afgelopen zomer, op de allerheetste dag, waarbij het kwik opliep tot 40ºC, was de temperatuur in de kas 32ºC. De RV buiten was 25%, terwijl deze binnen nog 80% was bij 30% luchten. Hofland: “Een oplopende temperatuur is geen probleem, zolang er voldoende licht bij het gewas komt.”
Dit effect heeft hem positief verrast. Over het hele seizoen genomen heeft hij het gevoel dat de kwaliteit iets beter is geweest. Dit is lastig om in cijfers uit te drukken, maar een goede kwaliteit, ondanks de lastige klimaatomstandigheden van afgelopen zomer, is wel een belangrijke waarde waar hij rekening mee houdt.

Dit jaar opnieuw

“Het gevoel is goed. Goed genoeg om ook dit jaar weer een diffuse coating aan te brengen”, vervolgt hij. “Je ziet dat er minder schaduw in het gewas valt.” Daarom heeft de Venlokas begin maart weer een nieuwe coating gekregen.
De breedkapper blijft in het krijt, omdat het klimaat in deze kas lastiger is te regelen. De afstand tussen het scherm en de nok is er namelijk 3 meter. Dan is het minder makkelijk om lucht door het scherm te ‘trekken’. Met behulp van krijt kan Hofland de warmte in deze kas nog beheersen. Daarom zal de krijtspuit nog niet helemaal verdwijnen op dit bedrijf.

Fossielvrij telen in Demokas 2030

In de fossielvrije Demokas 2030 van WUR Glastuinbouw in Bleiswijk is één afdeling van 350 m² ingericht voor freesia’s. Energetisch is de kas opgezet volgens het concept van de (all electric) Next Generation gesloten kas. Deze heeft een warmtepomp die zijn warmte haalt uit de ontvochtiging van diezelfde kas. Het watersysteem is volledig gesloten met 100% recirculatie. Belichting gebeurt met 200 µmol/m²/s LED’s. De oogst van de winterteelt, geplant op 22 oktober, is momenteel volop gaande. De laatste berichten zijn dat het gewas er goed bij staat. Brede, stevige planten met breed blad en dikke nerven.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden