Wie echt gaat voor een hoge winterproductie tomaat kan er niet omheen dat een opgevoerde belichtingsinstallatie daarvoor de sleutel vormt. Met een bestaande aansluiting lukt dat door een deel van de SON-T lampen te vervangen door LED’s. De belichtingsproef in Bleiswijk laat nog eens zien waartoe het ras Merlice in staat is.

Dat het inmiddels goed lukt om jaarrond tomaten te telen met alleen LED-belichting is na jarenlang onderzoek en ervaring in de praktijk inmiddels bewezen. Althans, zo geeft Piet Hein van Baar, plantspecialist bij Signify aan. Maar voor Nederlandse telers blijft de overstap lastig.

“In België zien we aankomend jaar een grote uitbreiding. Wereldwijd is er inmiddels een aantal projecten waarbij ondernemers voor full LED hebben gekozen”, vertelt hij. De meeste Europese tomatentelers voelen zich nog steeds vertrouwd bij de warmtestraling van SON-T lampen. Zij kiezen eerder voor intensivering van hun huidige belichtingscapaciteit.

Om die reden is de afdeling met 100% LED’s bij het Delphy Improvement Centre in Bleiswijk vorig jaar omgebouwd naar een hybride belichtingssysteem. Een rondje tuinen en bijpraten met de begeleidingscommissie levert tevreden gezichten op. Na een lange, donkere winterperiode schijnt de zon volop en staat het gewas er groeizaam en generatief bij. “Eigenlijk zijn we al twee maanden goed te spreken over de stand van het gewas”, geeft teeltmanager Rick van der Burg aan.

Meer licht

“In deze afdeling zijn we uitgegaan van de elektra-aansluiting voor standaard SON-T belichting van 180 µmol/m2/s. Door de helft van deze lampen te vervangen door LED’s maakten we een stap naar 235 µmol/m2/s, waardoor het lichtniveau met 30% is verhoogd”, legt hij uit. “Dat is een logische stap die bedrijven in de praktijk overwegen.” De afdeling heeft nu 90 µmol/m2/s SON-T, 90 µmol/m2/s LED toplicht en 55 µmol/m2/s LED tussenlicht gekregen.

Dit teeltseizoen willen de proefnemers demonstreren dat met deze uitrusting de winterproductie verder omhoog kan én dat telers hiermee flexibeler worden in hun keuze voor een plantdatum. De doelstelling is om 57 kg/m2 in week 18 te behalen en een totaal productie van 108 kg/m2 over de hele teeltperiode. Dit doen zij volgens een beproefd klimaatregime, dus er zijn geen experimenten ingebouwd om bijvoorbeeld energie of watergift terug te brengen.

Driekoppige plant

Twee jaar lang is in deze afdeling het cherrytomatenras Juanita geteeld. Ditmaal is gekozen voor Merlice, het standaardras voor de grove trostomatenteelt. Deze is geënt op de groeikrachtige onderstam DRO141TX. In de praktijk kiezen de traditionele belichtende telers voor een plantdatum in oktober. In deze proef is op 16 september geplant, om de lichtinstallatie optimaal te benutten en een maximale winterproductie te halen.

De planten hadden bij aanvang van de teelt al drie koppen, waardoor het aantal stengels bij de start 3,3 per m2 was. “Drie koppen zorgt voor gelijkheid van stengels en geeft vroeger productie”, legt Van der Burg uit. Inmiddels is door het aanhouden van een extra kop de stengelafstand opgelopen naar 3,9 per m2.

In voorgaande teelten stonden nog drie planten op een 10 cm hoge mat. Nu zijn dat twee planten op een 7,5 cm hoge mat (Exact Air). “In het begin van de teelt moest een aantal mensen wennen aan de wat andere watergeefstrategie, omdat het volume wat kleiner is dan ze gewend zijn. We kozen hiervoor om meer controle op het gewas te hebben, waardoor we generatiever kunnen telen”, legt Remy Maat, manager ‘product en application’ bij Saint-Gobain Cultilene, uit.

Fors energieverbruik

In de afdeling wordt het klimaat praktijkconform gestuurd via ondernet en groeinet. In de praktijk zit het gasverbruik op 1,2 m3 per m2 per week in de winterperiode. In deze afdeling ligt het verbruik zelfs iets hoger. Half februari staat het gewas er groeizaam bij. “De grofheid is weer aan het toenemen” vindt Henk Kalkman, adviseur bij Delphy. Ook teler Fred Schäpe van VOF Verkade in ‘s-Gravenzande is het daarmee eens. Het kan hem niet snel genoeg gaan. Het extra buitenlicht is zeer welkom na de donkere wintermaanden.

Het temperatuurverloop binnen het etmaal komt overeen met wat telers zelf ook doen. Het verschil tussen gerealiseerde minimum- en maximumtemperatuur kan in 24 uur tien graden zijn. In de naastgelegen afdeling, waar een fossielvrije teelt plaatsvindt, is juist een vlakker temperatuurverloop ingesteld. Ook daar zijn de resultaten positief, maar er staat een heel ander gewas. Daarom zullen er binnenkort bij beide proeven sapstroommetingen plaatsvinden, om na te gaan welke invloed beide temperatuurstrategieën hebben op het watertransport in de stengel.

Belichting afschakelen

Vanaf september is het belichten opgebouwd naar 18 uur per etmaal. Afhankelijk van de buitenomstandigheden zullen de proefnemers in maart eerst beginnen met het afschakelen van de SON-T-lampen en daarna het LED-toplicht. Dit afschakelen zal iets later gebeuren dan in de praktijk, waar de warmteafgifte van SON-T lampen al snel een beperkte factor is. Hier hangt immers maar 90 µmol/m2/s SON-T. Het tussenlicht zal de hele teelt worden gebruikt, met uitzondering van extreem warme dagen.

De productie tot en met week 6 is 24 kilo per m2, waarmee in de winterperiode tot nu toe een zeer goed resultaat is bereikt. Het aantal vruchten per tros was in de winter vijf stuks. Vanaf week 8 worden de trossen op zes vruchten gesnoeid. Kalkman: “Dat aantal willen we negen trossen lang aanhouden en vervolgens aanzien hoe we het laatste deel van de proef afronden. Eind juli gaat de kop er uit. In principe loopt deze teelt precies een jaar.”

Goede prestatie

Of dit onderzoek een vervolg krijgt is nog niet bekend. Van Baar: “Voor een groot deel weten we nu hoe we een goede prestatie kunnen neerzetten met alleen LED en hybride installaties. Het succes van deze teelt is voor een groot deel bepaald door de telers die deze proef op de voet volgen. De installatie die we hier hebben gekozen past goed bij de ontwikkelingen die in de praktijk plaatsvinden.”

Deze proef is gestart op initiatief van Signify, samen met Delphy, De Ruiter, Svensson, Gremon Systems en Saint-Gobain Cultilene.

Samenvatting

Het belichtingsonderzoek bij tomaten is verlegd van alleen LED naar een hybride installatie, omdat dit meer praktijkconform is. Telers kunnen met LED’s hun bestaande aansluiting volledig benutten door de efficiëntie op te voeren. Het gewas is de winter goed doorgekomen, waarbij een hoge productie is behaald. Het komende halfjaar moet blijken of een productie van 108 kg/m2 reëel is.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden.

Gerelateerd