Het is ieder jaar weer een uitdaging om voldoende mensen bij elkaar te krijgen om te helpen tijdens de grote afzetpiek van amaryllissen rond de kerst. Ze zijn nodig om de grote stroom van bloemen in acht weken tijd te oogsten, te sorteren en in amaryllisdozen te leggen.

Amaranthos Flowers in ‘s-Gravenzande wordt gerund door Martin Vellekoop en zijn nicht Rieneke van der Houwen. Ze hebben twee vaste medewerkers in dienst en hebben enkele ZZP-ers.
Er vallen twee bedrijven onder de naam Amaranthos Flowers: Westland van 3 ha en Bleiswijk van 3,5 ha. Twee jongere broers van Vellekoop zijn eigenaar van de Bleiswijkse kwekerij. Beide bedrijven werken nauw samen op het gebied van de verkoop voor de klok en directe handel onder de naam Amaranthos Flowers. “Ieder bedrijf heeft eigen soorten, een deel is overlappend.”

Amaranthos shop

Als de eerste bloemen bloeien in oktober, gaan de Amaranthos shops van beide bedrijven weer open. “Voor ons als telers is dit dé kans om te ervaren wat de eindklant van onze bloemen vindt en te horen welke kleuren en welke nieuwe soorten ze het mooist vinden. Naast de traditionele rode en witte amaryllissen hebben we nog andere mooie kleuren. We zetten in onze shop alleen exportkwaliteit neer en geen rommel. Je maakt pas reclame als je de betere bloemen langs de weg zet.”
In de shop buiten komen er ook na de kerst nog veel mensen langs om amaryllissen of bloemstukjes met amaryllis te kopen. “Natuurlijk zijn we blij met het sterke kerstimago van onze bloemen in de handel, maar we willen graag meer aandacht voor en na deze periode.”

Afzetseizoen

Het seizoen van de snij-amaryllis loopt qua afzet van september/oktober tot en met het vroege voorjaar. “De handel is altijd blij als het amaryllisseizoen weer van start gaat”, merkt Vellekoop. De afzetpiek ligt in december. Daarvoor en erna is het meer een bijproduct. Vellekoop levert ongeveer 5% in oktober, 25% in november, 50% in december en 20% in de eerste paar maanden van het jaar.
De amaryllis is nog een echt klokproduct: 60% voor de klok en 40% direct, met name in november en december. Hij levert de bloemen op vijf veilingvestigingen aan.
Terugblikkend was het coronajaar 2021/22 een topjaar voor de afzet van amaryllis. Vorig jaar waren de prijzen vanaf half december tot in januari superlaag. Eind januari, richting Valentijnsdag, herstelden de prijzen zich. Vellekoop heeft nu minder bloemen dan vorig jaar. “Het aanbod in de piek zal wat kleiner zijn en de aanvoer is beter gespreid over het seizoen. Hopelijk komt er geen prijsval aan het einde.”

Koelen en verwarmen

“De bollen groeien in teeltbedden die gevormd worden door betonnen U-profielen met perliet als substraat. Onderin ieder teeltbed liggen acht slangen om de bedden te verwarmen of koelen.” Eind juni start de teler met koelen van de eerste 2.000 m² van het oktobervak. Gedurende de teeltperiode worden de bedden via een warmtepomp gekoeld of verwarmd met water vanuit een koudwater- of warmwaterbron in de bodem.
De koelperiode duurt tien weken. Tijdens de opvolgende groeiperiode wordt het substraat op 21 à 22ºC gebracht. Na vijf weken verschijnen de eerste bloemen. “Als we op 1 juli starten met koelen, hebben we de eerste bloemen in de derde of vierde week van oktober. Voor de kerstperiode gaat tussen 1 en 10 augustus de koeling aan.” Over het hele jaar gezien gaat de koeling drie tot vier maanden per jaar aan en de verwarming negen maanden. Na de bloei moeten de bollen weer energie opdoen voor het nieuwe seizoen.
De amaryllisteelt is duurzaam. Behalve de eigen warmtepomp met warmte- en koudebronnen, benut de teler sinds vijf jaar restwarmte van de WKK van zijn buurman (tomaten) via een leiding tussen beide bedrijven. De ketel is alleen voor noodgevallen of bij extreme kou. In de toekomst kan het bedrijf een aansluiting krijgen op het aardwarmteproject Maasdijk.

Teeltwisseling

De amaryllis is een meerjarige teelt, die gemiddeld drie jaar vast staat. “We rooien ieder jaar een derde van de bollen in januari. We sorteren de bollen en verjongen ze door de ‘zool’ aan de onderkant eraf te snijden, zodat de bollen weer opnieuw kunnen uitlopen. Bollen die ziek of aan vervanging toe zijn, gooien we weg.”
Het substraat in de bakken wordt voor het stomen met de hand losgemaakt, zodat de stoom zich tot op de bodem goed kan verdelen. “In week 3 tot 4 gaan we stomen. De teeltlaag is 20 cm diep. We verhitten alles tot minimaal 80°C. Fusarium gaat dood bij 70-75°C.”
Gedurende de teeltperiode kan het substraat verzilten. “Na het stomen, spoelen we de bakken met substraat door met schoon water. Voor ons is het lozen van spoelwater met zouten en mogelijke gewasbeschermingsresten geen probleem. We zijn aangesloten bij de collectieve waterzuivering Westland, die geïnitieerd is door Glastuinbouw Nederland. De afvalwaterstroom wordt efficiënt en collectief gezuiverd bij AWZI Nieuwe Waterweg in Hoek van Holland.”
Na een droogperiode van drie weken worden de oude bollen of nieuwe cultivars terug geplant in de ontsmette bedden. De teler heeft een opkweekafdeling om zo nodig uitval van gevoelige cultivars aan te vullen.

Ziekten en plagen

Vellekoop heeft vooral last van Turkse mot, wolluis en narcismijten. Stomen tegen Fusarium bij de teeltwisseling is belangrijk. Verder probeert hij rassen te vermijden die té gevoelig zijn voor deze ziekte. De bodemtemperatuur mag niet hoger worden dan 21-22°C. “Als er Fusarium in komt, is het klaar en gooit hij de besmette bollen weg. De vaatbundels raken verstopt. Er is dan geen goede bladafsplitising meer.”
De teler zet feromonen in om de mannetjes van de Turkse motten weg te lokken. “Narcismijten zijn moeilijk te bestrijden. Je kunt er alleen tegen spuiten met Vertimec of Carex.”

Tuin te koop

De amaryllisteler heeft twee grote uitdagingen. Enerzijds de onzekerheid over de energieprijzen, anderzijds de personeelskosten en de beschikbaarheid van personeel met alle regelgeving plus bijbehorende kostenverhoging. “Ik denk dat er in het algemeen minder bloemen geteeld zullen gaan worden en dat bloemen exclusiever worden.”
Kortgeleden hebben ze besloten hun bedrijf te koop te zetten. “De reden is dat we allebei geen opvolger hebben. Over een paar jaar word ik zestig. We kiezen er niet voor om nog vijf à tien jaar verder te gaan. Ik wil graag nog iets in de amaryllissen blijven doen en mijn vakkennis op een andere manier toepassen.”
De bollenkraam verkoopt hij niet in een keer, maar gefaseerd. De eerste hectare is nu leeg. Daar komen jonge bollen in, die hij opkweekt vanuit jonge klisters of klein plantgoed.
Vellekoop is niet de enige die stopt. Hij ziet de laatste vier à vijf jaar meer collega’s stoppen door vergrijzing en het ontbreken van een opvolger. Het areaal krimpt gestaag: van destijds 120 ha tot op het moment 80 à 90 ha. “Dat is nog steeds een gezond areaal. Er is een goede toekomst voor amaryllistelers weggelegd die duurzaam telen en blijven investeren. Als alles in orde is, kun je een goede boterham verdienen.”

Tekst en beeld: Marleen Arkesteijn