Moermanlilium zette eind vorig jaar een gigantische verduurzamingsstap: binnen enkele weken werd 14 ha aan SON-T-belichting vervangen door dimbare LED’s. De overstap verliep volgens Jan Moerman méér dan goed: de lelietelers wisten zo’n 45% te besparen op hun elektriciteitskosten én teelttechnisch doken er nauwelijks problemen op. Komende winter ligt de focus op verdere optimalisatie.

Om hun bedrijf, in deze tijden van gestegen energieprijzen, toekomstbestendig te maken besloten Jaap, Paul en Jan Moerman eind vorig jaar volledig over te schakelen naar LED-belichting. “Dat was een forse stap”, geeft Jan Moerman toe. “Ons bedrijf omvat namelijk zes locaties van in totaal 14 hectare. Deze liggen allemaal in het Westland en worden gerund door contracttelers. Met deze investering hoopten we met name onze stroomkosten te reduceren.”

Dimbaar levert geld op

Het doel de stroomkosten te beperken is gerealiseerd, geeft hij aan. De ondernemers waren afgelopen winter zo’n 45% minder kwijt aan stroom. Er hing een hoger lichtniveau dan voorheen: 180 µmol/m².s in plaats van 80 tot 120 µmol/m².s bij de SON-T-lampen, maar LED’s hebben beduidend minder stroom nodig. “De grootste slag wisten we echter te slaan door het feit dat de LED’s van leverancier Fluence dimbaar zijn. Dat had een duidelijke meerwaarde, zeker vanwege de grillige elektriciteitsprijzen van afgelopen winter. Op momenten dat de elektriciteitsprijzen hoog waren, dimden we de lampen en leverden we meer WKK-stroom terug aan het net. Bij lage stroomprijzen voerden we het lichtniveau op. Dat leverde ons per saldo veel geld op.”

Drie ‘probleemsoorten’

Daarnaast lag er een teelttechnische uitdaging: het was volgens Moerman behoorlijk spannend hoe de teelt onder het R8-LED-spectrum zou uitpakken. “Dit ondanks dat we al proeven hadden uitgevoerd en diverse partijen onderzoek hebben gedaan op dit vlak. Maar wij zijn uitermate tevreden. Slechts drie van de dertig soorten hadden het moeilijk onder de LED’s. We zagen hier problemen met de bladvorming, ook was er sprake van wat bladverbranding. Waardoor dat precies kwam, durven we niet te zeggen. Komende winter gaan we verder experimenteren met deze soorten op een kleiner oppervlak. Wellicht dat we dan nog stappen kunnen zetten. Maar als je zo’n grote ommezwaai maakt, is het niet vreemd dat er ergens iets niet helemaal goed gaat. En in het uiterste geval besluiten we uiteindelijk om de betreffende soorten niet meer in de winter te telen.”
De teler is in zijn algemeenheid echter heel tevreden over het teelttechnisch resultaat: 27 soorten doen het immers wél goed onder LED-belichting. “Deze hadden weinig te lijden van het gebrek aan stralingswarmte. De kwaliteit was goed en er was sprake van mooie, harde stelen. Het feit dat we de LED’s draadloos per rij kunnen sturen droeg hier ongetwijfeld ook aan bij. Hierdoor kunnen we het gewas in iedere teeltfase precies de hoeveelheid licht geven die het nodig heeft.”

Verticale ventilatoren

Om de lagere hoeveelheid stralingswarmte te compenseren, investeerden de broers ook in verticale ventilatoren. Deze brengen de warme lucht van de armaturen en de buizen naar beneden. “Dit principe werkt prima”, zegt Moerman. “Desondanks hebben we afgelopen winter wel iets meer warmte in de kas moeten brengen dan andere jaren, maar die hoeveelheid was te overzien. Feit is natuurlijk wel dat het een behoorlijk milde winter was. Het is afwachten hoe dit uitpakt tijdens een strengere winter. Daalt de temperatuur dan niet te hard en moeten we dan veel extra stoken om te voorkomen dat het blad te koud wordt? Dat is nog afwachten; de echte stresstest moet nog komen.”

Veel te leren

Omdat er, door de lagere hoeveelheid stralingswarmte, ook meer vocht in de kas blijft hangen, experimenteerden de ondernemers op één locatie met het VentilationJet systeem voor ontvochtiging. “Hiermee brengen we koude lucht van boven het scherm in de kas. We zagen dat dit systeem vooral effect sorteerde wanneer het echt koud was. Dan kun je hiermee − in combinatie met volledig gesloten schermen − je vochtgehalte prima onder controle houden. Is het iets warmer, dan is het wat lastiger om het vochtgehalte hiermee binnen de perken te houden. Maar ook met dit systeem moeten we nog meer ervaring opdoen. Kortom: er is nog veel te leren en de komende winter zal het vooral draaien om optimaliseren en het plaatsen van de spreekwoordelijke puntjes op de i. Maar al met al verliep de overstap naar LED voor ons soepel. Het is ons meegevallen.”

Tekst: Ank van Lier