Gerbera is een kwetsbaar gewas en schimmels als Fusarium en Verticillium wil je koste wat kost voorkomen. Door schoon te werken houden de meeste telers de druk redelijk onder de duim. Daarnaast is de teeltwissel het uitgelezen moment om schimmelsporen te doden. Een hele uitdaging aangezien er vaak nog gewas in de kas staat en leidingen worden gebruikt. Afgelopen seizoen startte Tom van Leeuwen van Klondike Gardens met desinfectie van de kasruimte volgens een strikt protocol.

In 2006 startten de broers Tom en Ruud van Leeuwen samen met hun vader twee nieuwe vestigingen (1,3 en 3 ha) in Berkel en Rodenrijs. De telers richten zich op kleinbloemige gerbera’s. Op het bedrijf werken 22 medewerkers. In het hoogseizoen komen daar nog eens 15 tijdelijke krachten bij.
In mei en juni vervangen de broers jaarlijks 30% van de oude planten voor nieuwe. Het bedrijf telt ongeveer 35 rassen en levert vooral aan de groothandel. Met het merk Miss Sunshine vergroot het de herkenbaarheid. De ondernemers zijn sinds vier jaar aangesloten bij samenwerkingsverband Focus on Gerbera.

In fases

Anders dan bijvoorbeeld bij een tomatenkas, gaat het gerberabedrijf van Tom en Ruud van Leeuwen nooit in één keer leeg. “We wisselen het gewas in fases. Afhankelijk van de cultivar en de teeltomstandigheden blijft een plant gemiddeld drie jaar rendabel. Dan gaat het oude gewas eruit, blazen we de ruimte schoon, desinfecteren en zetten de nieuwe planten weer op de goot. Altijd chaos en stress waarbij het verstand het wel eens verliest van de gewenste snelheid. Je wilt zo snel mogelijk weer in bedrijf, terwijl schoonmaken een secure bezigheid is die de volledige aandacht vraagt”, geeft Tom van Leeuwen aan.

Schimmels groot probleem

De teler onderkent het belang van een goed hygiëneprotocol tijdens de teeltwissel. “Als je het goed doet, kun je schimmelaantastingen in de meeste gevallen uitstellen en misschien zelfs voorkomen. Fusarium en Verticillium zijn een groeiend probleem en zeker een punt van aandacht bij gerberatelers. We hebben het er regelmatig over, wisselen onderling kennis uit en bespreken het tijdens studiedagen en met voorlichters.”
Tijdens een LTO-bijeenkomst afgelopen voorjaar presenteerde Royal Brinkman zijn visie op desinfectie. “Interessant omdat zij werken met een schuimend desinfectiemiddel. Het schuim zie je goed zitten, waardoor je een visuele bevestiging hebt van waar je bent geweest en waar nog niet.”

Bewezen en toegelaten middel

Accountmanager Sander Koole bracht Van Leeuwen in contact met productspecialist Jan Willem Keijzer: “We proberen altijd in te spelen op datgene wat leeft in de markt. Zoals in gerbera de toenemende schimmeldruk. Je ziet, iedereen is zoekende naar de beste oplossing. Daarom ontwikkelden wij een conceptaanpak. Een soort van stappenplan met advies over wat te doen, in welke volgorde, met welke middelen en welke technieken. Dit is goed ontvangen. Afgelopen seizoen heeft zo’n 60% van de gerberabedrijven in Nederland dit hygiëneprotocol toegepast.”
Een belangrijk onderdeel is de ontsmetting van de kasruimte, één van de knelpunten in gerbera. De toeleverancier gaf de hoofdrol aan het door het Ctgb toegelaten middel Menno florades. Dit desinfectans bezit als gewasbeschermingsmiddel een bewezen werking tegen bacteriën, schimmels, virussen en viroïden. Naast de krachtige werking is het zacht voor materialen en het tast het teeltsysteem dus niet aan.
Voor gebruik tijdens de teeltwissel adviseert de leverancier tevens een speciale, betaalbare schuimlans. Deze lans heeft een venturi (vernauwing) die lucht meezuigt. In combinatie met de uitvloeier, die in het middel zit, geeft dit een mooi schuimresultaat. Je kunt ook met een gewoon spuitpistool spuiten, maar dan schuimt het middel dus niet.

Advies over juiste toepassing

In week 26 paste de teler de aanpak voor het eerst toe. Eenderde van de minigerbera’s werd gewisseld. Een lastige periode omdat de hoge temperatuur het ontsmettingsmiddel vaak al doet verdampen voordat de inwerktijd is afgelopen. Juist daarom is een snelle en effectieve werking vereist. Keijzer begeleidde de ontsmetting bij Klondike Gardens. Immers, een goed middel alleen is niet voldoende. Het gaat om de juiste toepassing ervan (minimaal 1.500 tot 2.000 liter vloeistof per ha).
Ook met het nieuwe protocol was Van Leeuwen binnen enkele dagen klaar: “Op dag 1 laten we een loonwerker altijd de stekers uit de potten halen, het oude gewas ruimen en het vak schoonblazen en vegen. Om te voorkomen dat het stof in de naastgelegen bloemen terechtkomt, schermen we de plek af met plastic. Nadat het vak leeg is, spuiten we het schoon met water. Voorheen volgde dan een dubbele behandeling met Hyperox, het pad heen en terug. Nu gebruiken we daarnaast dus ook het schuimmiddel.”

Voordelen schuim

Schuim vloeit niet meteen weg als water, maar kruipt rustig in de kleinste kiertjes en blijft daar zitten. Het verlengt de contacttijd. “Dat geeft de visuele zekerheid dat ik het volledige oppervlak beter raak, dus ook inkepingen van goot en druppelslangen”, zegt de teler. “Fijn ook dat specialist Keijzer aanwezig was. Hij adviseerde over het beste gebruik en controleerde met van die kleine pH-indicatorstrips op de goten of de pH-waarde van de oplossing gedurende en aan het einde van de 30 minuten inwerktijd nog voldoende was.”
Het schuim droogde niet uit en de pH-waarde bleef netjes tussen de 3 en 4,5. Dat geeft de beste werking. “Daarom ontsmetten we ook vaak ’s nachts. Dan is de temperatuur lager en zijn er geen andere mensen aan het werk. Tussen 3 uur en 8 uur ’s ochtends was de klus geklaard. De lans werkte makkelijk, over de uiteindelijke uitkomst kan ik nu nog weinig zeggen.”
Na de kas zijn de druppelslangen aan de beurt. Gedurende 24 uur spoelt de teler de leidingen met waterstofperoxide. Dan worden de nieuwe planten geplant. “Het is elke keer weer een race”, verklaart Van Leeuwen. “Best een dure race, ook: het plastic, de middelen en het feit dat een afdeling tijdelijk niets produceert. Tegelijkertijd beseffen we goed dat een slechte ontsmetting veel duurder kan uitpakken. Als een plant maar kort meegaat en je veel aangetaste bloemen hebt, geeft dat ook chagrijn.”

Eigen verantwoordelijkheid

Een goede hygiëne stopt uiteraard niet na de teeltwissel. Koole merkt op dat beide telers daarin best een voortrekkersrol spelen. Dat bewijst de plastic afscheiding tijdens de schoonmaakwerkzaamheden. “Ook tijdens de teelt zie ik jullie altijd met schorten lopen om aangetaste plantonderdelen netjes af te voeren. Een besmetting kan immers snel plaatsvinden. Voorkomen blijft echt het belangrijkste.”
Wat dat betreft is het nieuwe hygiëneprotocol een stap in de goede richting. Het behandelt de kasruimte, karren en machines, handen en voeten, goten en slangen; alles. “Ook adviseren we onze klanten deze regels duidelijk kenbaar te maken op het bedrijf. We kunnen voorzien in de juiste middelen en toepassingstechnieken, maar de medewerkers zelf moeten het daadwerkelijk uitvoeren. Daarom kan iedereen altijd en overal het stappenplan en hygiëneprotocol nalezen op onze digitale kennisbank.”

Tekst: Jojanneke Rodenburg, beeld: Studio G.J. Vlekke