Bryte kiest als eerste bedrijf in Nederland voor LED toplicht

Bryte kiest als eerste bedrijf in Nederland voor LED toplicht

Tomatenbedrijf Bryte investeert als eerste in Nederland in een hybride belichtingsinstallatie met LED toplicht. Deze installatie is bestemd voor de 8,33 ha grote locatie Greenbalance in ’s-Gravenzande (zie foto). Deze locatie heeft nu nog op 3,5 ha SON-T belichting, maar met ingang van het nieuwe seizoen is alles belicht.

Installatiebedrijf Stolze in Maasdijk gaat de nieuwe installatie, met de combinatie van SON-T en LED’s en een vermogen van 180 µmol/m2/s, aanleggen. Het heeft wat moeite gekost om tomatenteler Tom Zwinkels en de andere ondernemers van Bryte over te halen in LED’s te investeren. Eigenlijk wilden zij de gebruikelijke standaard oplossing met SON-T lampen bestellen, omdat deze eenvoudig aansloot op de bestaande installatie. Verschillende scenario’s passeerden de revue, waarna uiteindelijk wederzijds vertrouwen ontstond.

Energiebesparing

Bryte koos voor de nieuwe Toplight Compact module van Sygnify, die onlangs is geïntroduceerd op de GreenTech. Deze module lijkt veel op een SON-T lamp en is daardoor één op één te vervangen. Dit maakt de overstap van SON-T naar LED een stuk eenvoudiger en aantrekkelijker. De module met een output van 1.800 µmol/m2/s produceert dezelfde hoeveelheid licht als een 1.000 W SON-T lamp. Met een energieverbruik van 600 W is 40% energiebesparing mogelijk. Deze besparing én de verwachte energiebalans in de kas heeft de telers over de streep getrokken. Zij hopen uiteindelijk meer uren te kunnen belichten met de koelere LED’s en dus een hogere productie te behalen.

Meestal tussenlicht

LED toplicht is in Nederland nog niet eerder geïnstalleerd op tomatenbedrijven, met uitzondering van Lans dat met ClimaLED3 armaturen experimenteerde. Andere tomatentelers die al hebben geïnvesteerd in LED’s hebben allen gekozen voor een combinatie van SON-T lampen boven het gewas en één of twee modules LED’s tussen het gewas. De nieuwe module kan daarin verandering brengen. Tot op heden heeft alleen Arcadia Chrysanten de nieuwe toplicht modules geïnstalleerd.
Bryte is lid van telersvereniging Prominent. Het bedrijf is ontstaan uit de fusie tussen de teeltbedrijven van de families Zwinkels en Dukker en heeft een areaal van 40 ha.

Tekst: Pieternel van Velden.

Gerelateerd

Fossielvrije teelt tomaat groeit generatiever dan verwacht

Fossielvrije teelt tomaat groeit generatiever dan verwacht

Het afgelopen belichtingsseizoen sijpelden steeds positieve berichten naar buiten over het leerproces met fossielvrij telen bij de belichte tomatenteelt. Het verraste zowel onderzoekers als telers dat het gewas zo goed presteerde bij een veel rustig temperatuurverloop dan in de praktijk gebruikelijk is. De lichte kas, de drie schermen, de hybride belichtingsinstallatie en de actieve ontvochtiging houden het energieverbruik binnen de perken.

Negen maanden na de aanvang van het onderzoek naar Het Nieuwe Telen (HNT) bij de belichte tomatenteelt bij het Delphy Improvement Centre in Bleiswijk zit de stemming er goed in. Onderzoekster Lisanne Helmus-Schuddebeurs en adviseur Henk Kalkman voelen zich gesteund door de begeleidingscommissie, waaraan tomatentelers actief deelnemen. Zo levert iedere verandering van het gewas steevast een levendige discussie op. Samen met Paul Arkesteijn, productmanager bij Svensson en Stéphane André, consultant bij Hortilux, blikken zij terug op het belichtingsseizoen.

Energiedoelstelling

In de 1.000 m2 grote afdeling startte de teelt (50 weken) met het ras Merlice al vroeg, op 11 augustus. De afdeling is uitgerust met een actief ventilatiesysteem (AVS) met luchtslurven en een warmtepomp om energie te ‘oogsten’ uit vochtige kaslucht. De verwachting is om met 10 m3/m2 aardgas equivalenten deze belichte teelt uit te voeren.

De hybride belichtingsinstallatie die is aangelegd bestaat uit 110 µmol/m2/s SON-T-lampen, 55 µmol/m2/s LED-toplicht, aangevuld met 60 µmol/m2/s LED tussenlicht. In de afdeling ligt een experimenteel substraat, namelijk kunststof boxen met een houtvezelmat. Er is in deze proef veel aandacht voor de waterbalans, met een aangepaste voedingsoplossing. Kortom, deze proef kent veel nieuwe uitdagingen en dat is inmiddels ook gebleken.

Rustig temperatuurverloop

Van die uitdagingen springt de klimaatstrategie het meeste in het oog. Kalkman: “In een normale belichte teelt ben je gewend om dynamisch te telen. De temperatuurinstelling wisselt sterk gedurende het etmaal met als doel de juiste balans in het gewas te brengen. Om het AVS-systeem optimaal te benutten zoeken we in deze proef juist naar een rustig temperatuurverloop, waarbij we uiteindelijk op dezelfde etmaaltemperatuur uitkomen. Bovendien geven we veel water, het hele etmaal en passen de EC aan op instraling.”

Telers die op afstand de klimaatinstellingen volgen, voorspelden een sterke vegetatieve groei. De verrassing is dus groot dat eigenlijk het tegenstelde gebeurde. Zij troffen bij hun bezoeken steeds een vlot, generatief gewas aan met een relatief sterke tros. De proefnemers zoeken de verklaring in de vroege plantdatum en de generatieve opbouw in het najaar. Die situatie buig je niet snel om in de winter.

Vochtverdeling

Niet alles liep echter even voorspoedig. In de aanloop van de teelt waren er wat problemen met het ontvochtigingssysteem, waardoor de warmteterugwinning tegenviel. Dit technische probleem werd al snel opgelost.

In de winter was het optreden van bladrandjes aanleiding om het ventilatiesysteem iets anders aan te sturen. “Misschien zijn we iets te zwaar belast de winter in gegaan”, denkt Kalkman. Ook was de vochtverdeling in de kas niet helemaal homogeen. Bovenin was de kaslucht vochtiger dan beneden. “Daarom hebben we de ventilatorcapaciteit teruggebracht met iets minder debiet”, legt Helmus uit. “De temperatuur die we inblazen ligt 1ºC boven de stooktemperatuur. De afrijping en uitgroeiduur van de vruchten bleef daardoor goed.” Alle maatregelen leverden uiteindelijk een productie van 60 kg per m2 op tot en met week 18. Het gasverbruik is steeds onder 1 m3/m2 per week gebleven.

Samenspel schermen

De afdeling met ultra low haze glas en dubbele AR coating heeft drie klimaatschermen. Dit zijn het lichtuitstootscherm Obscura 9950 FRW, het energiescherm Luxous 1147 FR en het nieuwe, licht diffuse scherm Harmony 1315 O FR.

Het lichtuitstootscherm is uiteraard gebruikt op de momenten dat er werd belicht. Het mocht iets ‘kieren’ als het te warm werd in de afdeling. In de winterperiode is het samen met het energiescherm in totaal 3.400 uur gebruikt. In de voornacht ging het energiescherm dicht om uitstraling tegen te houden, of overdag als het erg koud was.

“Het nieuwe diffuse zomerscherm laat door een lage schermingsgraad veel diffuus licht toe in de kas”, vertelt Arkesteijn. Vanwege de open structuur kan het volledig dicht, zodat het alle planten beschermt tegen te intense instraling. De proefnemers zoeken naar een samenspel tussen het scherm en het ultralichte kasdek, dat meer stralingswarmte in de kas toelaat. Dit scherm gaat dicht zodra de instraling boven 700 watt komt. Het is in de eerste weken na het planten gebruikt en vanaf april.

De combinatie van de drie schermen heeft er mede voor gezorgd dat de ramen langer dicht bleven. Samen met de ontvochtiging van de kaslucht leveren ze een grote bijdrage aan de energiebesparing die inmiddels is behaald.

Standaard versus verrood

Voor André is de proef zeer leerzaam. “In de winter konden we de stralingswarmte van de SON-T-lampen goed benutten. In de lente was het mogelijk langer door te belichten met de koelere LED’s.” Vanaf begin april zijn de SON-T-lampen niet meer gebruikt.

De LED-installatie in deze afdeling heeft rode en blauwe LED’s in de verhouding 95% rood en 5% blauw. In één tralie is bij wijze van proef 9% verrood licht toegevoegd aan het toplicht. Het verrode licht heeft dus steeds meegelopen met de totale belichtingstijd. De proefnemers hebben geen verschil kunnen ontdekken tussen beide behandelingen, noch in cumulatieve productie, noch in brixwaarde van de vruchten.

De juiste plaats voor het tussenlicht is regelmatig onderwerp van gesprek. De fabrikant heeft armaturen die schuin naar beneden zijn gericht, met als doel om de bovenkant van de bladeren optimaal te belichten. André: “Je moet ze dus iets hoger hangen dan armaturen die horizontaal schijnen.” Het is steeds zoeken naar het juiste bladpakket en dat valt niet mee met planten die 22 cm per week groeien. Zeer gelijkmatig laten zakken van het gewas is dus nodig.

Sapstroommeting

Vooral de intensieve monitoring maakt het project interessant. In de afdeling wordt sapstroommeting en stengeldiktemeting gedaan. De proefnemers proberen daarmee een relatie te leggen tussen wateropname en belichting.

De teelt met het experimentele klimaatregime verloopt naar wens. Kalkman: “We hebben ondervonden dat deze nieuwe benadering veel voordelen biedt. Een aandachtspunt is het water geven. De omloopsnelheid van de voedingsoplossing in dit substraat is hoog, waardoor je ook meer proceswater moet ontsmetten.”

Dit gezamenlijke project van Delphy, Groen Agro Control en Wageningen University & Research komt tot stand met een bijdrage van Kas als Energiebron (Ministerie van LNV), Saint-Gobain Cultilene, Hortilux, Hoogendoorn Growth Management, Svensson en Wireless Value.

Samenvatting

Het project ‘Totaalconcept HNT in belichte tomatenteelt’ is inmiddels op driekwart van de totale teeltduur. Het behalen van de energiedoelstelling van 10 m3 aardgas per m2 is geen grote opgave, zo blijkt. Dat komt mede door de combinatie van de drie schermen waardoor de ramen langer dicht blijven. De gewasgroei, productie en houdbaarheid van de vruchten zijn goed. Wel zijn er veel leerpunten die om verdere verdieping vragen.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden.

Zoektocht naar optimale spectrum is uitdagend traject

Zoektocht naar optimale spectrum is uitdagend traject

De kwaliteit was prima, zeker in vergelijking met voorgaande jaren. Kenners spraken al wekenlang unaniem over een absolute topnotering. De keuze voor een rustige strategie leek zijn vruchten af te werpen; een aangename oase in een woestijn van opportunistische aandachttrekkerij. Al in een vroeg stadium werd gekozen voor tussenbelichting, maar het langzaam inzakkende toplicht maakte uiteindelijk misschien wel het verschil bij het grote publiek.

Nee, dit betreft geen samenvatting van een recent belichtingsonderzoek, dit gaat – natuurlijk – over de winst van Duncan Laurence vorige maand bij het Eurovisie Songfestival. Want sinds zaterdagavond 18 mei hebben alle Nederlandse media het immers over het ‘muzikale wonder van Tel Aviv’.
Maar wat zou dit megaspektakel tegenwoordig zijn zonder LED’s? Een overdaad aan ‘mollen’ werd door menig deelnemend land over de televisiekijker uitgestort, niet zelden om het muzikale onvermogen te verbloemen. De regisseur en lichttechnicus van het winnende liedje Arcade verdienen echter een buiging, om de eenvoudige reden dat zij zorgvuldig het juiste spectrum zochten en wisten te vinden. Met een topproductie en -positie als resultaat.

Perspectiefrijk

En precies die voortdurende zoektocht naar het optimale spectrum staat centraal in de juni/juli-editie van Onder Glas, met als thema Belichting. Een zoektocht die aan de ene kant leidt tot antwoorden, maar anderzijds ook nieuwe vragen oproept. Rood, blauw en verrood hebben in diverse gewassen al geleid tot een perspectiefrijk spectrum. Veelzeggend is de grootschalige keuze van diverse Belgische tomatentelers voor hybride of full-LED; interessant zijn de eerste onderzoeksresultaten naar de meerwaarde van witte LED’s. Er zijn op het gebied van belichting nog veel vragen voor nieuw of aanvullend onderzoek. Vragen ook waar de wetenschap het antwoord soms al op dacht te hebben.

Boeiend

Het kan en moet anders met het kunstlicht. Opnieuw kijken naar de natuur is stap 1, opnieuw ontdekken stap 2. Een boeiende maar lastige uitdaging voor onderzoekers. Conclusie op voorhand is dat de sector nog veel te ontdekken heeft, we staan aan de vooravond van Het Nieuwe Belichten. Dus, om in muzikale sferen te blijven, ‘LED it be’.

Roger Abbenhuijs.

Gerelateerd

Houd in late afdelingen kastemperatuur voldoende laag

Houd in late afdelingen kastemperatuur voldoende laag

Cymbidium is een gewas dat vrij veel licht kan verdragen, zolang er geen takken en bloemen op het gewas staan. Op het moment dat dit wel het geval is moeten deze worden beschermd tegen te hoge instraling en met name temperatuur, om knoprui en bloemverkleuring te voorkomen. In de vroege en kerstafdelingen (bloeitijd augustus-december) is het nu de periode van vegetatieve groei en knopaanleg.

In deze fase is juist veel licht nodig om de scheuten voldoende zwaar uit te laten groeien en voor voldoende knopaanleg. De stralingsniveaus worden nu echter zo hoog (op zonnige dagen al ruim boven 800 W/m2 instraling), dat schermen toch nodig is om het blad niet te laten verbranden. Dit geldt zeker als de buitentemperatuur ook nog eens oploopt naar waarden boven de 20°C. Het nadeel van schermen is echter het wegnemen van veel groeilicht (zeker wanneer er nog oude schermdoeken met aluminium bandjes liggen). De kastemperatuur daalt dan zeker niet. Daarnaast zie je met name op half bewolkte dagen dat de schermen veel ‘pendelen’, waardoor de bladtemperatuur alsnog regelmatig veel te hoog oploopt.

Kastemperatuur voldoende laag

Het is dan ook beter om al op korte termijn een dunne krijtlaag aan te brengen (circa 25-30% scherming) en de schermen overdag open te houden. Hierdoor loopt de kastemperatuur minder hoog op en heb je gemiddeld aanzienlijk meer groeilicht dan wanneer er zonder krijt wordt geteeld en de schermen overdag veel dicht liggen.
In de late afdelingen die nu en in de komende maanden bloeien, moet op dit moment juist donker en met name koel worden geteeld. Dan is met name de kastemperatuur van belang. Hogere temperatuur betekent een hogere groeisnelheid en dus vroegere bloei. Tevens zien we dat bij hoge kastemperaturen (overdag meer dan 23-25ºC) de bloemen bleker worden. Het is dus zaak om in de late afdelingen de kastemperatuur voldoende laag te houden. Ook hier geldt weer dat je met (dik) krijt niet alleen veel licht weghaalt, maar juist ook voorkomt dat de kastemperatuur te hoog oploopt. De meeste late afdelingen zijn nu dan ook dik gekrijt.

Rechtstreekse instraling

In veel late afdelingen liggen schermdoeken met een hoog schermingspercentage. Diverse bedrijven sluiten de schermen ook snel, ondanks de dikke krijtlaag. Dit levert echter meer nadeel dan voordeel op. Immers, schermen zorgt niet voor een lagere kastemperatuur en met voldoende krijt op het dek zorgt het schermen ook niet voor een lagere planttemperatuur. Je neemt dus alleen extra groeilicht weg, terwijl de temperatuur niet lager wordt. Beperk het schermen in de dik gekrijte afdelingen dus tot een minimum. Sluit de schermen eventueel hooguit 40-50% om de rechtstreekse instraling door de luchtramen van het gewas te houden.

Tekst: Gert Benders, Tuinbouwadviesbureau Van der Ende.

Gerelateerd

Vruchtontwikkeling nog onvoldoende in de winterperiode

Vruchtontwikkeling nog onvoldoende in de winterperiode

Jaarrond komkommers telen met behulp van een intensieve belichtingsstrategie blijkt een flinke opgave. In het onderzoek bij het Delphy Improvement Centre in Bleiswijk is gedurende de winterperiode 20 tot 30% van de vruchten niet goed uitgegroeid, meldt onderzoeker Tristan Marcal Balk.

Vakblad Onder Glas besteedde in januari 2019 aandacht aan het onderzoek in een afdeling met een hybride belichtingsinstallatie van 75 µmol/m2/s SON-T lampen en 75 µmol/m2/s LED’s in combinatie met 75 µmol/m2/s LED tussenlichtmodules in het gewas. De afdeling is ingericht met het semi-gesloten kasprincipe, waarbij de vochtige lucht wordt gekoeld met het Actief Ventilatie Systeem (AVS) om meer warmte terug te winnen. Beide technieken zijn een middel om uiteindelijk naar jaarrondteelt te groeien die in principe nagenoeg fossielvrij kan zijn.

Zoeken naar oorzaak

Begin december bleek al dat een deel van de vruchten niet goed uitgroeide. Het was lastig te benoemen wat de trage uitgroei veroorzaakte. De eerste maatregel die de proefnemers namen was het uitzetten van het AVS-systeem, waarbij ze overstapten op conventionele klimaatregeling. Na een maand trad nog geen verbetering op, dus is de oorspronkelijke strategie weer hervat.
Aangezien de luchtramen minder vaak open gaan bij het gebruik van het ontvochtigingssysteem is ook gekeken naar de ethyleenconcentratie in de kas. Marcal Balk: “Na goed monitoren bleek dat de ethyleen niet binnen ontstond, maar van buiten naar binnen kwam. Bovendien hebben we bij een praktijkbedrijf met belichting ook hoge concentraties gemeten, zodat we deze mogelijke oorzaak hoogstwaarschijnlijk kunnen uitsluiten.”
Een derde aanpassing was de watergift. “We zijn in de belichte nachten meer water gaan geven waarbij de wateropname gelijk is aan de praktijk”, legt de onderzoeker uit.

Geen verbetering

De genomen maatregelen leverden geen verbetering op van de uitgroei van vruchten. Drie weken geleden ging het wat beter, waarschijnlijk doordat de instraling van buitenaf was toegenomen. “We hebben gewacht totdat de uitgroei goed genoeg was en daarna meer vruchten aangehouden. Vervolgens nam de hoeveelheid buitenlicht ten opzichte van kunstlicht weer af, waarna de uitgroei opnieuw verslechterde.”
Na het afronden van de winterteelt zal nog een zomerteelt volgen, waarbij de principes van Het Nieuwe Telen (HNT) zullen worden toegepast. Over een eventueel vervolg van het onderzoek moet nog overleg plaatsvinden.
Bij het naastgelegen Wageningen University & Research vindt momenteel een spectrumproef bij komkommer plaats. De initiatiefnemers van het onderzoek bij het IC houden het verloop ervan nauwlettend in de gaten. Mogelijk levert dit nieuwe inzichten op om de winterteelt en de uitgroei van vruchten te verbeteren.
Dit project is gefinancierd door Kas als Energiebron. Participanten zijn de gewascoöperatie Komkommer, Svensson, Signify, GremOn Systems en Enza Zaden.

Tekst: Pieternel van Velden.

Gerelateerd