Langdurige hogedraadteelt met herbeworteling geeft hoge productie

Langdurige hogedraadteelt met herbeworteling geeft hoge productie

Met een super licht doorlatende kas is het goed komkommers telen. Dat is te zien aan de tevreden gezichten na een experiment met een jaarrond hogedraad komkommerteelt. De productie en kwaliteit zijn om over naar huis te schrijven en het energieverbruik was laag. Na ruim twee jaar toont de Winterlichtkas dat er nog steeds rek zit in teeltoptimalisatie.

Voor het derde jaar op rij groeien er komkommers in de Winterlichtkas bij Wageningen University & Research in Bleiswijk. Onderzoekers Frank Kempkes en Jan Janse willen in deze hoog licht doorlatende kas (ruim 10% meer lichttransmissie ten opzichte van bestaande kassen) zonder belichting aantonen dat het mogelijk is om hoge producties te halen met één planting in een jaar. Vorig jaar is dat goed gelukt. De resultaten smaken naar meer. Samen met komkommerteler Jan Reijm, die samen met teler Jaco den Bakker en vertegenwoordigers van Nunhems in de begeleidingscommissie zit, beoordelen ze het nieuwe gewas en bespreken de resultaten van vorig teeltseizoen.

Geen productiegat

Na twee plantingen in seizoen 2016/17 is op 28 december 2017 een nieuwe teelt geplant die bijna een jaar duurde. Met deze lange hogedraadteelt wilden de proefnemers het productiegat van drie weken omzeilen, dat ontstaat door teeltwisseling halverwege het jaar. Door zo’n teeltsysteem wordt het evenwicht in biologische bestrijding niet doorbroken en bespaart een ondernemer op plantkosten en de extra arbeid die voor de teeltwisseling nodig is.

De onderzoekers kozen voor het ras Hi-Power, met een plantafstand van 1,67 planten per m2. Dit ras is met name geschikt voor de zomerteelt en populair in belichte teelten. Het is een ras met kleine bladeren en staat bekend als een generatieve groeier.

Op 22 februari zijn de planten getopt, waardoor de stengeldichtheid is verdubbeld naar 3,3 per m2. Jan Janse: “We wilden in deze proef de grenzen van plantbelasting opzoeken. De vruchten zijn bijvoorbeeld om en om gedund en vanaf mei tot en met augustus is bij de standaard behandeling wekelijks een setje van twee vruchten aangehouden. In een aantal rijen hielden we in dezelfde periode zelfs alleen setjes van twee aan.”

In een ander deel van de proef is bij een op de vier planten een extra stengel aangehouden (4,2 stengels per m2). Uiteindelijk zijn de planten op 19 oktober getopt. De laatste oogst was op 21 november.

Twee keer herbewortelen

“In zo’n lange teelt wordt de stengel van een komkommer ongeveer 18 meter lang. Dan hebben we nog als voordeel dat dit ras niet zo erg strekt”, vertelt Janse. “Maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld tomaat, die minder lengtegroei per week heeft, verloopt het transport van water en voeding dan niet meer optimaal.”

Om die reden zijn herbewortelingsbakjes geïntroduceerd. Deze bakjes, ontwikkeld door teler Floris van der Linden (Green Diamonds), zijn gevuld met kokossubstraat. Ze hebben aan beide kanten twee uitsparingen boven elkaar om de stengel in te leggen, zodat ze opnieuw wortels kunnen maken op de plaats van de oksels. Dit is tweemaal gebeurd tijdens de teelt, op 26 april en half juni. “Na vier dagen zagen we de eerste wortelpuntjes, maar het echte bewortelen duurde nog vrij lang”, vertelt de onderzoeker. “Van de laatste planten stierf het stengeldeel vóór de bakjes pas na vijf maanden af.” Daaruit concludeert hij dat het eerste deel van de stengel nog erg lang een bijdrage levert.

Het herbewortelen ging niet altijd goed. Zo bleek dat er minstens één bladoksel in het substraat moet liggen en dat de kokos goed moet worden aangedrukt. De les die de onderzoekers hiervan leerden is dat deze handeling secuur moet gebeuren. Hier en daar trad stengelrot op, vanwege het substraat dat veel vocht vasthoudt. Om die reden zullen zij dit jaar een mengsel van kokos en perliet toepassen.

Hoge productie

Ondanks deze ervaringen is de uiteindelijke productie heel goed geweest. Was deze in het voorgaande jaar (twee teelten) nog 277 vruchten en 112 kg per m2, de lange hogedraadteelt leverde maar liefst 282 vruchten (klasse I) en 120 kg per m2 op. Het gemiddeld vruchtgewicht was 425 gram. Het gewas in de Winterlichtkas produceerde met name van week 15 tot en met 29 meer vruchten dan het referentiebedrijf.

“Dat is een topproductie”, vindt Jan Reijm, die zelf op 4,5 ha hogedraad komkommers en op 8 ha paprika’s teelt. Hij is goed te spreken over de teeltresultaten. “Het zijn veel zaken die bij elkaar komen. Hier is naast een nieuw teeltsysteem veel tijd besteed aan gewasverzorging en dat zie je terug. Het bewijst dat arbeid heel belangrijk is voor een succesvolle teelt.”

Het aanhouden van extra stengels in een deel van de proef heeft niet heel veel impact gehad, blijkt achteraf. In deze lange teelt is de ziektedruk steeds goed beheersbaar geweest. Er trad geen virus of Micosphaerella op.

Laag energieverbruik

Naast de hoge lichttransmissie is deze kas ingericht voor Het Nieuwe Telen (HNT). De kas heeft twee beweegbare W-vormige schermen, die 6 cm uit elkaar liggen, en een ontvochtigingssysteem met luchtslurven. “Tot mei hebben we deze schermen nooit hoeven openen op vocht”, legt Frank Kempkes uit. “We hebben het dubbele aantal schermuren kunnen maken ten opzichte van een conventionele kas en we deden rustig aan met CO2.”

Het totale energieverbruik is daarmee op 20 m3 gas per m2 gekomen, waarbij 10,2 kg CO2 per m2 is ingekocht (= 6 m3 gas per m2). “Toch hebben we gezien dat het gewas er steeds goed op stond”, vindt Reijm.

Kempkes plaatst een kanttekening bij de gehanteerde HNT-strategie. “Door het vele schermen in herfst en winter geef je toch de lichtwinst van deze kas weg. Het verschil in lichtsom hebben we vooral in de zomer gemaakt.”

Nieuw teeltseizoen

Met het idee om de teelt nog iets verder aan te scherpen en de productie te verleggen, zijn in het nieuwe teeltseizoen wat aanpassingen gedaan. Zo is allereerst gekozen om de plantdatum met elf dagen te vervroegen naar 17 december. Tot week 6 is een vast AC-folie aangebracht, waardoor het energiescherm eerder open kon. Kempkes: “Voordeel van vast folie is dat er iets meer vocht in de kas blijft, waardoor het gewas grotere bladeren ontwikkelde en vegetatiever kwam te staan.” In het jaar daarvoor heeft de kas al een vernevelingsinstallatie gekregen.

In deze teelt is vroeger getopt en zal herbeworteling plaatsvinden in de eerste helft van april. Het doel van de veranderingen is om de productie nog verder te verbeteren. Deze teelt loopt door tot juli, want daarna krijgt de kas een LED-belichtingsinstallatie voor een winterteelt.

De Winterlichtkas is een samenwerkingsproject van Wageningen University & Research, Bom Group, Ludvig Svensson, Bayer Cropscience en Glascom tuinbouw. Het project is mede mogelijk gemaakt door Kas als Energiebron.

Samenvatting

In de Winterlichtkas heeft in seizoen 2017/18 één lange hogedraadteelt komkommers gestaan. De lange stengels zijn twee keer door herbewortelingsbakjes met kokossubstraat geleid. Het gehanteerde klimaatregime volgde de principes van Het Nieuwe Telen, waarbij veel is geschermd. Zonder belichten is in deze kas een zeer hoge productie gehaald.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden.

Gerelateerd

‘Betere luchtcirculatie leidt tot meer gelijkheid in het gewas’

‘Betere luchtcirculatie leidt tot meer gelijkheid in het gewas’

Komkommerteler Kees Hendriks in Nootdorp constateerde te veel horizontale temperatuurverschillen in zijn kas. Zijn zoektocht naar meer klimaatgelijkheid – juist ook met gesloten scherm – bracht hem bij een installatie die koude droge lucht van boven het scherm zuigt en deze de teeltruimte in blaast. In de winter van 2017-2018 testte hij dit systeem op 2,8 ha belichte komkommers. “Het klimaat ging vooruit, maar die herrie! We hoorden de radio zelfs niet meer. Gelukkig is dat nu verbeterd.”

Het systeem is superlogisch en technisch weinig complex. De Airmix bestaat uit een horizontale ventilator met een ventilatorhuis met dubbele kleppen. Deze maken het mogelijk om naar behoefte lucht van boven het scherm in de kas te brengen. Dus naast de standaard horizontale luchtcirculatie functioneert het apparaat als compleet gestuurd ontvochtigingssysteem. Simpel en doeltreffend. Hendriks’ eerste reactie na introductie was dan ook: “Waarom was dit er honderd jaar geleden nog niet?”

Lager toerental

De geproduceerde decibels waren echter een onaangename bijkomstigheid. “Ik had er nooit naar gevraagd en het was me ook niet verteld. Maar ja, de metalen behuizing van de ventilator leek wel een klankkast die alle geluiden versterkte. En dus ben ik met Rob van Hulzen van leverancier Van der Ende Groep en Laurens van Es van Montera Techniek weer om tafel gaan zitten. Want dit moest anders. Nu schakelen we tijdens de uren dat de schermen open zijn – overdag dus – het toerental terug.”

Dan is, juist als er veel mensen in de kas werken, het geluidsniveau acceptabel. ’s Nachts wanneer de schermen dubbel dicht zijn, draait het systeem gewoon op volle toeren voor de beste ontvochtiging. Verder besloot de teler om de openingen in het scherm, waardoor de lucht werd aangezogen, te optimaliseren. “In de eerste kas waren deze gaten te krap, in de nieuwe afdelingen waar het systeem ging draaien, maakten we ze groter. Ook dat reduceerde het geluid.”

Uniformer klimaat

Onlangs installeerde Hendriks ook in de andere helft van de kas (3,35 ha) het ventilatiesysteem. In de 6 meter hoge kas van Qcumber in Nootdorp hangt nu om de 500 m2 een Airmix. De totale ventilatiecapaciteit bedraagt daarmee 10,7 kuub/m2/uur. “Per uur ververst het systeem ongeveer twee keer de inhoud van de kas. Ik zie aan de stand van het gewas dat het werkt. Door het meer uniforme klimaat zijn de planten gewoon gelijker. Oogstten we vroeger bijvoorbeeld het middenpad 3 à 4 dagen eerder dan de gevel, nu is dat verschil maximaal een dag. Het komt de productie en kwaliteit absoluut ten goede.”

Tijdens de eerste evaluatie van het systeem constateerde Ton van der Kooij, de begeleider vanuit de leverancier, tevens een energiebesparing. In de maanden december tot en met februari was 4,8 kuub/m2 minder gas verbruikt. “Doordat het niet nodig is om de schermen te kieren om vocht af te voeren, wordt onder meer kouval in de kas voorkomen en blijft de isolerende werking van de schermen intact. Een andere besparing betreft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Doordat er beter wordt geventileerd, daalde de ziektedruk in het gewas. De teler hoefde dus minder bespuitingen uit te voeren.”

Belichte teelt

Hendriks teelt zijn komkommers onder Son-T-lampen van 190 µmol/m2/s. Warmte komt hij dus nooit te kort. Echter, met de schermen dicht wordt vocht in deze situatie wel makkelijk een probleem. “De ventilatoren creëren een niet voelbare overdruk onder het scherm, waardoor de lucht actief en continu recirculeert.”

Door de kieren komt geen koude lucht meer naar buiten, maar door de kieren verdwijnt warme vochtige lucht. Gevolg: klimaatgelijkheid in de hele teeltruimte. Ongeacht het tijdstip op de dag of het seizoen. “Dat geeft een soort rust. Als vroeger een meetbox bijvoorbeeld ergens een laag vochtdeficit constateerde, kon ik daar best nerveus van worden. Nu weet ik dat dit cijfer in de hele kas gelijk is en dus niet direct problemen zal veroorzaken. De noviteit is een mooie toevoeging aan het instrumentarium waarmee ik het klimaat kan sturen.”

Extra beluchtingsgroep

In grote lijnen doen de ventilatoren wat ze moeten doen. Nu komt het aan op verdere finetuning. “De opstartfase van zo’n nieuw systeem is best spannend”, vertelt Hendriks. “Hoe combineer je het met de overige instellingen? Mijn klimaatcomputer kent bijvoorbeeld geen speciale regeling voor deze ventilator. In overleg met Laurens van Es heeft Ridder Growing Solutions daarom een extra beluchtingsgroep aangemaakt. Want de werking van de kleppen is nagenoeg gelijk aan dat van een raam, die stuur je tenslotte ook open als het te warm of te vochtig is. Met de groep kan ik nu de klepstand regelen van 0 tot 100%. De computer berekent zowel een p-band boven als onder het scherm op basis van RV en temperatuur. Het verschil bepaalt de stand.”

Een ander leerpunt was het luchten boven het scherm. In het begin was de teler daarmee te voorzichtig, zegt hij zelf. “Het systeem werkt alleen op momenten dat de lucht boven het scherm daadwerkelijk kouder is dan onder het scherm. Je zult dus op tijd moeten luchten. De lastigste situaties treden op als het buiten 0ºC is. Een beveiliging verbiedt de ramen om dan open te gaan in verband met het mogelijk vast vriezen. Maar ik heb die kou nodig. Daarom hebben we de vorstgrens verlaagd naar -3ºC. Meet de computer een luchttemperatuur tussen de 12 en 20ºC boven het scherm dan gaan de ramen toch open.”

Gewas centraal

Van der Kooij begeleidt meerdere telers die het systeem gebruiken. Zowel in de sierteelt als de groenteteelt en zowel belicht als onbelicht. Dankzij HNT staan ontvochtigingsinstallaties nu volop in de belangstelling. Energiebesparing is daarbij een belangrijk onderdeel. “Voor iedereen die niet wil of mag kieren om het vocht kwijt te raken, is het een uitkomst. We hebben nu ook enkele aanvragen van tomatentelers die vanwege strengere regels omtrent lichtvervuiling de installatie hebben aangeschaft. Hun scherm moet dicht blijven. Redenen kunnen dus heel divers zijn.”

“Allemaal belangrijke bijzaken”, zegt Hendriks lachend. “Bij mij staat het puur in dienst van het gewas; ik wil de beste en meeste komkommers. Dat kan alleen als ik volledige controle heb op het klimaat. En ja, op dat punt zijn zeker nog stappen te zetten.”

Verwachtingsvol kijkt de teler naar zijn leveranciers. Van Es: “Dankzij kritische klanten als Hendriks worden wij geprikkeld om steeds met nieuwe en betere oplossingen te komen. En daar heeft de hele sector baat bij.”

Samenvatting

Komkommerteler Kees Hendriks wilde onder zijn gesloten schermdoek kunnen ventileren. Daartoe plaatste hij horizontale ventilatoren die via een speciale kleppenregeling droge, koude lucht van boven het doek de teeltruimte inblazen. Gevolg: een betere recirculatie en actieve ontvochtiging. De teler is blij met de installatie waarmee hij zijn klimaat nog beter kan sturen. Het gewas vertoont nu meer uniformiteit en dat komt productie en kwaliteit ten goede. De vochthuishouding is beter op orde.

Tekst: Jojanneke Rodenburg.
Beeld: Studio G.J. Vlekke.

Gerelateerd

Oud spintmiddel dwingt respect af in spintproef komkommer

Oud spintmiddel dwingt respect af in spintproef komkommer

Zo’n 80 adviseurs en 100 telers bezochten de afgelopen twee dagen de Demodagen van Certis in het World Horti Center. Technisch specialisten van het bedrijf leidden de geïnteresseerden langs gewasbeschermingsproeven in de Demokas van het complex. Spintbestrijding en ontsmetting vormden de hoofdthema’s. Er wachtte de bezoekers in elk geval één leuke verrassing.

“We hebben in onze proefkas meerdere objecten in een komkommergewas voor een spintproef”, zegt technisch adviseur Irma Lukassen namens Certis. “Drie daarvan hebben betrekking op twee nieuwe biorationals en op een etiketuitbreiding van een biorational die al op de markt is. Omdat het hier gaat om nieuwe toelatingen die nog niet rond zijn, kan ik die middelen nog niet met naam benoemen. Dat mag ik wel voor een oud chemisch middel dat een beetje in de vergetelheid is geraakt, namelijk Nissorun. Dat liet verbluffende resultaten zien.”

50% eidoding in drie dagen

Drie dagen na toepassing van de oudgediende werd al 50% eidoding vastgesteld en dat percentage liep daarna gestaag op. Dat snelle en grote succes verbaasde zowel de bezoekers als Lukassen en haar collega’s. “Het is al tientallen jaren op de markt, maar wordt nog weinig gebruikt”, licht zij toe. “Niet eens vanwege verminderde gevoeligheid voor de werkzame stof, maar eerder omdat er veel nieuwe middelen op de markt zijn gekomen en er dankzij de nadruk op biologie sowieso minder chemie wordt ingezet. Wat ook mee kan spelen, is dat Nissorun alleen werkt op eieren en larven en niet op volwassen spint.”

Dankbaar correctiemiddel

Vanwege het onverwacht snelle en goede bestrijdingsresultaat, in combinatie met de goede integreerbaarheid met biologie, lijkt het ooit zo belangrijke spintmiddel iets van zijn oude glans te hebben herwonnen. “Nee, ik zou het zeker niet afserveren”, zegt Lukassen resoluut. “Met zulke resultaten is het een dankbaar correctiemiddel, zelfs wanneer het maar twee ontwikkelingsstadia effectief bestrijdt. Afgaande op de reacties onder de bezoekers, denk ik dat er de komende weken nog veel over wordt gesproken.”

Snel en volledig ontsmetten

Het tweede thema, ontsmetting, is vanwege de virusproblematiek in onder andere tomaat zeer actueel. Ondanks hun terechte vrees voor virusoverdracht, bezochten ook enkele tomatentelers het jaarlijkse evenement. “Er zijn maar twee ontsmettingsmiddelen die je in een kas met gewas mag gebruiken, en dat zijn Menno Florades en Jet 5”, vervolgt de technisch specialist. “Jet 5 doodt als enige zowel algen, bacteriën, schimmels als virussen en is bovendien het snelst werkende middel.”

Tekst: Jan van Staalduinen. Foto: Studio G.J. Vlekke.

Gerelateerd

Vruchtontwikkeling nog onvoldoende in de winterperiode

Vruchtontwikkeling nog onvoldoende in de winterperiode

Jaarrond komkommers telen met behulp van een intensieve belichtingsstrategie blijkt een flinke opgave. In het onderzoek bij het Delphy Improvement Centre in Bleiswijk is gedurende de winterperiode 20 tot 30% van de vruchten niet goed uitgegroeid, meldt onderzoeker Tristan Marcal Balk.

Vakblad Onder Glas besteedde in januari 2019 aandacht aan het onderzoek in een afdeling met een hybride belichtingsinstallatie van 75 µmol/m2/s SON-T lampen en 75 µmol/m2/s LED’s in combinatie met 75 µmol/m2/s LED tussenlichtmodules in het gewas. De afdeling is ingericht met het semi-gesloten kasprincipe, waarbij de vochtige lucht wordt gekoeld met het Actief Ventilatie Systeem (AVS) om meer warmte terug te winnen. Beide technieken zijn een middel om uiteindelijk naar jaarrondteelt te groeien die in principe nagenoeg fossielvrij kan zijn.

Zoeken naar oorzaak

Begin december bleek al dat een deel van de vruchten niet goed uitgroeide. Het was lastig te benoemen wat de trage uitgroei veroorzaakte. De eerste maatregel die de proefnemers namen was het uitzetten van het AVS-systeem, waarbij ze overstapten op conventionele klimaatregeling. Na een maand trad nog geen verbetering op, dus is de oorspronkelijke strategie weer hervat.
Aangezien de luchtramen minder vaak open gaan bij het gebruik van het ontvochtigingssysteem is ook gekeken naar de ethyleenconcentratie in de kas. Marcal Balk: “Na goed monitoren bleek dat de ethyleen niet binnen ontstond, maar van buiten naar binnen kwam. Bovendien hebben we bij een praktijkbedrijf met belichting ook hoge concentraties gemeten, zodat we deze mogelijke oorzaak hoogstwaarschijnlijk kunnen uitsluiten.”
Een derde aanpassing was de watergift. “We zijn in de belichte nachten meer water gaan geven waarbij de wateropname gelijk is aan de praktijk”, legt de onderzoeker uit.

Geen verbetering

De genomen maatregelen leverden geen verbetering op van de uitgroei van vruchten. Drie weken geleden ging het wat beter, waarschijnlijk doordat de instraling van buitenaf was toegenomen. “We hebben gewacht totdat de uitgroei goed genoeg was en daarna meer vruchten aangehouden. Vervolgens nam de hoeveelheid buitenlicht ten opzichte van kunstlicht weer af, waarna de uitgroei opnieuw verslechterde.”
Na het afronden van de winterteelt zal nog een zomerteelt volgen, waarbij de principes van Het Nieuwe Telen (HNT) zullen worden toegepast. Over een eventueel vervolg van het onderzoek moet nog overleg plaatsvinden.
Bij het naastgelegen Wageningen University & Research vindt momenteel een spectrumproef bij komkommer plaats. De initiatiefnemers van het onderzoek bij het IC houden het verloop ervan nauwlettend in de gaten. Mogelijk levert dit nieuwe inzichten op om de winterteelt en de uitgroei van vruchten te verbeteren.
Dit project is gefinancierd door Kas als Energiebron. Participanten zijn de gewascoöperatie Komkommer, Svensson, Signify, GremOn Systems en Enza Zaden.

Tekst: Pieternel van Velden.

Gerelateerd

Lichter oogsten om balans en groeikracht in de plant te houden

Lichter oogsten om balans en groeikracht in de plant te houden

Het jaar 2019 is alweer enkele maanden oud en ieder jaar zien we in de eerste maanden van het jaar weer min of meer dezelfde problemen terugkomen. Geen licht betekent geen komkommerweer, dus dat zien we de afgelopen weken in de gewassen. De groei is op de meeste bedrijven zeer minimaal, doordat er vaak te veel vrucht aan de plant hangt. Oorzaak is dat er gewoon te veel vruchten zijn aangehouden!

Door de tegenvallende lichtniveaus zien we toch vaak weer een grote hoeveelheid vruchten per m2 hangen. Vooral bij de plantingen van eind januari, bij de traditionele en hogedraadteelten. De groei van de ranken en koppen is hierdoor zeer minmaal en dreigt er op enkele bedrijven zelfs uit te gaan. Door het mooie weer in februari zien we ook bij de belichte hogedraadteelten dat er destijds te veel bladeren zijn afgesplitst – en idem vruchten – door het om en om snoeien. Aangezien dit door plantregistratie snel inzichtelijk te maken is, rest er in dit geval vaak maar één remedie: lichter oogsten om balans en groeikracht in de plant te houden. De kop moet immers voldoende sterk blijven.

Twee oksels leeg

Als telers toch gewicht willen blijven oogsten, dan is in de toekomst bij te veel vruchtaanleg (gevolg van bladafsplitsing) te overwegen om minimaal eenmaal twee oksels leeg te maken in plaats van om en om een vrucht aan te houden. Bij de belichte hogedraadteelt komkommer zien we dit jaar dat er soms meer dan 24 vruchten per m2 hangen en dat is te veel. Uitgroeiduur is dan vaak meer dan 20 dagen en dit heeft gevolgen voor de kwaliteit van de vrucht.
Ligt er een groeibuis bij de oogstbare komkommers, dan is het advies deze buis toe te passen met een maximum van 45-55ºC, afhankelijk van de kracht van het gewas. In de avonduren enkele uren minder tot niet toepassen om de vruchtgroei iets te sturen.

Broeikoppen

Bij de vroege plantingen van december en begin januari zien we bovenstaande problemen veel minder. Rankbelasting is vaak minder en dan is de groei momenteel ook veel beter. Door de zwakke groei zien we dat in alle teelten wel iets (tot veel) broei aanwezig is. Bij de hogedraad is zelfs in geringe mate sprake van broeikoppen. De opname van calcium is minimaal, maar klimaat en rasgevoeligheid spelen ook een grote rol.
Bij broeikoppen blijft het zaak om het klimaat aan te passen. Er moet meer vocht worden afgevoerd in de avonduren, bij het dichtgaan van het schermdoek (de nachten kunnen immers qua temperatuur nog laag zijn). In de ochtenduren is het zaak te zorgen voor actieve koppen en geen kouval realiseren door het scherm te vroeg open te laten gaan. Werken met kieren leidt vaak tot temperatuurverschillen, maar in de avonduren en in de morgen, als er nog straling is, kan deze methode wel werken.

Heldere nachten

Het advies is om vocht af te voeren door middel van luchten en condensatie. Let bij heldere nachten op voor te lage planttemperaturen in de avond en ochtend; het scherm eventueel eerder dicht doen en later openen en zorgen voor vochtafvoer door te luchten boven het scherm in combinatie met eventueel een kier in het scherm.

Tekst: Peter Schreurs, Tuinbouwadviesbureau Innocrop Consulting.

Gerelateerd