Hoe teel je optimaal rozen onder LED-belichting? Die vraag staat centraal in een monitoringsproject, waarbij de klimaatdata en de gewas- en bloemontwikkeling op vijf rozenbedrijven wordt gemonitord. Inmiddels is duidelijk dat telen onder LED behoorlijk wat uitdagingen kent − onder meer als het gaat om het onder controle houden van het vochtniveau − en dat deze ook sterk rasafhankelijk zijn. Een uniform teeltrecept is vooralsnog niet te geven. 

Toen het monitoringsproject ‘LED bij roos’ in oktober vorig jaar van start ging, was er al de nodige kennis vergaard over het telen van rozen onder LED’s. Maar deze informatie was vooral opgedaan in een proefsetting. “En een proefkas is toch anders dan telen op het eigen bedrijf”, geeft projectleider Caroline Labrie van WUR Glastuinbouw aan. Deze partij voert het monitoringsproject uit, dat wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron.
“En de behoefte om meer te weten over het telen onder LED in de praktijk nam afgelopen jaar fors toe. Rozentelers investeerden toen − ingegeven door de hoge energieprijzen − immers versneld in deze nieuwe lampen. Dat vormde een belangrijke aanleiding voor het opzetten van dit project. Zeker omdat LED’s een hele andere manier van telen vergen. Onder meer omdat deze lampen minder stralingswarmte afgeven dan SON-T-lampen. Koude lucht kan minder vocht bevatten dan warme lucht en het verzadigingspunt is sneller bereikt. Om de kas op temperatuur te houden, gaan de ramen minder ver open, waardoor er minder vochtafvoer is. Op die manier is het een uitdaging om het vochtgehalte onder controle te houden.”

Meerdere uitdagingen

In totaal vijf bedrijven nemen deel aan het monitoringsproject; drie met het ras Red Naomi, één met White Naomi en één met het ras Avalanche. Zij telen onder een spectrum bestaande uit blauw, rood, verrood en groen licht. In het kader van het project worden sinds oktober diverse aspecten op de deelnemende bedrijven onder de loep genomen. “Telers delen de klimaatdata met ons, net zoals beoordelingen van gewas- en knopkwaliteit. Daarnaast haal ik iedere twee weken een bos rozen bij hen op. Deze beoordelen we in onze uitbloeiruimte op houdbaarheid en knopkwaliteit.”
Tot nu toe manifesteren zich volgens Labrie diverse uitdagingen. Zo is bij Red Naomi in de winter sprake van een donkerdere knopkleur; iets wat de handel niet wenselijk acht. “De hypothese is dat deze donkerdere kleur wordt veroorzaakt doordat het LED-spectrum de vorming van anthocyanen stimuleert. Daarnaast speelt waarschijnlijk ook de lagere knoptemperatuur een rol, zo is onze gedachte. Ook zien we dat de knopvorm soms wat anders is; de binnenste kroonblaadjes staan niet naar buiten, maar rechtop of naar binnen.”
Het probleem met de donkere knopkleur tackelen telers tot nu vooral door bij te belichten met SON-T. “Dan wordt de kleur lichter. Maar dit is slechts een kortetermijnoplossing. Op lange termijn willen ze over op full LED om meer energie te besparen”, zegt de onderzoekster.

Vochtafvoer cruciaal

Een goede vochtafvoer blijkt volgens Labrie hét cruciale punt bij het telen van rozen onder LED. “Een te hoog vochtgehalte leidde afgelopen winter bijvoorbeeld bij één van de drie rassen tot meer problemen met Botrytis. Vermoedelijk doordat de verdamping te laag is, waardoor de worteldruk omhoog gaat en de cellen in de bloembodem kapot worden gedrukt. Daar kan dan Botrytis ontstaan.”
Een juiste scherm- en luchtingsstrategie is het meest essentieel om het vochtniveau onder controle te houden, geeft Labrie aan. Sommige ondernemers investeren daarnaast nog in speciale ontvochtigings- en ventilatiesystemen. “Maar wat nodig en wenselijk is, is sterk rasafhankelijk. Bij een ras dat slecht verdampt en een hoge worteldruk heeft, zou een systeem dat luchtbeweging creëert nuttig kunnen zijn. Dit om de verdamping te stimuleren en een gelijkmatiger klimaat te realiseren.”

Zoektocht

De conclusie die tot nu toe kan worden getrokken, is dat er nog geen uniform teeltrecept is voor het succesvol telen van rozen onder LED’s. De juiste teeltwijze is afhankelijk van het ras, maar ook van de installaties op het bedrijf. “De ene ondernemer heeft bijvoorbeeld een dichter doek dan de andere, en moet een grotere kier trekken om het vocht kwijt te raken. Daarnaast is er nog discussie over of bovenverwarming al dan niet nuttig is. Er zijn dus nog heel veel vragen en het is vooral een kwestie van maatwerk.”
Desondanks worden volgens Labrie zeker stappen voorwaarts gezet. “Misschien niet zo groot als we hadden gehoopt, maar we vergaren wel steeds meer kennis. En de groep telers komt iedere zes weken bij elkaar om kennis en ervaringen te delen. Op deze manier, en door intensief te monitoren, hopen we eind dit jaar − als het project afloopt − weer een heel stuk verder te zijn. LED heeft zonder meer de toekomst, maar het is wel een zoektocht.”

Tekst: Ank van Lier