De Kruidenaer staat voor verse kruiden van een hoge kwaliteit. Dat betekent niet alleen lekker en goed houdbaar, maar ook dat ze gezond zijn en voldoen aan de bovenwettelijke eisen van supermarktketens en Milieukeur. Dat bereikt het teeltbedrijf door de planten weerbaarder te maken tegen ziekten en plagen en zo te voorkómen dat ze ziek worden.

Dertien jaar geleden besloten eigenaren Jacqueline en Christ Monden uit Etten-Leur om ook te starten met het telen van verse kruiden. Daarvóór teelden ze alleen tomaten en paprika’s. Ze begonnen met basilicum in pot, maar door vragen vanuit de markt groeide het assortiment. De volgende stap was een uitbreiding van de teelt naar buiten. Nu ligt er inmiddels 20 ha buiten en telen ze 2,5 ha in potten onder glas.
De jongste loot is de teelt op water. Na drie jaar experimenteren in een proefkas, waarbij ook Proeftuin Zwaagdijk, Wageningen UR en Delphy betrokken waren, maakten ze de stap om op 1 ha basilicum op water onder glas te gaan telen. Munt komt daar later dit jaar waarschijnlijk nog bij.

Kruidenteelt

Wanneer je naar de kasafdeling met basilicum gaat, verraadt de geur gelijk wat er wordt geteeld. Minder opvallend is dat het om een waterteelt gaat. Drijvende platen van polystyreen met daarin uitsparingen voor de planten liggen strak tegen elkaar op het wateroppervlak. Alleen aan het eerste vak, dat tijdelijk even leeg ligt, is te zien dat er water onder ligt.
“Alles wat de planten nodig hebben, zit in het water”, legt Richard Smits uit. Hij is verantwoordelijk voor de teelt van paprika op 5 ha en de waterteelt van basilicum bij De Kruidenaer. De samenstelling van het water wordt voortdurend gemeten. De ontbrekende voedingsstoffen voegt hij toe.
Zijn collega Johan van der Sanden heeft de zorg over het brede assortiment kruiden: de kruiden in potten binnen en de buitenteelt. De productie buiten loopt van mei tot en met oktober. In de winter komen de kruiden van de eigen teelt onder glas of door import van gecertificeerde bedrijven in Spanje, Marokko, Kenia en Israël. “We hebben een jaarrond leveringsplicht aan de diverse supermarkten en groothandels”, vertelt Van der Sanden.

Residuvrij

De kruiden voldoen aan de strenge residu-eisen van de Stichting Milieukeur. Dat betekent dat er 50% van de hoeveelheid residu op mag zitten van de toch al strenge wettelijk maximale residu limiet (mrl) voor gewasbeschermingsmiddelen. Daarmee kan het teeltbedrijf voldoen aan de eisen van alle klanten.
Tegelijkertijd spelen ook resistentiemanagement en de Kaderrichtlijn Water een rol bij het terugdringen van het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen. “We hebben minder middelen beschikbaar om af te wisselen, waardoor resistentie op de loer ligt. En we hoeven in de toekomst geen actief koolstoffilter aan te schaffen om gewasbeschermingsmiddelen uit het lozingswater te verwijderen”, vat Smits samen.

Plant weerbaarder maken

Omdat er steeds minder mag en middelen verdwijnen, heeft De Kruidenaer gekozen voor weerbaar telen. “Het belangrijkste daarbij is het zorgen voor een actief klimaat binnen. Dat wil zeggen op de goede momenten wel of niet belichten dan wel luchten en zorgen voor een zo optimaal mogelijke temperatuur”, vertelt Smits.
Daarnaast gebruiken ze zowel binnen als buiten middelen die de plant weerbaarder maken. De afgelopen jaren werkten Smits en Van der Sanden met een aantal alternatief werkende middelen als Loker L, Phosfik, Fortafol en Serenade op het zaaibed.

Salicylzuur en jasmonzuur

Het middel dat ze als basis gebruiken is Loker L. Dit is een bladmeststof, die plantextracten van Echinacea, Tormentilla en Aloë bevat. Daarnaast verbetert het de voedingsopname en fotosynthese, versterkt het de celwanden als natuurlijke barrières, activeert het het planteigen afweersysteem en laat het geen residu achter. Het afweersysteem verbetert door het stimuleren van de aanmaak van fytoalexinen. “Dit zijn stoffen die de plant kan aanmaken om zich te weren tegen micro-organismen, zoals schimmels en bacteriën. Voorbeelden zijn plantenhormonen als salicylzuur en jasmonzuur. Ze versterken de plant tegen meeldauw en valse meeldauw”, legt Hans Timmermans, teeltvoorlichter bij Handelsonderneming Klep uit Etten-Leur uit. Hij gaat regelmatig bij De Kruidenaer langs voor advisering.

Geen valse meeldauw meer

“Bijkomend voordeel van het middel is de betere houdbaarheid. De plantenextracten bevatten phenylpropanoiden en polysachariden. De phenylpropanoiden versterken de celwanden en het plantenweefsel. De polysachariden hebben een positieve werking op de fotosynthese en stimuleren daarmee de ontwikkeling van gezonde, compacte planten.”
“Sinds we Loker L gebruiken, hoef ik niets meer tegen meeldauw te doen. We hebben geen krulpeterselie meer hoeven vernietigen vanwege valse meeldauw”, zegt Van der Sanden. Zijn collega van de waterteelt is dit met hem eens. Wel is het redelijk arbeidsintensief: tweemaal per week in de waterteelt bijdruppelen en eenmaal per week bij de potten in de kas en buiten. Al met al zijn de mannen heel positief over het middel. “Wondermiddelen bestaan niet, maar dit middel heeft wel heel veel positieve punten”, vat Smits samen.

Aanvulling

De overige middelen gebruikt De Kruidenaer als aanvulling. “Phosfik kan ter afwisseling worden gebruikt. Dit middel bevat een volledig pakket NPK en sporenelementen en heeft een neutrale pH. Het stimuleert de vorming van natuurlijke afweerstoffen, verbetert de wortelgroei, verhoogt de weerstand en vitaliteit. Fortafol is een wateroplosbare emulsie van humine- en fulvinezuren. Het is een biostimulant die op een natuurlijke wijze het gewas stimuleert en versterkt. Serenade, op basis van een bacterie Bacillus subtilus stam heeft een breed werkingsspectrum tegen veel schimmels en bodemschimmels en een bactericidewerking”, legt Timmermans uit.
“Op het zaaibed spuiten we een keer per zaaisel met Plenum tegen de luis. We gebruiken dit middel alleen op het zaaibed in verband met een wachttijd van twee weken. We spuiten Paraat tegen de meeldauw wanneer de alternatieve middelen onvoldoende helpen”, vullen Smits en Van der Sanden aan.

Biologie

Voor de aanpak van plagen als luis, trips en witte vlieg kiezen de beide mannen voor biologische bestrijders in het geval van de teelt in de grond of in pot. Dit is in de waterteelt nauwelijks nodig. “De basilicumteelt is kort. De basilicum wordt in één keer geoogst. De plaagverwekkers kunnen geen populatie opbouwen.
In de grondteelt wordt vaker van één gewas geknipt en hebben tripslarven de gelegenheid om zich in de grond te verpoppen. Het voordeel van een langere teelt is wel dat er een natuurlijk evenwicht kan ontstaan. Stel er ontstaat een plaag in de waterteelt, dan moet je gelijk een overmaat inzetten”, zegt Smits.
Ook gebruiken ze AgriTrap, een middel op basis van polysachariden tegen bladluis, witte vlieg en spint. “Het is een soort ‘plakmiddel’. De biologie draait door terwijl de bladluis, witte vlieg en spint dood gaan. Je kunt niet continu dit middel gebruiken, omdat je wel steeds wat natuurlijke vijanden verliest.”

Kosten

De vraag is natuurlijk ook hoe het met de kostenkant staat. “De kosten voor de alternatieve middelen en natuurlijke bestrijders worden deels gecompenseerd doordat we minder hoeven te bemonsteren of er nog residu in het gewas zit. En het is goed voor ons imago. Onze klanten zijn altijd verzekerd van een gezond product dat vrij is van residu. We kunnen dus altijd ‘ja’ verkopen wanneer klanten extra eisen stellen”, zegt Smits.
Voor de houdbaarheid maakt het niet veel uit. Ze haalden eerder ook al gemakkelijk zeven à acht dagen. Dat gaat nu nog gemakkelijker.

Samenvatting

De Kruidenaer uit Etten-Leur heeft een breed assortiment van verse kruiden vanuit de kas in potten of op water en van buiten uit de vollegrond. Om aan de strenge eisen van hun afnemers te kunnen voldoen, gebruiken ze zo goed als geen chemische gewasbeschermingsmiddelen meer, maar richten ze zich op weerbaar telen en het gebruik van natuurlijke vijanden.

Tekst en beeld: Marleen Arkesteijn