Terug van weggeweest: het biologisch lavafilter. De techniek wordt al sinds eind vorige eeuw in de tuinbouw toegepast, maar kon nooit rekenen op een doorbraak. Bij Lugt Lisianthus in Honselersdijk wordt er sinds 1,5 jaar mee gewerkt en zijn de resultaten tot nu toe positief. Uit metingen blijkt het filter Fusarium uit het drainwater te halen. Ook voegt het bacterieleven aan het gietwater toe. “Sinds het filter bij ons draait gaat het met uitval de goede kant op.”
Lisianthus is gevoelig voor Fusarium en kan op verschillende manieren worden aangepakt. Bij Lugt Lisianthus wordt in Monster gewerkt met een ozonfilter, op de locatie in Honselersdijk voor het tweede seizoen met een biologisch lavafilter. Teler Richard van der Lugt: “We hadden in Honselersdijk een UV-ontsmetter staan, die zijn werk niet goed deed. Het water was te troebel. Dan kun je die ontsmetter uitbreiden en ben je er misschien ook. Maar het UV-licht ging op een gegeven moment uit en sindsdien hebben we die ontsmetter nooit meer gebruikt.”
Gezonde bodem
De teler wilde het drainwater gaan hergebruiken omdat er nog bruikbare meststoffen in zitten. “Maar dat is weer tricky vanwege Fusarium. In Monster hebben wij een ozonfilter staan dat zijn werk gewoon goed doet. Dat maakt het water steriel en doodt dus ook Fusarium. Via een leverancier kwam het lavafilter ter sprake.”
Van der Lugt werkt al langer samen met John van Ruyven van JVR Tecmar. De relatie begon 4 jaar geleden, met de levering van een product om de structuur van de grond te verbeteren. De teler pragmatisch: “Dat probeer je eerst uit in een afdeling, dan zie je daar positieve resultaten van en breid je dat uit. Als de structuur van de bodem goed is kun je ook makkelijker stomen en heeft het bodemleven het makkelijker. Wij stomen in lisianthus na ieder rondje, zes keer per jaar.”
Ongeveer 1,5 jaar geleden kwam het lavafilter en de oxidizer erbij. Van Ruyven: “Het lavafilter is al in de jaren negentig onderzocht door Pim Paternotte, onderzoeker bij WUR. Marnix Medema, ook van WUR, heeft in 2019 onderzoek gedaan naar de rol van bacteriën in wortels. Ze beschermen de plant tegen schimmels, onder meer Fusarium. Als je die bacteriën doodt met peroxiden gaat de weerbaarheid van de plant achteruit.”
Drainwater filteren
Er was ook een test van het proefstation waaruit bleek dat het filter Fusarium verwijdert, hoeveel kuub lavastenen nodig zijn en hoeveel water er doorheen kan, vervolgt Van der Lugt. “Aan de hand daarvan hebben we het filter uitgelegd, omdat we wisten hoeveel kuub we ermee konden ontsmetten. We gebruiken het filter nu voor al ons drainwater. Hier staan 4 tanks met lavastenen waar het water heel langzaam, onder natuurlijke druk, doorheen gaat. De capaciteit is 3 kuub per uur. Je moet het erin pompen, maar verder kost het geen energie. Maar goed, bij andere lisianthustelers stond er tot dan toe geen lavafilter. Dat was wel spannend, ja.”
De Vital Oxidizer is een compact gebouwd apparaat dat het bassinwater van extra zuurstof voorziet. Volgens Van Ruyven voegt het zuurstof toe aan het water, waardoor het aan de H2O-moleculen gebonden wordt. Dit moet de opname van zuurstof door de wortels bevorderen. De wortels gebruiken de zuurstof voor de celademhaling, een proces waarbij glucose wordt afgebroken om energie (ATP) te produceren. Dit proces vindt plaats in de mitochondriën en vereist zuurstof. Voldoende zuurstof bij de wortels verbetert weer de opname van voedingsstoffen.
Minder uitval
Moet gietwater in lisianthus steriel zijn of mag er ook leven in zitten? Van der Lugt: “In Monster is het gietwater van het ozonfilter steriel en daar gaat het goed. Omdat we hier steeds meer met de bodem bezig zijn en ook biostimulanten gingen gebruiken, groeide onze overtuiging dat goede bacteriën en schimmels in de bodem ook voor ons nut kunnen hebben. Dat het lavafilter Fusarium uit het drainwater haalt weten we zeker, want dat meten we elke drie maanden. De goede bacteriën in het filter zitten ook in ons gietwater. Sindsdien hebben we minder last van uitval.”
Hoeveel alle maatregelen van de afgelopen jaren precies bijdragen aan de plantweerbaarheid durft de teler niet te zeggen. “Ik heb meerdere dingen rond die tijd veranderd. Full LED zou een negatief effect hebben op het klimaat en ook op wortelziekten. Daarom hebben we tegelijk ontvochtigers opgehangen. Dat werkt dan weer positief op het klimaat. Het zijn heel veel stukjes van een grote puzzel, het lavafilter is daar een onderdeel van. Dan is het lastig vergelijken.”
Van Ruyven: “Wij hebben klanten in de groenteteelt en sierteelt die onze oxidizer gebruiken, en die hebben geen last van uitval. Soms hebben die ook een lavafilter. De bacteriën in het filter eten de ziekteverwekkende schimmels op, zowel Fusarium, Pythium als Phythopthora. Maar ook virussen. Het is toen ook getest op aardappel X-virus en het filter haalde er 99,5% van uit. Wij raden telers aan om beide te installeren en het gietwater regelmatig te laten controleren.”
Investering en levensduur
De investering in een biologisch lavafilter bedraagt minder dan 1 euro per m², exclusief oxidizer. De levensduur kan oplopen tot 30 jaar, zegt Van Ruyven. Hij heeft klanten die al zo lang een lavafilter hebben staan. “Er zijn ook biologische zandfilters, maar dan heb je minder capaciteit en meer verstoppingsgevaar. In die lavastenen zitten poriën en daar zitten de bacteriën in, die doen eigenlijk het werk. Je ziet ook bandfilters, maar die zijn alleen geschikt om het grove vuil en algen eruit te halen.”
Van der Lugt: “Ik laat mijn vuildrainwater en wat er uit het filter komt elke drie maanden testen. Dan is met name Fusarium belangrijk voor ons. En dat haalt het lavafilter er helemaal uit. Dat durf ik wel met zekerheid te zeggen en qua uitval gaat het in de kas goed. Je bent ook gezonder water aan het meegeven. Maar hoeveel het filter daar precies aan bijdraagt weet ik niet.”
Het onderhoud van het filter is beperkt tot het regelmatig terugspoelen, wat volledig automatisch of handmatig kan. “Ik krijg weleens de vraag: moet je die stenen er niet een keer uithalen, maar dat is niet nodig. Je moet alleen een beetje aanvoelen hoe vies het is. Gebruik je oppervlaktewater dan raakt het sneller verstopt en als het vies is moet je terugspoelen, maar dat is het.”
Tekst en beeld: Mario Bentvelsen
Richard van der Lugt: “De goede bacteriën in het filter zitten ook in ons gietwater. Sindsdien hebben we minder last van uitval.”
