Ondanks de preventieve maatregelen die komkommerteler Jeroen Verheul uit Maarssen consequent uitvoerde, zag hij vanaf 2013 in toenemende mate symptomen van het komkommerbontvirus. Hij implementeerde in 2017 een aangescherpt hygiëneprotocol en kwetsbare punten in het systeem werden aangepakt. “Sinds 2018 zijn we vrij gebleven van virus, met uitzondering van vorig jaar. We gebruikten toen geen waterstofperoxide meer om de leidingen schoon te houden. Hoewel ik een andere oorzaak waarschijnlijker acht, ben ik wel blij dat het gebruik nu weer is toegestaan. Het biedt extra zekerheid tegen virussen en andere pathogenen die via het watersysteem kunnen worden overgedragen.”
In februari 2024 deed Jeroen Verheul in deze nieuwsbrief verslag van het proces dat hij samen met hygiëneconsultant Ewoud van der Ven had doorlopen. “Hij heeft ons geholpen bij het finetunen en implementeren van het hygiëneprotocol dat Delphy voor de komkommerteelt heeft ontwikkeld”, vertelt de teler. “Het gaat uit van maatwerk bij het schoonmaken en schoonhouden van bedrijven. Dat sprak ons aan en het heeft beslist geholpen om het bedrijf zo snel mogelijk virusvrij te krijgen.”
Bottleneck verholpen
De grootste bottleneck waren plaatselijk verzakte leidingen, waarin water bleef staan. Nadat de leidingen werden blootgelegd en opnieuw op afschot gelegd, was het euvel verholpen. Vervolgens is het hele systeem opnieuw doorgespoeld en ontsmet, inclusief de drainput en silo’s waar vuil en pathogenen zich vaak ophopen. “Het retourwater ontsmetten we standaard door verhitting tot 85°C gedurende drie minuten”, vervolgt de teler. “Dat werkt goed, zoals in onafhankelijk onderzoek is bevestigd.”
Inzet waterstofperoxide gestaakt
Het blijft uiteraard van belang dat het hele watersysteem schoon blijft om de vorming van biofilm in de leidingen en druppelaars te voorkomen. Daarvoor is jarenlang waterstofperoxide meegegeven aan het gietwater. In 2024 gaf de NVWA te kennen dat dit in de glastuinbouw algemene gebruik formeel niet was toegestaan en zijn er in dit verband extra controles uitgevoerd.
“Wij hebben de inzet van Huwa-San direct opgeschort”, zegt Verheul. “Daar waren we uiteraard niet gelukkig mee, want het meedruppelen van waterstofperoxide is een effectief ontsmettingsmiddel om het watersysteem tijdens de teelt schoon te houden. Gelukkig is er snel actie ondernomen om de vereiste toelating alsnog voor elkaar te krijgen, wat onlangs zijn beslag heeft gekregen. We zijn het middel direct weer gaan toepassen, uiteraard volgens de voorschriften van het etiket. Het biedt extra zekerheid tegen virussen en micro-organismen die via het watersysteem kunnen worden overgedragen.”
Nieuwe virusuitbraak in zomer 2025
Hoewel het bedrijf sinds 2018 vrij was gebleven van virus, deed zich in juli vorig jaar toch een besmetting voor in de tweede teelt. “Ik leg geen verband met het feit dat we toen geen waterstofperoxide gebruikten, want de ontsmetting van het retourwater in de verhitter rekent gegarandeerd af met virussen. Het voedingswater gaat dus virusvrij naar de planten. Het lijkt me waarschijnlijker dat het bontvirus door menselijk handelen is overgedragen, waarna het zich in de goten heeft kunnen vestigen. Onze teeltgoten zijn al op leeftijd en je ziet hier en daar roestplekken. Die zouden een besmettingsbron kunnen zijn. Tijdens de teelt groeien er ook wortels vanuit de mat de goot in, wat een extra risico vormt voor besmetting.”
Grote schoonmaak
Tijdens de teeltwisseling in de winter is het hygiëneprotocol extra streng nageleefd om het virusprobleem te elimineren. Naar het zich nu laat aanzien is die operatie geslaagd. Verheul: “Sindsdien zijn we weer virusvrij, maar de zomer is nog maar net begonnen. De komende maanden moet blijken of onze aanpak afdoende was. Ik heb er vertrouwen in, maar garanties hebben we niet. Mocht het virus alsnog de kop opsteken, dan gaan we de goten bij de volgende teeltwisseling met folie bekleden.”
Teeltwisseling en communicatie
Het hygiëneprotocol voorziet in nauw omschreven procedures tijdens de teeltwisseling, die drie keer per jaar plaatsvindt. Werkwijzen, toegepaste reinigings- en ontsmettingsmiddelen en behandelingstijden maken daar deel van uit.
“We hechten ook veel waarde aan periodieke evaluatie van het hygiënevraagstuk met een expert en aan een goede uitleg van het protocol en hygiënemaatregelen aan de medewerkers. Niet alleen tijdens de teeltwisseling, maar ook tijdens de teelt. Het is geweldig dat we weer virusvrij zijn, maar besmetting ligt altijd op de loer en de aandacht mag niet verslappen. Goede communicatie en controle op de naleving van het protocol blijven daarom essentieel.”
Tekst: Jan van Staalduinen
