September is in aantocht, traditioneel de officiële start van het belichtingsseizoen in chrysant. Toch zal dit jaar heel anders zijn dan de voorgaande twee jaren. De energiemarkt is hiervan een grote oorzaak en mede hierdoor de verdere ontwikkelingen in toepassing van LED-belichting.
In de afgelopen twee jaar waren de gas- en elektraprijzen zo onwaarschijnlijk hoog, dat de opbouw van de belichtingsuren zoveel mogelijk werd uitgesteld. Je kan niet zeggen dat energie nu goedkoop is, maar in combinatie met de efficiënte LED-modules, kan de belichtingsstrategie er toch heel anders uit zien. Het is dan wel belangrijk om van tevoren in te plannen hoeveel je gaat belichten, zodat je het teeltschema hierop kunt aanpassen. In chrysant is er veel data opgebouwd over de hoeveelheid groei die je mag verwachten bij een bepaald lichtniveau en belichtingsduur, zodat je de plantdichtheid en het aantal dagen lange dag hierop kunt aanpassen.
Zo zijn de afgelopen weken het aantal belichtingsuren in de nacht op de meeste bedrijven al behoorlijk opgeschroefd, zodat ze nog wat dikker kunnen planten of sneller telen.
Een voorbeeld: 36 uur belichten met 150 umol tijdens de lange dag levert zo’n 19 mol per m² op en in groei 85 gram per m². Je kunt dus één dag eerder naar de korte dag of 1 stek per m² meer planten als je negen dagen lang vier uur per nacht extra belicht in de lange dag periode. Dit vraagt ongeveer 1,5 kWh/m².
Vroeger starten dan vorig jaar
In het verleden was 1 september altijd het startsein om bij donker weer de jonge gewassen overdag te gaan belichten. De laatste jaren schoof dit op naar half/eind september, maar dit jaar is het niet vreemd om al in augustus te starten.
Op de elektramarkt is al een tijd duidelijk een tendens zichtbaar van lagere prijzen overdag dan in de nacht. De door de WKK geproduceerde elektra kan twee kanten op. Overdag naar het gewas is vaak interessanter dan naar het net, zolang de warmte nuttig gebruikt kan worden. Dat laatste is in het najaar natuurlijk vaak een knelpunt. Als je de WKK om die reden uit moet zetten en elektra moet inkopen, stijgt de kostprijs per kWh.
In de weken 36 tot en met 44 stijgen de belichtingsuren per dag wekelijks. Het is belangrijk dat je van tevoren een begroting van de belichtingsuren per week maakt. Op deze manier kun je de afbouw van de plantdichtheid de komende weken goed inplannen.
Dit jaar is het verzwaren van de LED-installatie een extra aandachtspunt. Op de meeste bedrijven moet dit de komende weken gaan gebeuren. Hiermee moet je rekening houden in het plantschema, zeker als de nieuwe LED’s later in het najaar worden geleverd. Het kan voorkomen dat de plantdichtheid in week 37 dan lager moet zijn dan in week 40.
Bijsturen op buitenstraling
Zolang de lampen nog niet de hele dag aan hoeven, dus tot ongeveer begin november, kun je bijsturen als het licht van buiten tegenvalt. Het is daarom belangrijk om bij te houden hoeveel buitenstraling het gewas heeft gehad ten opzichte van het langjarige gemiddelde. Uiteraard bepaalt de stand van het gewas ook de mate van extra belichten. En natuurlijk de elektramarkt.
De eigenschappen van LED’s maken het mogelijk om snel op wisselende prijzen te reageren. Door de hoge efficiëntie liggen de maximale kosten per MW om te gaan belichten veel lager dan onder SON-T. Extra belichten om een gewichtsklasse hoger uit te komen is dus veel sneller interessant.
Vanaf half oktober moet je hier wel voorzichtig mee omgaan. Een te zwaar gewas neerzetten dat gaat bloeien vanaf december vraagt veel onderhoudsassimilaten. Als de plant die onvoldoende kan aanmaken, gaat dit ten koste van de kwaliteit.
Tekst: Paul de Veld, Delphy, beeld: Marjolein van Woerkom
