Een kennisvoorsprong creëren, behouden én uitbouwen. Dat is het doel van een collectief van aardbeientelers en plantenkwekers in Noord-Limburg. Al twee jaar experimenteren zij met verschillende typen sensoren die de processen in het aardbeiengewas inzichtelijk maken. Die kennis moet de teelt verder optimaliseren. De praktijk blijkt echter weerbarstig: vooral het goed inregelen van de sensoren en het onderling vergelijkbaar maken van de verzamelde data kostte meer tijd dan verwacht.
Zuidoost-Nederland hoort tot de belangrijkste aardbeienteeltgebieden van ons land. Een kleine acht jaar geleden sloegen vier telers in de regio de handen ineen, om samen aan de slag te gaan met innovatie. “Het doel was om gezamenlijk een kennisvoorsprong te realiseren en deze gaandeweg verder uit te bouwen. Dit doen de ondernemers door, samen met toeleveranciers en technologiepartners, onderzoeken uit te voeren op praktijkbedrijven”, vertelt Pim Deuling. Hij begeleidt de ondernemers binnen het Fragaria Innova-collectief, waarbij inmiddels negen aardbeientelers en plantenkwekers zijn aangesloten.
Datagedreven telen
Volgens Deuling komt de samenwerking onder meer voort uit een kloof op het gebied van tuinbouwonderzoek. “Er vindt in Noordwest-Europa veel fundamenteel onderzoek plaats. Onderzoekscentra gaan vervolgens, op verzoek van fabrikanten, aan de slag met de resultaten om deze klaar te stomen voor de praktijk. Feit is echter dat de proeven bij deze onderzoeksinstituten doorgaans maar een korte periode plaatsvinden én op een klein oppervlak. Van daaruit kun je niet meteen de overstap maken naar een praktijkbedrijf van tientallen hectares; dat ‘gat’ is volgens onze telers te groot. De ondernemers binnen Fragaria Innova proberen dit gezamenlijk op te vullen.”
Het collectief focuste in de afgelopen jaren met name op onderzoek en praktijkproeven op het gebied van belichte teelt, plantgezondheid en plantweerbaarheid. Ruim twee jaar geleden besloten de ondernemers om ook aan de slag te gaan met datagedreven telen.
Aardbeiengewas is ‘black box’
“We wilden meer inzicht krijgen in de processen die zich voltrekken in een aardbeiengewas, de plant beter snappen”, zegt Peter van den Eertwegh. Hij is mede-eigenaar van aardbeienbedrijf Brookberries in Belfeld. “In feite zijn de interne processen in een aardbeienplant nog een ‘black box’ voor ons. Waarom is er bijvoorbeeld op bepaalde momenten nauwelijks bloemaanleg, is de oogst heel matig en zijn de aardbeien heel klein terwijl in de cruciale teeltfase sprake is een overvloed aan zoninstraling? En hoe kan het dat we in een niet-gekrijte kas 30 procent meer suikers detecteren in het gewas dan in een kas die wel gekrijt is, terwijl we hier uiteindelijk niet meer kilo’s oogsten? Dat soort vragen, daar willen we antwoorden op. In feite willen we gaan communiceren met de plant. En daarvoor is het verzamelen en op de juiste manier interpreteren van data cruciaal.”
Mark van der Werf van Power2Plants, die als teelttechnisch adviseur verbonden is aan het collectief, geeft aan dat een aardbeiengewas moeilijker stuurbaar is dan het gemiddelde vruchtgroentegewas. “Bij vruchtgroenten kun je heel gericht sturen met licht en temperatuur, om zo een hogere productie te realiseren. Bij aardbei spelen veel andere factoren en mechanismen een rol, waar we nog geen zicht op hebben. We meten bij aardbei bijvoorbeeld wel vaak hoge suikerwaarden in het blad, maar desondanks vallen de productie en de vruchtmaat dan dikwijls tegen. Op de een of andere manier lukt het niet om die suikers in de vruchten te krijgen.”
Proef met sensoren
Om beter te begrijpen hoe een aardbeienplant werkt, besloten de ondernemers om parameters te gaan meten die inzicht geven in de assimilaten- en suikerbalans van het gewas. Deze balansen zijn bepalend voor de fotosynthese. “HAS-studenten brachten deze parameters, in totaal meer dan honderd, in kaart”, vertelt Van der Werf. “Wij hebben er een aantal uitgekozen, die al goed meetbaar zijn met behulp van sensoren. Vervolgens hebben we toeleveranciers benaderd voor het opzetten van een gezamenlijke proef.”
De ondernemers besloten de blad- en vruchttemperatuur te gaan meten met de Stomata Camera van Sigrow. Daarnaast zetten ze sensoren van Gardin in om de fotosynthese in kaart te brengen. Ook werken de telers met sensoren van Vivent Biosignals om inzichtelijk te krijgen of de plant stress ervaart en waardoor. Daarnaast wordt een aantal basissensoren ingezet om parameters als kastemperatuur en RV te meten. Ook doen de ondernemers plantsapanalyses en plantregistraties.
“Op drie bedrijven hangen sets met sensoren”, vertelt Van der Werf. “We meten bij Brookberries en bij aardbeienbedrijf De Peelkroon in de productieteelt en bij plantenkwekerij De Kemp in de stekkenteelt.”
Sensoren goed werkend krijgen
De telers hoopten binnen enkele maanden de eerste conclusies te kunnen trekken uit de verzamelde data. Niets bleek minder waar. Het was om te beginnen al een flinke klus om de sensoren goed werkend te krijgen. “De data die je vergaart, moeten wel kloppen. En dat was minder eenvoudig dan het leek”, zegt Van den Eertwegh.
“Wanneer je een eerste sensor ophangt, ben je heel enthousiast. Maar dan installeer je twintig meter verderop een tweede exemplaar en is de uitkomst totaal anders. Hoe kan dat? Hangen de sensoren niet goed? Daar liepen we meerdere keren tegenaan. Het vergde flink wat uitzoekwerk om ervoor te zorgen dat de sensoren ook daadwerkelijk betrouwbare en stuurbare data verzamelden. Dat hadden we behoorlijk onderschat.”
Verbanden leggen
Toen de sensoren uiteindelijk op een goede manier hun werk deden, diende zich de volgende uitdaging aan: hoe benut je de vergaarde data om inzichten te krijgen en conclusies te kunnen trekken? “Alle sensoren hadden hun eigen dashboard, waardoor vergelijken heel lastig was. Onze wens was om de data van de diverse sensoren te verzamelen in één dashboard. Zodat je precies ziet wat bijvoorbeeld de blad- en vruchttemperatuur, de fotosynthese en het stressniveau zijn op een bepaald moment. Dan kun je verbanden leggen en krijg je inzicht in waarom de fotosynthese bijvoorbeeld wegvalt.”
Te rooskleurig voorgespiegeld
Het bouwen van een gezamenlijk dashboard, waarin de verschillende lijnen samenkwamen, was dus de volgende uitdaging. “Daar hebben we afgelopen jaar hard aan gewerkt”, zegt Van der Werf. “We realiseerden een speciaal dashboard waar alle leveranciers de sensordata naartoe sturen. Telers hebben via dit dashboard inzicht in alle gemeten parameters. Dit werkt sinds begin juni naar behoren.”
Door deze perikelen hebben de ondernemers na twee jaar nog weinig nieuwe teelttechnische inzichten vergaard. “Dat is een tegenvaller”, erkent Van den Eertwegh. “Aan de slag gaan met datagestuurd telen, het werken op basis van sensordata, is minder eenvoudig dan het lijkt. Wij hebben het in ieder geval onderschat. En veel sensorleveranciers spiegelen dit ook te rooskleurig voor.”
De aardbeientelers hopen vanaf nu wel echt stappen te kunnen gaan zetten en inzichten te gaan vergaren in de mechanismen in een aardbeienplant. Van den Eertwegh: “Maar voordat we die inzichten echt kunnen vertalen in de teeltsturing, om zo te komen tot een hogere productie en betere kwaliteit, zijn we waarschijnlijk een hele tijd verder.”
Tekst: Ank van Lier, beeld: Stefan Koopmans
