Actieve ontvochtiging is populair. Het is een doeltreffende manier om het klimaat te sturen zonder de ramen te openen. Voor koude teelten echter was de techniek nog niet beschikbaar. Een leverancier sprong in dit gat en ontwikkelde een systeem met ontdooifunctie. In 2024 werden bij pot- en perkplanten specialist Montis uit Moerkapelle de eerste units in Nederland geplaatst. Eigenaar Niels van den Berg heeft inmiddels twee winters ervaring met de installatie.
Ramen open en stoken. Dat was jarenlang de enige manier om overtollig vocht uit de kas af te voeren. Ook in de najaars- en wintermaanden, blikt Van den Berg terug. “Dat is een belangrijke periode in de potteelt van helleborus. De planten hebben namelijk een stabiel klimaat nodig zonder overmaat aan vocht.” Vochtige planten zijn vatbaarder voor meeldauw en Botrytis die tot kwaliteitsproblemen en uitval kunnen leiden.
Hoofd teelt Stef van der Salm: “Juist tijdens donkere, nattere wintermaanden ligt schimmelaantasting op de loer. Met luchten kom je dan een eind, zolang je die actie combineert met je buisverwarming. En daar zit het probleem, want met het oog op energiebesparing wil je juist zo min mogelijk stoken. Vandaar onze zoektocht naar een nieuwe stuurmethode.”
Geen ijsvorming
Van den Berg en zijn teeltmanager keken daarom al langer naar de mogelijkheden van actieve ontvochtiging. De meeste installaties zijn echter ontworpen voor gematigde en tropische teelten en functioneren pas bij temperaturen boven de 10ºC. Voor koudere teelten, zoals helleborus, zijn ze niet geschikt. Hans Belt, product specialist klimaat bij DryGair vertelt waarom: “Wanneer de kastemperatuur structureel onder de tien graden ligt, is het verschil tussen kaslucht en het koudepaneel in de ontvochtiger zo gering, dat de waterdamp op het koudepaneel niet condenseert tot vloeibaar water, maar neerslaat als rijp. IJsvorming vermindert het energetisch rendement en kan bij verdere aangroei tot storing en schade leiden.”
Toen de fabrikant aan de slag ging met oplossingen voor dit probleem, contacteerde tuinbouwtoeleverancier Royal Brinkman de helleborusteler, en samen kwamen ze tot de overeenkomst om de nieuwe techniek te beproeven in Moerkapelle. In de winter van 2024 liet Van den Berg op de Montis-vestigingen Oogstpad en Van Hasseltweg totaal drie units plaatsen. “Op de ene locatie ontvochtigt hij vierduizend vierkante meter, op de andere hebben we twee units hangen die elk zesduizend vierkante meter voor hun rekening nemen. Die verdeling heeft te maken met de indeling van de kas. Je wil een gelijke luchtverplaatsing realiseren.”
Gloeispiraal in koudeblok
De units waren in een dag geïnstalleerd. Ze hangen stevig in een op maat gemaakte constructie tussen de kaspoten. “De volgende dag konden we ze al gebruiken”, verklaart Van der Salm. De ontvochtigingscapaciteit bedraagt gemiddeld 48 liter per uur. Hij wijst op het grijze vat naast de unit. “Daar wordt het vocht in opgevangen, waarna een dompelpompje het in de gewone condensgoot pompt. Een heel eenvoudig systeem.” Het condenswater kan weer worden hergebruikt als proceswater, voegt hij nog toe.
Op het oog verschilt het apparaat niet van de gangbare ontvochtigingskasten. “Klopt, het speciale element zit van binnen”, bevestigt Belt. “Tussen de lamellen van de koude blokken is een ontdooispiraal verweven. Bij lagere temperaturen gaat hij een keer per twee uur gloeien om ijsvorming te voorkomen.”
De juiste instelling was nog even zoeken, vertelt de teeltmanager. De ingebruikname vond plaats bij hogere temperaturen en naarmate de winter vorderde, zakte het kwik in de kas naar 8 à 9ºC. “Toen ontstond een grote ijsplaat op de luchtroosters en stagneerde de werking.” Belt liet gespecialiseerde monteurs invliegen om het probleem te verhelpen. “Erg ingewikkeld met warme en koude luchtstromen door elkaar, maar na een week was het gelukt. Nu kunnen we bij nog lagere temperaturen ontvochtigen. Het minimum staat op zes graden en dat is prima voor onze teelt. IJsvorming is niet meer opgetreden.”
Ramen en schermen dicht
Sindsdien doen de units hun werk naar behoren. Zijn de ramen en schermen dicht, dan is het een perfect stuurmiddel. Je voert de triggerpoints in, bijvoorbeeld een RV van 80% en het systeem zal zelf af- en opschalen om die waarde te behalen. “Zo werkt het actief mee aan een stabiel klimaat met gelijke temperatuur en luchtvochtigheid. Echter, zodra een raam geopend wordt om bijvoorbeeld kou binnen te laten, werkt het systeem minder effectief”, vervolgt Van der Salm. “Ontvochtigen doet ‘ie nog wel, maar het klimaat regelen lukt niet meer.”
De technisch specialist herkent dat beeld. Volgens hem is de unit ook echt ontworpen voor een volledig gesloten kas. Wanneer je vocht uit de kas haalt met de ramen open dan bestaat de kans dat de vochtige buitenlucht snel mengt met de kaslucht. Vochtige lucht heeft altijd de natuurlijke neiging om naar minder vochtige omstandigheden te trekken. “Een klein kiertje in het lucht en het scherm zou kunnen, maar heeft waarschijnlijk ook al invloed op de efficiëntie.”
Met deze ervaring in het achterhoofd, moet de teler eigenlijk elke dag, steeds weer opnieuw bepalen of hij het systeem aan- of uitzet. “Ga je voor iets meer kou, maar ook meer vocht of houd je de temperatuur iets hoger en profiteer je optimaal van je ontvochtiger?” Dat vraagt om best wat aandacht. Zeker op moeilijke dagen. “Als het buiten zo’n tien graden en een beetje miezerig en bewolkt is, ben ik er de hele dag flink mee bezig. Dat hadden we vooraf misschien anders ingeschat.”
Lagere schimmeldruk
Wel is de teler blij met het resultaat. “Het ging ons vooral om de plantgezondheid en die is zichtbaar verbeterd. Hierin schuilt voor ons de grootste winst.” De afgelopen winters droogden de planten beter af en werd er minder schimmel geconstateerd. En dat is te danken aan de ontvochtiging, maar net zo goed aan de verbeterde luchtcirculatie, denkt hij. De unit zuigt namelijk niet alleen vochtige kaslucht aan, maar blaast de droge lucht ook weer terug de kas in. De luchtstroom die zo ontstaat, helpt om het vocht tussen de planten naar boven te bewegen en af te voeren. De werking is dusdanig naar tevredenheid dat binnenkort nog vier units geïnstalleerd worden op locatie Oogstpad.
Ook nu weer zorgt Belt voor de nodige begeleiding. Voor hem is het gebruik van ontvochtiging in koude teelten net zo goed een leerproces. “We zijn er bijvoorbeeld achter gekomen dat je bij lagere temperaturen uit de voeten kunt met minder units per afdeling. Uit koude lucht hoef je namelijk minder vocht af te voeren om toch het vochtdeficit te laten stijgen.” Tot slot wijst Belt op de mogelijkheid om de subsidie Energie-efficiëntie glastuinbouw (EG) aan te vragen. “Voor DryGair geldt een subsidie van dertig procent.” De aanvragen kunnen ingediend worden tussen 8 en 24 september.
Tekst: Jojanneke Rodenburg, beeld: Michel Heerkens
