Kaskolommen zo open als een traliespant, witte constructie-elementen, geharde kaderloze luchtramen, diffuus glas en een zomerdoek zorgen dat het overal in de kas heel licht is. In de nieuwe 3,5 ha grote tomatenkas van Ben Nuyens in Merksplas zorgt deze combinatie van factoren voor een productie die ver boven verwachting ligt.

Tomatenbedrijf Truyenberg in Merksplas is 14,5 ha groot en verdeeld over twee locaties. “Mijn vader startte hier in 1972, waarna ons bedrijf langzaam is gegroeid en gespecialiseerd in de teelt van tros- en vleestomaten.” Aan het woord is Ben Nuyens, die dit jaar de trostomaat Marinice en vleestomaat Rebelski teelt.
In 1995 kwam de teler samen met zijn broer in het bedrijf. Toen is de kas gebouwd, die nu plaats heeft moeten maken voor de lichte kas met Twinlight constructie. Sinds 2010 leidt hij het bedrijf samen met zijn vrouw Sammy. Hij zorgt voor de teelt, energie, biologische bestrijding, aankopen en bouwplannen. Zij heeft de administratie, financiën, het personeel en de afzet in haar takenpakket.

Belicht en onbelicht

De helft van het bedrijf is belicht met SON-T lampen (195 µmol/m²/s), ook de in 2019 nieuw gebouwde kas. “Nee, ik heb nog geen LED’s. De prijs voor LED’s is nog te hoog. Ik verwacht dat deze over drie tot vier jaar zal zakken als er meer aanbieders komen en het lichtrendement nog verder gestegen zal zijn.”
De aanplanttijden zijn in juli voor de belichte teelten en in december voor de onbelichte teelten. In de nieuwe kas heeft hij pas in december kunnen planten omdat de kas niet eerder klaar was.
De Vlaamse teler had een aantal redenen om nieuw te bouwen. “Alle installaties waren aan vervanging toe. De nieuwbouw is een mooie gelegenheid om één centrale plek te creëren voor de verwarming en de waterunit voor het totale bedrijf. Het is de levensader tussen de locaties.” Een andere reden was dat hij graag meer licht en minder warmte in de kas wil én zo min mogelijk schaduwwerking van de constructie-onderdelen in de kas.

Zero haze

Ook stond er diffuus glas op zijn wensenlijstje. “Ik hoorde al jaren verhalen over diffuus glas en wilde dit heel graag zelf proberen. Diffuus glas zorgt voor verstrooiing van het licht in de kas en daarmee voor een betere doordringing van het zonlicht in het gewas.”
Op advies van Lodewijk Wardenburg, salesmanager bij de Bom Group, viel de keuze op zero haze glas met een dubbelzijdige AR-coating. Wardenburg heeft al zeker 25 jaar een relatie met de familie Nuyens. Iets waar hij trots op is. Zijn eerste project bij de familie was de kas die nu plaats heeft gemaakt voor de nieuwbouw. “Vanuit mijn jarenlange ervaring begrijp ik wat de teler wil en zet dit om in het realiseren van een stuk techniek.”
Zero haze glas met twee keer een AR-coating heeft een haze van circa 5% en een zeer hoge lichtdoorlatendheid, doordat het basis glas ‘low Iron’ is. Standaard glas heeft een lichtdoorlatendheid Lt (loodrecht gemeten) van 90% en een Ht (hemisferisch gemeten – gemiddelde vanuit alle hoeken) van circa 82%. Het hier toegepaste glas heeft een Lt van 97% en een Ht van 91%.

Lichtere kas

Opvallend zijn de open witte vakwerkkolommen, die de basis vormen voor de 7 meter hoge Twinlight kasconstructie. Zo’n kaskolom bestaat uit twee staanders in plaats van een massieve koker en heeft duidelijk minder schaduwwerking. In plaats van één dikke schaduwstreep zie je twee dunne lijnen. Vooral de planten direct achter de kolom hebben voordeel van de lagere onderschepping. Door de gladde witte coating wordt de kolom bovendien minder warm en is hij eenvoudiger schoon te maken.
De nieuwe kas is aanzienlijk hoger dan de kas die er eerst stond: 7 in plaats van 4 meter. “De kas heeft veel meer lucht. Het geeft een beter kasklimaat”, ervaart de teler. De keuze voor 7 meter, in plaats van de gebruikelijk 6,50 meter hoogte, is puur prijstechnisch. “De prijs is bijna break even met die van een zware kolom. De extra arbeid die in zo’n kolom gaat zitten, wordt bij deze hoogte gecompenseerd door de lagere materiaalkosten”, legt Wardenburg uit.
Verder heeft de kas kaderloze luchtramen. In gesloten toestand geven ze 0,7% minder lichtonderschepping dan luchtramen met een profiel. Wanneer de ramen 2 cm open zijn, wat vaak het geval is, is de onderschepping 1% minder.

Open zomerdoek

“Als je in juli plant, zoals bij een belichte teelt, kun je krijten wat je wilt, maar bij 35°C heb je een probleem. Schermen bij tomaat is vergif, zeggen ze. We hebben een proef gedaan met een open diffuus zonweringsdoek – RLD 25 O FR (fabricaat Ridder) – om te bewijzen dat dit wel degelijk nuttig kan zijn. Het zomerdoek weert het zonlicht op plekken waar het door de open luchtramen naar binnen komt”, vertelt Wardenburg.
Nuyens koos als een van de eerste telers in België en Nederland voor een zomerdoek. Hij heeft twee dradenbedden: voor zijn verduisteringsdoek en voor een open zomerdoek. Dit doek houdt ‘s zomers warmte buiten en maakt het licht diffuus. “Als je de warmte buiten kunt houden, wordt het net iets minder warm in de kas. De kwaliteit van het stuifmeel blijft beter en de hommels zijn actiever bij een iets lagere temperatuur.”
Veel tomatentelers aarzelen bij de aanschaf van een zomerdoek. Het is maar een klein deel van het jaar nodig en de rest van de tijd zit het als een storend pakket dat licht tegenhoudt, in de kas. Nuyens gebruikt het zomerdoek echter ook in de winter, omdat hij denkt dat er dan winst mee te behalen is. “Om acht uur ‘s morgens sluiten we het open doek voordat we het verduisteringsdoek opendoen om warmte binnen te houden en licht weg te schermen. ‘s Avonds voor het sluiten van het verduisteringsdoek gebruiken we het zomerdoek om de uitstraling tegen te houden. Het verduisteringsdoek zorgt voor 50% energiebesparing als het dicht is.”

Schuiven met plantdata

“Mijn teeltvoorlichter zag in de praktijk telers met dezelfde rassen onder belichting productieresultaten halen van 81 tot 90 kg. We waren benieuwd of wij dit ook zouden halen. Wij hebben het afgelopen jaar op 1 december geplant, omdat de kas toen pas klaar was. In de praktijk zie je plantdata tussen mei en oktober. Wij willen ieder jaar een maand naar voren schuiven met onze plantdatum. Dus onze teelt zal dit jaar maar elf in plaats van twaalf maanden zijn. De afgelopen week (week 37) zat ik al op 70 kg/m². Dus ik verwacht een topproductie met één maand minder telen.”
Nuyens vindt het lastig om de productie te vergelijken met zijn andere tomaten. “Er zijn te veel verschillen qua ras, type kas, enzovoort. Ik weet alleen dat ik zelf schrok toen de planten maar door bleven gaan met bloemen en vruchten aanmaken. Ik verwachte dat ze de week erop minder zou geven. De planten bleven gewoon doorgaan.”

Tekst en beeld: Marleen Arkesteijn