Diverse chrysantenbedrijven investeerden het afgelopen jaar in verticale ventilatoren. Deze zuigen koele, relatief droge lucht boven het scherm aan om het vochtgehalte in de teeltruimte onder het scherm te verlagen. Dankzij dit eenvoudige, maar doeltreffende systeem hoeft er minder gekierd of geventileerd te worden, kunnen de schermen langer dicht blijven en ontstaat er een stabieler klimaat.

Voor teler Richard Duijvesteijn van Kwekerij Brasil in Poeldijk was de investering in het Airmix-systeem eigenlijk een spin-off van zijn belichtingsplannen. “Ik wilde meer licht in mijn gewas hebben en LED-lampen leken mij daarvoor het meest geschikt”, legt hij uit. “Toen ik daarover sprak met teeltvoorlichter Theo Roelofs van Delphy, vertelde hij dat LED een vegetatieve gewasreactie geeft en dat ik dan ook iets moest doen met ontvochtiging. Mijn kas is vrij laag en heeft daardoor al een vegetatief karakter. Ruimte voor slurven onder het scherm is er niet, dus er moest een andere, liefst eenvoudige oplossing komen.”

Ontvochtigen

De Poeldijkse chrysantenteler was niet de enige die een oplossing zocht voor het ontvochtigingsvraagstuk. Twee collega’s, onder wie Barry Middelburg van kwekerij MidMad in Made (zie verderop), oriënteerden zich ook. Toevalligerwijze hadden ze alle drie dezelfde installateur. Tom Markus van Stolze Installatietechniek wees hen op het systeem van producent Van der Ende Groep, dat je een betaalbare mid-tech oplossing zou kunnen noemen.
Het is een modulerende ventilator met kleppen, voorzien van een verticaal aanzuighuis dat iets boven het (gesloten) scherm uitsteekt en een horizontale ventilator onder het scherm die de aangezogen, relatief koude en droge lucht van boven mengt met de warme en vochtige kaslucht. Wanneer het scherm is geopend, hoeft er geen lucht van boven te worden aangezogen en fungeert de unit uitsluitend als horizontale ventilator.

Eenvoudig systeem

“Het blinkt uit in eenvoud”, zegt Markus. “Je bevestigt de ventilatoren aan de tralies en één of twee meetboxen boven het doek; laat de schermen door de scherminstallateur passend maken zodat ze goed aansluiten op de behuizing en je sluit het systeem aan op de klimaatregeling. “Daarmee kun je het vochtgehalte in de kas effectief verlagen zonder kieren te trekken, waardoor het scherm en de luchtramen langer dicht kunnen blijven en de stookkosten dalen”, legt hij uit. “Bovendien draagt het bij aan een homogener en gunstiger klimaat voor het gewas.”
Duijvesteijn knikt. “Ventilatoren hingen er al, we moesten alleen de helft daarvan vervangen door de nieuwe units”, licht hij toe. Hij had ook alles kunnen vervangen. Dan was de ventilatiecapaciteit niet uitgekomen op 5 m³/m²/h, maar op het dubbele. Markus merkt op dat die hogere capaciteit bij nieuwe projecten de norm lijkt te zijn, omdat er bij die configuratie minder buiswarmte nodig is en het regelbereik groter is.

Samen leren

In week 38 werden de twee kassen van 2,5 en 1,8 ha die kwekerij Brasil rijk is, uitgerust met 43 nieuwe units. Samen met de 40 ventilatoren die bleven hangen, houden zij de kaslucht nu in conditie. “Je hebt één ventilator of Airmix per 500 vierkante meter nodig om de luchtcirculatie goed op gang te kunnen houden”, licht Markus toe.
De klepstanden zijn regelbaar met temperatuurbeperking. Duijvesteijn: “In de eerste maand was het nog even zoeken naar de juiste setpoints, maar door samen te werken met mijn collega’s zaten we snel op het goede spoor. Ik heb er afgelopen zomer slechts kort profijt van gehad, maar je kunt er ook effectiever mee koelen dan met gewone ventilatoren. Aan het gewas heb ik weinig verschil kunnen zien, voor de medewerkers en mijzelf voelt het in de nieuwe situatie gewoon prettiger aan. Dan ga ik er maar van uit dat het gewas zich ook lekker voelt.”

Masterclass

Wat het drietal nog tegoed heeft, is een masterclass volgens de principes van Het Nieuwe Telen. Deze wordt aangeboden door Van der Ende Groep en verzorgd door HNT-expert Peter van Weel. “Ik heb nog geen HNT-cursus gedaan, al heb ik het boek wel liggen”, zegt Duijvesteijn desgevraagd. “We hebben als collega’s nu al vaak om tafel gezeten en werken met vergelijkbare klimaatcomputers van hetzelfde merk, dus ik heb er alle vertrouwen in.”
De ventilatoren zijn dus op het hele bedrijf geïnstalleerd, maar hoe staat het nu met zijn belichtingsplannen, die de aanleiding vormden voor deze investering. “Het zijn nog steeds plannen”, lacht de Westlander. “Op een kwart van het bedrijf heb ik LED-installaties hangen in drie varianten met veel, half en geen verrood licht. Grote verschillen zie ik niet, ik wil deze winter doorgaan met testen en de grenzen gaan opzoeken. Zodra ik weet wat ik wil, zal dat licht er wel komen.”

Dezelfde keuze

Bij Kwekerij Leen Middelburg Chrysanten in Made, onderdeel van Middelburg Chrysanten, hangt vrijwel dezelfde configuratie: om en om gewone en Airmix ventilatoren met een ventilatiecapaciteit van 5 m³/m²/h. “Ik heb geen plannen voor extra groeilicht, maar net als bij Richard is vochtbeheersing hier wel een issue”, zegt Barry Middelburg over zijn keuze. “Voor slurven ontbreekt de ruimte. Die gaan er wel komen op een bedrijf dat we hier vlakbij hebben aangekocht. Met slurven kun je 24/7 conditioneren en je gebruikt daarbij buitenlucht, die nog droger is dan lucht uit de nok van de kas.”

Rustiger klimaatregeling

Wat Middelburg erg aanspreekt, is de rust die de installatie brengt in zijn klimaatregeling. “Met minder moeite realiseren we nu een veel strakker klimaat”, zegt hij. “Ik merk dat we qua vochtbeheersing minder vaak uit de bocht vliegen. Dat zie je vooral aan het feit dat er iets minder doorwas is, verder reageert het gewas niet echt anders. En het bespaart ook echt energie. We hoeven minder vaak lucht te zetten en ik heb nog geen kier in het scherm hoeven trekken.”
Ook in de zomer verwacht de teler veel plezier te hebben van zijn nieuwe installatie. “Vorige zomer zijn de units hier in twee etappes geïnstalleerd, met een week tijdverschil. In dat ene weekje kon je het temperatuurverschil tussen de beide kassen goed voelen”, zegt hij. “Het lijkt wel of we steeds warmere zomers krijgen. Dan is wat extra koelcapaciteit geen overbodige luxe. Het enige wat ik me afvraag, is hoe het gat in het scherm zich de komende jaren zal houden. Hopelijk is het allemaal netjes gesneden en goed genoeg afgewerkt om de krachten te kunnen weerstaan.”

Tekst en beeld: Jan van Staalduinen