Alleen ontsmetten is niet voldoende om het tomato brown rugose fruit virus (ToBRFV) tijdens de teeltwisseling uit te bannen. Ook grondig mechanisch reinigen is noodzakelijk. Daarmee wordt organische vervuiling verwijderd waarin het virus zich kan verschuilen, zodat een nieuwe teelt zo schoon mogelijk kan starten. Dat blijkt uit praktijkonderzoek dat het Vlaamse onderzoeksinstituut Harvestis de afgelopen jaren uitvoerde.

De teeltwisseling is op veel vruchtgroentebedrijven in volle gang. Het uitbannen van het tomato brown rugose fruit virus (ToBRFV) heeft daarbij hoge prioriteit. “Iedere teler reinigt daarom zijn bedrijf. Maar de gehanteerde reinigingsmethoden zijn soms onvoldoende effectief. Het organisch materiaal verdwijnt dan niet helemaal of men bereikt niet alle cruciale plekken. De navolgende ontsmettingsstappen hebben dan minder effect”, zegt onderzoeker Lise Soetemans van Harvestis.
“Op die manier blijft organisch materiaal achter in bijvoorbeeld het irrigatiesysteem, op of in de teeltgoten en in bassins. Dit materiaal vormt een ideale schuilplaats voor het virus, dat hierin jarenlang kan overleven. Zo ligt herbesmetting op de loer.”

Eén van de sleutelfactoren

Het Vlaamse onderzoeksinstituut onderzocht de afgelopen jaren, met financiële steun van de Vlaamse overheid, hoe Belgische tomatentelers het gevreesde virus beter kunnen beheersen. Een juiste aanpak van de teeltwisseling vormt één van de sleutelfactoren in het onderzoek dat is uitgevoerd binnen het project B2B, in samenwerking met onderzoeksinstelling Scientia Terrae.
Soetemans: “We deden onderzoek op vier praktijkbedrijven die kampten met een ToBRFV-besmetting. Daarbij bleek dat de inzet van een ontsmettingsmiddel weinig effect heeft wanneer teeltgoten, het gronddoek, het irrigatiesysteem en andere cruciale onderdelen van de kas niet goed gereinigd zijn. Als er nog vuil aanwezig is, werkt het middel simpelweg niet goed genoeg. ToBRFV kan ‘onderduiken’ in dit organisch materiaal en zo achterblijven op het bedrijf. Vaak zonder dat telers het in de gaten hebben. Zij zien geen virusdruk in hun gewas en denken dat ze helemaal ‘schoon’ zijn.”

Borstels en warm water

Om het virus effectief te bestrijden, is het volgens de onderzoekers belangrijk om de kas tijdens de teeltwisseling eerst grondig mechanisch te reinigen. “Ons onderzoek toont aan dat het mechanisch verwijderen van vuil – bijvoorbeeld met borstels of door een oppervlak onder hoge druk af te spuiten met water – een groot effect heeft op de virusdruk.”
Op die manier wordt volgens Soetemans het vuil losgeweekt en verwijderd. De proeven van Harvestis laten zien dat een intensieve reiniging met borstels en warm water resulteert in een honderd- tot bijna duizendvoudige reductie van de hoeveelheid virusdeeltjes op gronddoek. “Bij alleen borstelen en ontsmetten nam het aantal virusdeeltjes slechts met een factor tien af. De juiste aanpak maakt dus echt een groot verschil.”

Cruciale onderdelen

Soetemans adviseert tomatentelers vooral om cruciale onderdelen van het bedrijf grondig te reinigen en vervolgens te ontsmetten. Het gaat daarbij onder meer om de teeltgoten, het irrigatiesysteem en het gronddoek. “Maar feit is ook dat het voor een teler met 15 hectare kas niet haalbaar is om alle goten met de hand af te borstelen. Ook zijn sommige plekken waar organisch vuil zich ophoopt – bijvoorbeeld in het irrigatiesysteem – moeilijk te bereiken.”
Daarom zijn volgens de onderzoeker nieuwe technieken en producten nodig die het grondig reinigen van een tomatenbedrijf eenvoudiger en minder tijdrovend maken. In dat opzicht noemt zij de onderzoeksresultaten ook een signaal en een oproep aan de sector om aan de slag te gaan met innovatie op dit vlak. “Dat is hard nodig om ToBRFV goed onder de duim te krijgen.”

Tekst: Ank van Lier, beeld: NVWA