Op vrijdag 17 maart organiseerde Energy Matters haar jaarlijkse Glastuinbouwdag in De Meern. Toonaangevende sprekers gingen in op de laatste ontwikkelingen en slimme energie-innovaties binnen de glastuinbouw. Circa 150 deelnemers luisterden aandachtig toe. In deel 1 van deze reportage onder meer aandacht voor de energietransitie en slimme energienetten.

Wilko Wisse, stafmedewerker van Lans Tomaten en voorzitter van de ondernemersgroep Kas als Energiebron, trapte af met een visie op de toekomst van energie voor de glastuinbouw. Lans Tomaten met een oppervlak van 52 hectare, waarvan 80% belicht, verdeeld over het Westland en Zeeland, gebruikt jaarlijks 35 tot 40 miljoen m³ gas. Het bedrijf heeft 14 WKK’s in eigen beheer met een opgesteld vermogen van 35 MWe. De energiekosten bedragen ongeveer eenderde van alle kosten. Energiebesparing blijft dus hard nodig, ook om de ‘licence to produce’ voor de omgeving en ‘licence to sell’ voor de afnemers te behouden, zei Wilko. Dit jaar zal Lans voor het eerst gaan boren naar aardwarmte, onder de naam Geopower Oudcamp.

Fossielvrije toekomst

Voor de lange termijn is een transitie nodig naar een fossielvrije toekomst, waarvoor ondernemers, onderzoek, wetgeving en financiering nodig zijn. Wilko ziet potentie voor aard- en restwarmte, maar ook voor bio-energie (“Als je de houtteelt duurzaam kunt invullen”), wind en zon. “Elektriciteit kan de komende jaren nog goedkoper worden. Al zal er zeker ook ruimte blijven voor WKK’s, voor de stabiliteit in het net en voor belichting. Al vraag ik mij wel af of je bij nieuwbouw voor een maximale of minimale capaciteit moet kiezen. Ik denk dat die eerder kleiner dan groter zal worden.” Nederland loopt in Europa achter met de productie van duurzame energie, maar de glastuinbouw loopt juist voorop: de doelstellingen voor 2020 zijn immers al bereikt. “Maar we moeten nu niet achterover leunen, maar keihard doorgaan met de energietransitie!”

Samenwerken op energiegebied

Jacco Besuijen van telersvereniging Prominent ging vervolgens in op het thema ‘smart grids’ en de kans die dat biedt voor de glastuinbouw. Prominent is met 65 WKK’s en een opgesteld vermogen van 185 MWe een van de grootste energieproducenten in de tuinbouw. Hij noemde de WKK een ‘supermachine’, waar warmte, elektriciteit en CO2 uit komt. “Maar toch zal er iets moeten veranderen. Onze WKK’s gebruiken 200 miljoen kuub aardgas per jaar. Dat is op de lange termijn geen houdbaar model. We worden afhankelijk van de import van Russisch gas, daarvan kan de prijs weer omhoog gaan. Ook de consument en de retail gaan eisen stellen.”
Jacoo pleitte voor meer samenwerking op energiegebied. “Tot nu toe keken we vooral naar het optimaliseren van het energieverbruik per bedrijf. Aard- en restwarmte wordt de toekomstige basis in de energievoorziening van het tuinbouwbedrijf. Als er straks meer zon en windenergie bij komt, zullen we op zonnige en/of winderige dagen eerder te maken krijgen met overschotten van duurzame elektriciteit. Die kunnen we dan gaan inzetten voor verwarming. Blijft de vraag over waar je dan je CO2 vandaan haalt. Een WKK is een dure bron van CO2 als je geen warmte of elektriciteit nodig hebt.”

Slimmere energienetten

Volgens Jacco vereist de nieuwe energiemix slimmere energienetten. Ook is een Power2Heat-installatie nodig om goedkope duurzame stroom om te kunnen zetten in warmte. Maar de hoge importpiek verhindert die investering nu. Zijn conclusie: “De transportkostenstructuur is verouderd. Er is nu geen ruimte voor de inpassing van duurzame warmte. Ook belichtingsstroom wordt nog gemaakt met de WKK. Laat bedrijven meer gebruik maken van elkaars over- of ondercapaciteit, bijvoorbeeld bij een storing. Laat bedrijven onderling salderen, zonder hoge importkosten. De oplossing: reken bij voldoende ruimte op het net alleen het variabel tarief.”
Bij slimme warmtenetten moet eerst gekeken worden naar de bron, met een rendabel net. “Denk bijvoorbeeld aan een extra productie- of injectieput. Ga daarna overschotten en tekorten uitwisselen tussen warmtenetten. En creëer hiervoor een marktplaats.” Met betrekking tot externe CO2 pleitte hij voor meer leveringszekerheid en mogelijk zelfs opslag van CO2 bij tuinbouwbedrijven. “Het netwerk van de toekomst levert elektriciteit, warmte en CO2 in twee richtingen, heeft een open structuur met een handelsplaats en biedt zoveel mogelijk samenwerkingsmogelijkheden.”

Dit is deel 1 van de reportage over de Glastuinbouwdag van Energy Matters (wordt vervolgd).

Tekst en beeld: Mario Bentvelsen