Met enorm veel energie en ondernemerslust teelt Kees de Jongh uit Tuil sinds 2010 de kleinbloemige chrysant Madiba, die is vernoemd naar Nelson Mandela. De teler positioneert zijn bloemen onder de slogan Flower Power, refererend aan de uitbundige kleuren en de houdbaarheid van deze fraaie chrysant.
Kees de Jongh (51) zet op vijftienjarige leeftijd zijn eerste bedrijf op. “Mijn ouders hadden een gemengd bedrijf met fruit en koeien. Met drie broers en drie zussen was er geen ruimte om ze op te volgen. Dus ik kreeg al heel jong de kans om mijn eigen tuinderij te beginnen. Gewoon zomerbloeiers. Later kwam er een foliekas van 1.500 vierkante meter.” In het begin is er wel een probleem: hij is nog te jong voor een veilingnummer. Gelukkig wil een oudere zus dit wel op haar naam doen. Tot zijn achttiende verjaardag. Op zijn dan nog bescheiden bedrijf draait hij al snel een goed rendement.
Nooit wakker van gelegen
In 1997 koopt De Jongh in Tuil een perceel van 5,5 ha met als doel om daar een kas te bouwen en troschrysanten te telen. “Mijn oudste broer heeft die stap ook gezet en dat hielp me om dit besluit te nemen. Als ik terugkijk was vooral de nieuwbouw een enorme stap. Een miljoeneninvestering. En toch heb ik daar nooit van wakker gelegen. Het was toen denk ik ook makkelijker om financiering te krijgen. De bank zal gedacht hebben; als hij zo goed draait op dat kleine perceel, dan zal het in het groot vast ook wel goed komen. Uiteindelijk moest ik drie jaar wachten voordat ik mocht bouwen. In die tijd huurde ik een bedrijf van 1,5 ha, waar ik onder andere lisianthus en alstroemeria teelde. Ik heb in die jaren veel geleerd. En zeker ook hoe het niet moet.”
Te klein voor troschrysanten
In 2000 wordt de nieuwe kas, 15.000 m² groot, opgeleverd en wordt begonnen met de teelt van troschrysanten. De teler merkt al snel dat de kas te klein is om rendabel te kunnen telen en bouwt er, amper drie jaar later, 10.000 m² bij. In 2018 is er een laatste uitbreiding met nog eens 10.000 m².
Toch is het bedrijf ook dan eigenlijk te klein om in de toekomst rendabel troschrysanten te kunnen telen. Daarom stapt de teler in 2008 over op de teelt van santini’s. “Het is een teelt die bijna perfect is te plannen met een groeicyclus van acht weken, een jaar rond.” Als hij in 2010 de kans krijgt om, als tweede Nederlandse teler, Madiba chrysanten te gaan telen, grijpt hij die. “Met deze bloemen kunnen wij op jaarbasis 640 takken per vierkante meter halen. Dat is veel meer dan met bijvoorbeeld de troschrysant waar je met 280 takken moet rekenen.”
Veilige en duurzame teelt
De Madiba chrysant valt onder de santini’s, maar de bloem is nog iets kleiner. Je zou het kleinbloemige santini’s kunnen noemen. Dekker Chrysanten, de eigenaar van de lijn, teelt de stekken in Tanzania.
“De teelt is de afgelopen jaren enorm veranderd”, zegt De Jongh. “Er wordt steeds kritischer naar gewasbeschermingsmiddelen gekeken en dat heeft ook impact op ons bedrijf. Het mooie aan deze bloem is dat we vrijwel geen problemen hebben met schimmelziekten. Dit komt mede door onze Airmixers, die zorgen voor goede ventilatie.”
“Pythium kan in theorie een probleem zijn maar door droog te starten kunnen we dit voorkomen. Daarbij hebben we het voordeel dat het grondwater relatief laag is. Schimmelziekte roest was vroeger soms een probleem, maar daar is goed op veredeld. In de huidige rassen komt dit niet meer voor.”
Trips en mineervlieg moet hij wel actief bestrijden. “Dat doen we tegenwoordig bijna 100 procent biologisch met roofwantsen, onder andere Orius. Omdat we nauwelijks nog chemie gebruiken, zien we helaas wel wat vaker een luis, wants of rups. Daar hadden we vroeger geen last van.”
Vaste contracten
Madiba chrysanten kunnen zeer kostenefficiënt worden geteeld. Daardoor wordt de bloem, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de troschrysant, vooral in gemengde boeketten gebruikt die in supermarkten worden verkocht. “Ongeveer de helft van onze productie gaat naar Engeland. Dat is na de Brexit wel wat lastiger geworden, maar qua omzet hebben we er niet veel van gemerkt. Dat komt denk ik door de relatief lage prijs waardoor het aantrekkelijk is gebleven voor de boeketmarkt. Maar liefst vier grote supermarktketens in Engeland verkopen onze bloemen. Daarnaast liggen onze chrysanten bij een bloemenketen en supermarkten in Duitsland. In Nederland verkopen onder andere AH en Jumbo onze bloemen.”
“Ongeveer 85 procent van onze omzet loopt via vaste contracten. Het restant gaat naar de veiling. Die ruimte is nodig om flexibel onze afnemers te kunnen bedienen. Belangrijke piekmomenten zijn Moederdag en Valentijnsdag. Het lukt ons goed om in die weken meer te produceren.”
Hij vervolgt: “Zeker ook belangrijk zijn nieuwe varianten die inspelen op wat de consument zoekt. Daarom organiseert Dekker drie keer per jaar bloeiproeven waar afnemers kennis maken met veelbelovende nieuwe rassen. Een recent voorbeeld hiervan is de Madiba Tyolo lijn met pompoenvormige bloem.”
Energie vraagt meer aandacht
De energiecrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne, waarbij de gasprijzen tijdelijk opliepen naar meer dan drie euro, was voor veel telers een wake-up call. Hierdoor besluit De Jongh om tijdelijk geen chrysanten te telen maar leeuwenbekken. Een koude teelt. Uiteindelijk geen goede keus, stelt hij, want de gasprijs gaat daarna snel naar beneden.
Het is echter wel aanleiding om maatregelen te nemen. Allereerst wordt alle verlichting vervangen door LED’s en tegelijk wordt de lichtintensiteit flink opgevoerd. Ook wordt geïnvesteerd in een energiescherm. “De energiemarkt is complexer dan ooit. Als we stroom, opgewekt door onze WKK’s terugleveren, moeten we soms bijbetalen. Reden om met name in de zomer over te stappen op zuivere CO₂. Natuurlijk willen we graag van het gas af. Met meerdere telers kijken we naar mogelijkheden voor geothermie, maar dat vraagt om enorme investeringen.”
Een hechte familie
Bloemenkwekerij Kees de Jongh is een hecht familiebedrijf. Ook zijn vrouw heeft hart voor het bedrijf en werkt al ruim dertig jaar mee. Inmiddels is de teler vader van drie kinderen, een dochter van 20 en twee zoons van 17 en 14. De oudste twee helpen nu al mee in het bedrijf.
Tot slot: “De kas die 25 jaar geleden is gebouwd, is meegegaan met de tijd met nieuwe installaties en techniek waarmee we de teelt steeds verder hebben geoptimaliseerd. Het is natuurlijk een mooie gedachte dat de volgende generatie het bedrijf waarin onze ziel ligt, straks gaat voortzetten.”
Tekst: Douwe Soepboer, beeld: Gert Janssen
Kees de Jongh: “Ongeveer 85 procent van onze omzet loopt via vaste contracten. Het restant gaat naar de veiling. Die ruimte is nodig om flexibel onze afnemers te kunnen bedienen.”
