Vorig jaar is in Nederland bijna 8 PJ aan geothermie geproduceerd, een stijging van 16% na jaren van stilstand. Om 40 tot 50 PJ in 2035 te halen moet de politiek aan de bak, zegt Hans Bolscher, voorzitter van Geothermie Nederland. “Als de Warmtewet er snel komt en er snel warmtenetten gaan komen, zal er heel vaak voor geothermie worden gekozen. Er zitten nu bijna honderd projecten in de pijplijn. Als je die bij elkaar optelt, komen we er.”
Tweeënhalf jaar geleden presenteerde je een actieplan om aardwarmte in Nederland een extra boost te geven. Wat is daarvan terecht gekomen?
Niet genoeg. Wij zien wel dat meer mensen op meer fronten positief zijn over geothermie en meer geothermie willen. Maar warmtenetten hebben het moeilijk gehad in het afgelopen jaar. En in de glastuinbouw hebben WKK’s en elektriciteitsprijzen een belemmerende rol gespeeld.
De wil is er wel, bij de landbouworganisaties en alle warmtebedrijven. Iedereen gaat ervan uit, ook het ministerie, dat geothermie een hele belangrijke rol in de warmtetransitie gaat spelen en de grootste duurzame warmtebron gaat worden. Het is alleen nog niet allemaal gematerialiseerd.
Wat moet er gebeuren om daar te komen?
De bedrijven staan klaar, er zitten ook heel veel projecten in de pijplijn. Maar er zijn wel vanuit de overheid een aantal toezeggingen nodig. Denk aan beter voorspelbare vergunningen, zodat helder is wat wel en niet kan, en waarom. Dat blijft nu teveel gedoe.
We willen ook een beter financieel systeem, dat beter aansluit op de behoeften van de warmtetransitie. Anders dan bij zon en wind, waar je een volledig liquide markt hebt, heb je die niet bij warmte. Je hebt vaak maar één of een paar afnemers. Dan zit je met vollooprisico, gasprijsrisico, inflatierisico en daar bovenop de risico’s in de ondergrond. Dus wij zoeken een instrument, daar zijn we over in gesprek, dat minder risico’s openlaat. Ik denk dat dat ook goedkoper is voor het ministerie. Een nieuw financieringsinstrument is wat we echt nodig hebben van het ministerie.
Waarom is dat noodzakelijk?
Door de hele hoge gasprijzen in de afgelopen 2,5 jaar kreeg je geen SDE-subsidie meer. Als je als glastuinder met aardwarmte dan moet concurreren met een WKK op gas had je geen concurrentiepositie. Daar was het huidige subsidiesysteem niet op ingericht. Het is wel een slim systeem voor wind en zon, maar niet als je over warmte praat. Daarom zijn ze op het ministerie aan het zoeken naar een beter systeem voor warmte.
WKK-warmte wordt richting 2035 geleidelijk duurder, dus zal geothermie concurrerender worden?
Ja, maar dan een stuk eerder. Berekeningen van Glastuinbouw Nederland zeggen dat geothermie met ingang van 2027 concurrerend is met WKK, en dat wordt alleen maar beter. Een paar jaar geleden was het economisch gezien begrijpelijk om een WKK aan te schaffen, maar als je nu die fiscale maatregelen op je af ziet komen en een beetje wil bijdragen aan het klimaatbeleid is dat niet meer zo logisch. Dat merken we ook in de gesprekken met telers. Ze zien ook dat geothermie op termijn goedkoper gaat worden dan een WKK en dé route is naar minder CO₂-uitstoot. Telers letten goed op hun portemonnee, en dat is terecht, maar ze maken zich ook zorgen over hun uitstoot. Als je aan alle twee wil denken kom je al snel bij geothermie uit.
Maar geothermie kan niet overal, dat is voor sommige telers geen optie.
Ik denk dat geothermie op meer plaatsen mogelijk is dan we nu denken. Als overal nee tegen gezegd wordt zonder eerst goed te onderzoeken en zonder te kijken wat er in de buurlanden gebeurt maak je de warmtetransitie alleen maar moeilijker. Dan hebben we minder kansen te benutten. Wij willen samen kijken wat er wel kan, in plaats van maximale risicomijding. Wij willen ook geen problemen, laat dat duidelijk zijn. Daar moet je per locatie naar kijken. Dit speelt onder andere in Limburg. Daar zit heel veel warmte op een goede hoogte, maar er zitten ook breuklijnen en de ondergrond is anders dan in het westen. Het is nog onduidelijk wat daar precies kan en niet kan. Nu ligt dat stil. Wij zouden graag met het ministerie en Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) willen kijken naar: wat kan er wel. Geothermie kan ook bijdragen aan het verminderen van netcongestie. De ministeries van Landbouw en Klimaat zouden zich daarom voor geothermie heel hard moeten maken.
Je noemde naast subsidies ook vergunningen als belangrijkste knelpunt. Hoe is dat nu?
Het is nu niet helder wat je bij een vergunningaanvraag precies moet invullen en waarom. We willen daarom meer voorspelbaarheid, en als het even kan: ook meer snelheid. Dat helpt gewoon. Nu gaan ze te vaak over de maximale termijn heen, er zijn heel veel schakels in dat spel. Dat duurt jaren, dat is nergens voor nodig. Telers willen gewoon een beslissing nemen, uitvoeren en klaar. Die snappen ook wel dat er een vergunningsproces is, maar dit is een stuk langer dan ze gewend zijn. Dat is een obstakel, absoluut. En als je met een cluster van tuinbouwbedrijven naar geothermie wil boren, wordt het extra ingewikkeld. Organisatorisch vraagt het nogal wat. Straks is WKK ongelooflijk duur, wat heb je dan nog als alternatief? Daarom moet je je er nu al op voorbereiden.
De overheid heeft geroepen dat zij (mede) eigenaar wil worden van warmtenetten, waardoor energiebedrijven zijn afgehaakt. Dat helpt natuurlijk ook niet?
Nee, daar moet dus ook een ei over gelegd worden. Iedereen zegt dat geothermie een belangrijke rol zal krijgen om steden van duurzame warmte te voorzien. Maar dan heb ik ook warmtenetten nodig. Dus de combinatie van randvoorwaarden moet goed staan. Warmtenetten moeten ook voldoende betaalbaar zijn, je merkt dat daar veel gedoe om is. Wij hebben warmtenetten nodig als grote afzetmarkt. De Warmtewet is er ook nog niet door. Stadswarmte moet betaalbaar zijn voor burgers, anders komen er geen warmtenetten en kun je geen geothermie inzetten.
Hoeveel belangstelling is er voor jullie rapport ‘Voorstellen voor groene groei van aardwarmte’ bij de ministeries en Tweede Kamerleden?
Bij Kamerleden is er veel steun van links tot rechts, zowel binnen als buiten de coalitie. Dat merk je ook aan Kamervragen. Die gaan vaak over: minister, kan het niet wat sneller of beter met geothermie. Wij zien wel wat moties over geothermie voorbijkomen, maar het heeft nog geen topprioriteit van de klimaatminister. Als minister Hermans dit voor de toekomst belangrijk vindt mag zij zich daar wel wat meer op profileren, vind ik. Het is niet zo dat ze bij de ministeries anders over geothermie denken. Maar in de uitvoering, daar mag wel een tandje bij.
Die 40 tot 50 PJ geothermie in 2035, is dat bij het huidige beleid haalbaar?
Als de warmtewet snel door de politiek heen wordt getrokken en er snel warmtenetten komen, moet je bij alle netten gaan nadenken over: waar wil ik mijn warmte vandaan halen. Dan zal er heel vaak voor geothermie gekozen worden. We hebben nu zo’n 100 projecten in de pijplijn zitten, van idee tot vergevorderd tot klaar om te beginnen. Als je die bij elkaar optelt red je het. Het is niet ondenkbaar, maar wel ambitieus. Dan moeten wel alle parameters goed gezet worden door de overheid. Er moet dan wel haast gemaakt worden, dat zijn we ook aan het klimaat verplicht.
Tekst: Mario Bentvelsen, beeld: Mabel Böhms
