Nieuwe veredelingstechnieken zoals CRISPR-Cas mogen voortaan ook in de EU gebruikt worden. Het Europees Parlement heeft daar op 17 juni groen licht voor gegeven, nadat eerder de Raad van 27 EU-landbouwministers akkoord ging met het compromis.
Voorzitter Adri Bom-Lemstra van Glastuinbouw Nederland juicht het besluit toe en spreekt van een historische stap. “Technieken als CRISPR-Cas helpen ons om sneller rassen te kunnen ontwikkelen die beter bestand zijn tegen ziekten, plagen, droogte en wateroverlast. Daarmee kan de sector in de toekomst minder afhankelijk worden van gewasbeschermingsmiddelen en het scheelt water en kunstmest.”
Europese telers stonden op forse achterstand
Samen met Plantum en andere partners maakt Glastuinbouw Nederland zich al ruim tien jaar hard voor het toestaan van nieuwe veredelingstechnieken (NGT) in Europa. Met deze NGT zijn plantenrassen niet alleen sneller te veredelen, ze zijn op deze manier ook weerbaarder te maken tegen ziekten en plagen én tegen droogte en wateroverlast. Dankzij NGT kunnen telers op termijn groenten, fruit, bloemen en planten met nóg minder gewasbeschermingsmiddelen, kunstmest en water gaan telen.
Dat was ook de reden voor de Europese Commissie om in juli 2023 met een wetsvoorstel te komen dat deze technieken in de EU toestaat. Buiten de EU worden NGT namelijk al volop gebruikt. Europese telers stonden daardoor op forse achterstand ten opzichte van hun concurrenten elders in de wereld.
Twee typen nieuwe veredelingstechnieken
NGT worden straks in twee categorieën ingedeeld. In de eerste categorie vallen gewassen die ook via klassieke veredeling of in de natuur zouden kunnen ontstaan. Voor categorie-1-planten geldt een eenvoudige verificatieplicht. Lidstaten moeten daarbij verifiëren of planten in deze categorie vallen. Categorie-1-planten en hun vruchten en/of bloemen hoeven geen etiket te hebben dat consumenten vertelt dat deze planten met NGT zoals CRISPR-Cas zijn veredeld. Zo’n etiket moet wél op zaden en ander uitgangsmateriaal in categorie 1 zitten. Categorie-1-planten zijn niet toegestaan in de biologische sector.
In de tweede categorie vallen planten met een herbicide-tolerantie. Voor deze categorie geldt een ‘GMO-light’-procedure: de uitgebreide veiligheidsbeoordeling en autorisatie blijft van kracht, maar de lange, complexe en dure GMO-procedure wordt vereenvoudigd. Dit moet vooral voor kleine veredelaars gunstig uitpakken. Categorie-2-planten moeten straks wél een etiket dragen dat consumenten duidelijk maakt welke eigenschappen van de plant zijn aangepast. Ook krijgen EU-lidstaten de mogelijkheid om categorie-2-planten te weren.
‘Innovatie krijgt weer ruimte’
Bom-Lemstra: “Voor Nederlandse telers en veredelaars is dit besluit een belangrijk signaal dat innovatie weer de ruimte krijgt. Dat is noodzakelijk om onze internationale koppositie te behouden.” De implementatie van de nieuwe EU-regelgeving in de nationale wetgeving van EU-lidstaten kost nog enige tijd. Het zal naar verwachting twee jaar duren voordat de nieuwe regels in de praktijk kunnen worden toegepast.
Octrooien openbaar melden
Lang stonden octrooien op planten die met NGT waren veredeld, verdere innovatie in de weg. Door een octrooi kan één bedrijf een monopolie krijgen op bepaalde planteigenschappen, waardoor concurrenten dure licenties moeten betalen voor gebruik van het materiaal of er helemaal niet mee mogen werken, een situatie die de ontwikkeling van betere rassen remt. In de nieuwe regelgeving is vastgelegd dat veredelaars van categorie-1-planten of -producten al hun octrooien openbaar moeten melden.
Een jaar nadat de nieuwe regelgeving in werking is getreden, zal Brussel laten onderzoeken in hoeverre octrooien een belemmering kunnen zijn voor innovatie in de veredeling. Vice-voorzitter Stéphane Séjourné van de Europese Commissie bevestigde recent dat Brussel dat nauwgezet in de gaten zal houden. Het belang van het kwekersrecht als primair intellectueel eigendomsrecht is door Glastuinbouw Nederland in de onderhandelingen over de nieuwe regels voortdurend benadrukt. Het kwekersrecht stimuleert innovatie door veredelaars de exclusiviteit te geven om een nieuw plantenras te vermeerderen en te verkopen.
Tekst: Jesse Schevel
