LED-verlichting bij tulpen neemt een hoge vlucht. De resultaten zijn zo verrassend goed dat er al wordt gesproken over een daglichtloze kas. Toch zitten daar nog haken en ogen aan, want wie durft die uitdaging jaarrond aan? Tulpenteler Joris Schouten uit Wervershoof geeft een voorzet, gesteund door een LED-specialist.

Hoewel hij nog steeds gebruik maakt van daglicht in de teelt van zijn broeitulpen, heeft LED-verlichting inmiddels een vaste plek gekregen in de routing. De helft van zijn kas van 1.500 m2 hangt inmiddels vol met LED en hij heeft nog voor 750 m2 in bestelling.
Eind 2017 deed tulpenteler Joris Schouten een eerste proef met deze vorm van belichting in zijn ijstulpenteelt. Hij begon met een testopstelling, bestaande uit vier kleuren LED – rood, blauw, verrood en groen – die in diverse spectrums werden opgehangen boven drie containers. Doel was een goed lichtrecept te vinden voor zijn situatie. Een vierde container diende als controlegroep. Hier maakte hij gebruik van alleen daglicht. “Het ging om eenzelfde partij bollen, dus we konden de verschillende containers goed vergelijken”, geeft hij aan.
De verschillen waren groot. “Zeker in die donkere maanden, wanneer we ijstulpen broeien, bleken we met LED’s de teelt veel beter te kunnen sturen. Ik zie een beter gewas staan. Het is vitaler en ik heb minder uitval.”

Energie uit de bol

Schouten broeit 12 miljoen tulpen per jaar, waarvan 2 miljoen ijstulpen en 10 miljoen waterbroei. Daarnaast hebben ze nog 40 ha buitenteelt. Voorheen gebruikte hij voornamelijk blauwe en witte TL-lampen om bij te lichten. “Dat deden we meer voor ons gevoel, maar eigenlijk was het effect nauwelijks meetbaar. Nu we zijn overgestapt op deze lichtvariant en een specifiek spectrum hebben gekozen en daarmee een specifiek lichtrecept hebben samengesteld voor onze teelt, zie ik de tulpen met de dag groeien. TL-lampen zijn geen optie meer.”
Hij nam daarvoor LED-specialist Wessel van Paassen in de arm, eigenaar van Green Simplicity. “Door het toepassen van deze vorm van verlichting is het mogelijk de energie uit de bol te sturen naar een specifieke plek. Daarnaast wordt ook het fotosyntheseproces gestimuleerd, waardoor er extra droge stof wordt aangemaakt. Op deze manier houd je de plant aan de gang, vooral in donkere dagen. Naar mijn mening is dit de toekomst. Hiermee kan een teler zijn gewas op allerlei manieren sturen.”

Custom made

De universele tulpenlamp vindt hij niet ideaal. “Wil je echt wat bereiken met LED’s, dan heb je een ‘custom made-recept’ nodig”, stelt Van Paassen. Dat recept hangt af van de wensen van de teler. “Wil je meer bladspreiding, dan is het van belang een spectrum met veel verrood te kiezen. Wil je meer groei, dan kies je voor rood. Blauw zorgt voor donkerdere bladeren. Groen doet, zover we weten, niets. Het is alleen een prettige kleur om onder te werken.”
De jonge ondernemer, die is afgestudeerd op LED-verlichting en van een chrysantenkwekerij komt, heeft thuis in Andijk verschillende proefcellen staan, waar hij continu experimenteert. “Als ik het niet zeker weet, dan haal ik ergens een bak tulpen vandaan en doe thuis een proef.” Zo kwam hij erachter dat 30 µmol/m2/s voldoende is. “We hebben diverse metingen gedaan, van 10 µmol/m2/s tot 180 µmol/m2/s, maar uiteindelijk blijkt 30 µmol/m2/s een prima lichtintensiteit om tulpen onder te telen.”
Hij werkt samen met Hortilux. “Zij ontwikkelen en produceren de armaturen en richten zich op de grotere projecten in de kas. Samen hebben we bijvoorbeeld een armatuur met vier LED-kleuren ontwikkeld, die alle vier apart zijn aan te sturen.”

Daglichtloos

Schouten is overtuigd van de werking. Zijn lichtrecept zorgt er zelfs voor dat hij aan het einde van de teelt minder hoeft te belichten. “Ik heb het idee dat een kas zonder daglicht helemaal ideaal is voor het gewas”, zegt hij.
Van Paassen beaamt dat. “De zon is leuk, maar verstoort ook heel veel. Ze hoeft maar even te veel te schijnen en het wordt al te warm in de kas. Te weinig zon en het wordt te koud. Je bent als teler altijd het kasklimaat aan het bijsturen.”
Begin dit jaar is hij met onderzoek naar een daglichtloze kas begonnen. “Zonder daglicht wordt de teelt een beheersbaarder proces. Er zijn geen grote temperatuurswisselingen meer, doordat de warmte van de zon niet meer binnenkomt. De verlichting brandt achttien uur en de software, in combinatie met het klimaatsysteem, zorgt ervoor dat de temperatuur goed blijft en dat het vocht in de ruimte wordt afgevoerd.”

Rendabel?

Van Paassen is momenteel in gesprek met verschillende tulpentelers die nieuwbouwplannen hebben, om mee te denken in het nemen van de volgende stap. “Vooralsnog zijn alle proeven en projecten op kleine schaal. Er staan nu 25 cellen zonder daglicht in Nederland, van 10 tot 100 m2 met diverse teelten. Het is nu zaak om de projecten te opschalen.”
Maar wat iedere teler wil weten: is het rendabel? Wat is het exacte effect van telen in een daglichtloze kas op de kostprijs? En weegt dit op tegen de voordelen? Ook in praktische zin, want hoe gaat die daglichtloze kas eruit zien? Hoeveel energie is er nodig voor het ontvochtigen en hoeveel gaan telers exact besparen?
“Er zijn inderdaad nog veel vragen”, geeft de ondernemer toe. “Maar op kleine schaal zien we de voordelen maar al te goed. De resultaten zijn echt bizar. Zo blijkt dat de tulp onder LED’s anderhalve dag eerder oogstbaar is. Achterblijvers komen beter mee, dus je hebt minder uitval. Je krijgt een uniformer gewas, met een mooiere vorm en zwaardere stelen.”
Hij is ervan overtuigd dat dit werkt. “Nu worden tulpen al in kassen met drie teeltlagen geteeld, waarvan twee geen daglicht krijgen. Dus de stap naar geheel daglichtloos is niet heel groot meer. Het is een kwestie van tijd en wij gaan ons hier volledig voor in zetten.”

Meer dan alleen LED

Schouten zelf twijfelt ook nog aan de financiële haalbaarheid. “Ik zie kansen voor een daglichtloze kas. Daarmee creëer je het meest optimale klimaat en kan je een nog beter product leveren. Maar of dat financieel haalbaar is, dat moeten we uitzoeken. Als het rond te rekenen is, dan zou ik zeggen: waarom niet?”
Vooralsnog krijgt hij geen betere prijs voor de tulpen die hij onder LED’s teelt. “Het is de markt, dus vraag en aanbod maken de dienst uit. Ik denk dat je het meer moet zien op de langere termijn”, geeft de teler aan. “We hebben minder uitval, onze kwaliteit is beter, dus kopers komen eerder terug.”
Maar de meest optimale teelt draait ook om andere zaken, realiseert hij zich. “Denk aan de bollen op het land. Wil je een goede kwaliteit, dan moet je ze optimaal verzorgen. Liever twee keer 15 mm water geven dan één keer 30 mm. Maar dat kost wel meer tijd. Dat moet je ervoor over hebben. Datzelfde geldt voor de preparatie van bollen. Ook daar moet je extra aandacht aan besteden wil je een goede kwaliteit telen. Uiteindelijk heb je meer nodig dan LED’s alleen. Ik zie het als een extra tool om je product naar een hoger niveau te tillen.”

Samenvatting

Er wordt al volop geëxperimenteerd met LED-belichting bij tulpen, maar een daglichtloze kas lijkt het meest ideale. Tulpenteler Joris Schouten uit Wervershoof experimenteert ook. Bijna driekwart van zijn kas hangt vol met deze verlichting. Hoewel hij nog steeds gebruik maakt van daglicht, ziet hij wel de potentie van daglichtloos telen. Hij heeft een vitaler gewas en kan beter sturen, maar ook voor hem blijft het de vraag of telen zonder daglicht op grote schaal rendabel is.

Tekst en beeld: Marjolein van Woerkom.

Gerelateerd