De energiemarkten zijn sterk in beweging geraakt in de afgelopen maanden, dat kan niemand ontgaan zijn. Oorzaak: de oorlog in het Midden-Oosten. We praten erover met Marjolein Brökling, hoofd Pricing en Portfoliomanagement van Agro Energy. “De gasopslagen zijn nog relatief leeg, maar moeten de komende maanden gevuld gaan worden. Dan kan het nog spannend worden wat de gasprijs gaat doen.”
Wat doet jouw team precies bij Agro Energy?
Je kunt ons zien als het verbindende stukje tussen de handelsvloer van Eneco en de telers die orders hebben. Wij zorgen ervoor dat klanten op onze portal kunnen handelen en dat die orders correct op de handelsvloer eindigen. Wij proberen natuurlijk de beste prijs voor de klant uit de markt te halen. Daarnaast bieden we een stukje marktinformatie en doen we mee aan allerlei projecten. Wat eraan zit te komen, als het door de Tweede Kamer komt, is ETS-2 en de Groen Gas-bijmengverplichting. Binnen ons team sparren we wekelijks met elkaar over alle gebeurtenissen die relevant kunnen zijn voor telers. Omdat de ontwikkelingen elkaar steeds sneller opvolgen zijn we overgestapt op een wekelijkse nieuwsbrief. Die verscheen eerst tweewekelijks.
Dat is voor een gewone teler bijna niet meer te volgen?
Vroeger was het veel makkelijker. Je had gas uit Groningen, een pijpleiding naar Noorwegen en Rusland en dat was het. Wat er elders op de wereld gebeurde boeide eigenlijk niet zoveel. Dat is nu helemaal anders, we zijn afhankelijk geworden van vloeibaar gas (LNG) en de energiemarkten zijn zo hectisch, het is niet meer bij te houden voor een teler. Daar proberen wij dan een beetje bij te helpen.
In 2022 hadden we een heftige energiecrisis, toen steeg de gasprijs even naar 3 euro per m³. Sindsdien is de markt een beetje genormaliseerd tot maart van dit jaar. De dagprijs fluctueert sindsdien tussen 40 en 60 cent. Een wake up call?
Jazeker, ik zag begin maart een beetje de paniek terugkeren: gaan we weer terug naar 2022? Ik denk dat de klap in 2022 groter was, omdat we toen erg afhankelijk waren van Russisch gas. En dat was er opeens niet meer. Omdat we daarna steeds meer zijn overgestapt op LNG kregen we te maken met een wereldmarkt. Daarom is het heel vervelend wat er nu in de Straat van Hormuz gebeurt. Maar dat heeft toch minder impact dan de abrupte breuk met Russisch leidinggas. Er zijn namelijk nog steeds ontzettend veel andere landen die LNG exporteren.
Als ik het goed begrijp heeft Azië – met name China – nu meer last van die afsluiting van de Straat van Hormuz dan Europa, klopt dat?
Wat uit de Staat van Hormuz komt gaat voornamelijk naar Azië, dat klopt. Die hebben er nu heel erg veel last van. Wij hebben er ook last van, omdat er minder LNG is, waardoor de prijs omhooggaat. In Qatar ligt een deel van de productie stil, omdat een gasinstallatie daar is getroffen door Iran. Dat kan echt jaren gaan duren voordat die weer hersteld is. Dat maakt ons wel steeds afhankelijker van de VS. En ook Aziatische landen zullen hun LNG elders moeten inkopen.
Kunnen de Verenigde Staten de gestegen vraag naar LNG opvangen?
Iedereen heeft er last van, ook de Amerikanen zelf. Uiteindelijk wordt het een soort gevecht: wie betaalt het meeste. Dan zie je toch dat bepaalde landen in Azië als eerste gaan afvallen en op een andere manier elektriciteit gaan maken, met kolen bijvoorbeeld. Dat is het voordeel van Europa: diegene die er het meeste voor betaalt wint. Het betekent wel dat de consumenten van Nederland en ook de zakelijke markt last hebben van hogere prijzen. Die zullen er meer voor moeten blijven betalen willen de LNG-boten deze kant op blijven varen.
Wat betekent dit voor telers?
Heb je een WKK en lever je stroom terug aan het net: de prijzen van elektriciteit zijn ook gestegen, dat is het goede nieuws. Met de prijzen voor de jaren 2028 en verder gebeurt niet zo heel veel. Maar voor aankomende winter maken wij ons wel zorgen.
Waarom?
De komende maanden worden heel belangrijk. In de markt zie je nu geen paniek dat de gasopslagen nog zo leeg zijn. Je zou verwachten dat die prijzen inmiddels gaan stijgen, maar dat gebeurt dus niet. Wij hebben het idee dat de markt hoopt op een vredesakkoord, de Straat van Hormuz weer open zal gaan, en gokt op een daling van de prijzen. Zelfs als dat gebeurt: die gasopslagen moeten hoe dan ook gevuld gaan worden. In heel Europa is het verplichte vuldoel 90%, maar wij mogen wat lager zitten, omdat we ook exporteren. Maar 75 tot 80% moeten we echt wel gaan aantikken. Het enige dat momenteel wordt gevuld is de gasopslag Norg. Maar daar gaan we het niet mee redden. Als de overheid op een gegeven moment meer gas gaat kopen, dan gaat die prijs gewoon omhoog.
Waarom denken jullie dat?
Het probleem is: gas voor het derde kwartaal is nu duurder dan gas voor het vierde kwartaal. Dat betekent dat een energieleverancier die vandaag gas wil kopen om op te slaan in Q3 onmiddellijk verlies maakt, want in de winter ga je dat er weer uithalen maar dan is de gasprijs lager. Er is nu dus helemaal geen motivatie bij energieleveranciers om nu al de gasopslagen te vullen. Want die maken meteen verlies. Pas als die prijs gaat draaien en de winter duurder wordt dan de zomer en het najaar is dat een incentive om te gaan vullen. Daarom zitten voor ons daar de meeste zorgen:
Laten we het ook even over elektriciteit hebben. In de afgelopen jaren zagen we in de zomer steeds meer uren met negatieve stroomprijzen als er te veel wind en zon beschikbaar was of er te weinig vraag was. De opslag van groene waterstof gaat nog zeker 10 tot 15 jaar duren. Bij te veel aanbod worden windmolens daarom steeds vaker stilgezet en zonnepanelen uitgezet?
Hangt een beetje af van je contract met zonnepanelen en windmolens. We zien wel, zeker in de zakelijke markt, dat je dat tegen spotprijzen laat afrekenen. Als bijvoorbeeld de EPEX-prijs negatief is betekent het dat je dus geld moet betalen om stroom op het net te zetten. Dat gaat natuurlijk niemand doen. Dan draaien die molens uit de wind of worden zonnepanelen via de omvormer uitgezet. Dat is ook het idee van een negatieve prijs: als er te veel stroom is, moet iemand stoppen met produceren.
Maar dat gebeurt niet altijd?
Door SDE-subsidie kun je eigenlijk best nog wel negatief gaan. Laatst hadden we prijzen van -500 euro per MWh. Klanten met een vaste prijs waarvoor het niet uitmaakt wat de spotmarkt doet, krijgen dan alsnog een vergoeding. Maar consumenten met zonnepanelen blijven gewoon stroom maken. En op een zonnige dag met weinig vraag, zoals op 1 mei waarin iedereen in alle omliggende landen een vrije dag had; dan stort de prijs dus helemaal in.
Sommige telers met een grote batterij kunnen daarvan profiteren, alleen zijn die er nog niet zoveel vanwege netcongestie?
Precies, want dan heb je vaak toch weer uitbreiding van je aansluiting nodig. Dan roept de netbeheerder een jaartal waarin je misschien aan de beurt bent. Ik spreek ook telers die graag minder gas willen afnemen en met minder CO₂-uitstoot willen telen via elektrificatie. De capaciteit van een aansluiting vergroten kost veel geld, maar ook veel tijd. Dit houdt elkaar tegen. Als je kunt verduurzamen maak dan de stappen. En waar geen netcapaciteit is kan het dus voorlopig niet.
Ondertussen wordt het gas wel steeds duurder gemaakt?
Ja, ETS-2 en de groen gas-bijmengverplichting komen er ook aan. Hier mis ik wel visie en beleid. De WKK zal minder uren gaan draaien, dat zie je nu al. Op de EPEX zie je al uren van nul euro overdag. Maar in de ochtend en avond kun je echt nog wel goede prijzen krijgen. Dat is een beetje de trend: de WKK gaat minder uren aan, maar de uren dat hij draait leveren wel meer op.
Wat is jouw voorspelling voor de gas- en stroomprijs tot het eind van het jaar? En wat is je advies voor telers?
De ruimte voor prijzen om te stijgen is aanzienlijk groter dan de ruimte om te dalen. Houd er rekening mee dat die prijzen rustig maal twee kunnen gaan, als het met de vulling van onze gasopslagen niet goed blijft gaan. Als gas oploopt gaat elektriciteit zeker ook mee, maar je zit natuurlijk ook nog met het hele duurzame stuk ertussen. Daarom zal het altijd iets beperkter reageren. Dus ook daar meer kansen op hogere prijzen dan op lagere prijzen. Mijn advies is: houd de vullingsgraad van de gasopslag goed in de gaten de komende maanden en koop op tijd gas in.
Tekst: Mario Bentvelsen
