Een schone start van het nieuwe teeltseizoen is het allerbelangrijkst in de strijd tegen virus in komkommer. Om die reden laat Albert Kosdi van Kwekerij Noord-Oost bij de teeltwisseling niets aan het toeval over. Iedere plekje van het bedrijf − ‘van de achterdeur tot de brievenbus’ − wordt gereinigd en ontsmet volgens een strikt hygiëneprotocol. “Maar hoe gestructureerd en nauwgezet je ook te werk gaat, er blijft altijd een zeker virusrisico bestaan.”
“Mijn vader pakte de teeltwisseling vroeger al gedegen aan; ik heb dat van hem overgenomen. Ik vind het mooi om de kwekerij in ongeveer vijf weken helemaal netjes te maken. Een volledig schoon bedrijf, daar kan ik echt van genieten. En dit is ook cruciaal voor het tegengaan van virussen.”
Met die woorden maakt Albert Kosdi duidelijk dat het reinigen en ontsmetten in deze periode geen bijzaak voor hem is. Verre van dat. De komkommerteler staat aan het roer van Kwekerij Noord-Oost, in het Gelderse Oosterhout. Hier teelt hij komkommers op een oppervlakte van 3 ha. “We doen drie traditionele teelten per jaar en hebben de kas van begin januari tot eind oktober vol staan. De eerste twee teelten zijn gereserveerd voor de rassen Proloog en Springfield, momenteel staat er Dee Viate in de kas.”
Kosdi had jarenlang weinig te stellen met virussen. Pas in 2014 kreeg hij problemen met het komkommerbontvirus. En ook de jaren daarna dook dit regelmatig op. “Meestal steekt dit virus aan het eind van de tweede teelt de kop op. Doen zich al eerder problemen voor, dan heb je ergens een steek laten vallen tijdens de teeltwisseling, zo redeneer ik altijd. Dit jaar ben ik overigens nog geen komkommerbontvirus tegengekomen. Wel hebben we behoorlijk wat te stellen met het CABY-virus, dat vandaag de dag een behoorlijk probleem is in komkommer.”
Strikt protocol
Om virus zoveel mogelijk de kop in te drukken en schoon te kunnen starten, hanteert de komkommerteler een strikt hygiëneprotocol tijdens de teeltwisseling. “De manier waarop mijn vader werkte, vormde de basis hiervoor. Daarnaast heb ik in de loop der jaren zelf zaken toegevoegd en gewijzigd. Dit in samenspraak met onze teeltadviseur van Delphy.”
Nadat de laatste komkommers zijn geoogst, wordt het gewas opgeruimd en afgevoerd naar de composteerder. Vervolgens gaan de steenwolmatten eruit. “Daarna maken we de teeltdraden en ophangingen helemaal schoon, met staalborstels en messen. We doen de teeltwisseling altijd met een team van vier vaste medewerkers, die al jarenlang bij ons werken. Dat is een groot voordeel; zij kennen het klappen van de zweep.”
Vervolgens zet de teler de druppelleidingen een weekend vol met zuur en waterstofperoxide, om zo aanslag aan de binnenzijde te verwijderen. Na afloopt spoelt Kosdi de leidingen door met water. “Vervolgens halen we de stekers van de druppelslangen af. Ook gaan deze in een bad met zuur en een ontsmettingsmiddel; hier blijven ze wekenlang in staan.”
Schoon kasdek
Het schoonmaken van het kasdek, aan zowel de binnen- als de buitenzijde, is de volgende stap. Daarna reinigen de teler en zijn medewerkers de teeltgoten. “Hiervoor huren we speciale machines. Vervolgens lopen we de teeltgoten ook nog even langs met een borstel, om hardnekkig vuil te verwijderen. Daarna worden de buizen omhooggetild en opgehangen aan spekhaken.”
Het handmatig schoonborstelen van achtduizend (!) buisrailsteunen is de volgende klus; dit vergt logischerwijs behoorlijk wat tijd. Daarna trekt de teler de folie uit de kas. Daaronder ligt nu gronddoek, waar Kosdi twee jaar geleden in investeerde. “Ik heb absoluut geen spijt van deze investering. De ondergrond is nu namelijk altijd droog en je trekt de slang er heel makkelijk overheen.”
Vervolgens worden de buisrailsteunen nog gewassen met water en worden ook alle goten afgespoeld. “En tot slot ontsmet ik de goten nog, zodat ik zeker weet dat ze brandschoon zijn. Daarna maak ik het betonpad schoon en hang ik de buizen omhoog.
Alles in de koelcel
Niet alleen alles in de kas wordt grondig gereinigd en ontsmet, ook de schuur, de watertechnische ruimte, het erf, de koelcel, de kantine, et cetera worden grondig schoongemaakt. “We spuiten bijvoorbeeld de vuil- en schoonwatersilo’s schoon, maar ook het plafond van de schuur, de zolder, alle buisrailkarren, de gereedschappen, de spuitrobots, et cetera.
De schoongemaakte machines en gereedschappen gaan allemaal de koelcel in, die vanzelfsprekend ook is gereinigd. Die koelcel is een belangrijke pre tijdens de teeltwisseling; ik weet zeker dat alles wat erin gaat, schoon blijft. Samenvattend is er eigenlijk geen plekje op het bedrijf dat we niet aanpakken; van de achterdeur tot de brievenbus wordt alles afgespoeld met water. We laten niets aan het toeval over.”
Uitsmijter
Als het schoonmaken erop zit, wordt de folie in de kas getrokken, gaan de buizen weer naar beneden en worden de stekers op de druppelslangen gezet. Vervolgens stuurt Kosdi nog twee spuitrobots met desinfectiemiddel de rijen in. “Ook het betonpad, de schuur, de watertechnische ruimte, het pad naar mijn woning en alle andere zaken op en rondom het bedrijf worden ontsmet. Pas daarna gaat de nieuwe steenwol de kas in. En als de kwekerij helemaal klaar is voor de nieuwe teelt, laat ik een loonbedrijf nog LVM-en met een ontsmettingsmiddel. Dat is de uitsmijter; daarna kan de nieuwe teelt echt beginnen.”
Teeltveilige middelen
Volgens Delphy-adviseur Ewoud van der Ven, die al jarenlang bij Kwekerij Noord-Oost komt, is de aanpak van Kosdi hét schoolvoorbeeld van een gedegen aanpak. “Hij neemt geen risico en werkt heel gestructureerd; dat is cruciaal. Niet alle telers pakken het zo nauwgezet aan, en daardoor gaat het nog wel eens mis. Ik zeg altijd: als je één plekje vergeet, is al het andere dat je hebt gedaan voor niets geweest. Een groot voordeel van de komkommerteelt is dat je als ondernemer gemiddeld genomen zes tot acht weken de tijd hebben voor de teeltwisseling. Het hoeft niet allemaal ‘snel-snel’.”
Volgens Van der Ven verschilt het perfecte hygiëneprotocol wel per bedrijf, aangezien iedere kwekerij zijn eigen risico’s en bottlenecks kent. “Wij stellen aan de hand van een aantal bedrijfsbezoeken en in overleg met de ondernemer, een gedegen procedure op om het bedrijf schoon te maken, te ontsmetten, en om het schoon te houden. Tijdens het proces sturen we indien nodig bij.”
Belangrijk is wel om de juiste reinigings- en ontsmettingsmiddelen te gebruiken, zo benadrukt hij. “Gebruik middelen die zich duidelijk bewezen hebben in onderzoeken. Sommige middelen kunnen namelijk schade berokkenen in de vervolgteelt, bijvoorbeeld doordat sprake is van een dampwerking. We zien hierdoor nog té vaak problemen ontstaan; dit kost dan vaak veel productie en dus geld. Albert is hier gelukkig heel alert op. Kortom: kies voor gegarandeerd teeltveilige middelen.”
Bijsturen
Van der Ven en Kosdi erkennen dat een gedegen en gestructureerde schoonmaak tijdens de teeltwisseling belangrijk zijn voor een virusvrije start, maar dat het desondanks lastig is om virussen gedurende het hele teeltjaar buiten de deur te houden. “Je kunt nog zo nauwgezet te werk gaan, er blijft altijd een zeker risico bestaan”, zegt de teler. “Via bijvoorbeeld vogels of muizen kan er toch weer virus op je bedrijf komen. De kunst is echter om dit moment zo lang mogelijk uit te stellen, zo lang mogelijk virusvrij te telen.”
Voordeel is volgens Kosdi dat er in de traditionele komkommerteelt, met drie teelten per jaar, wel nog mogelijkheden zijn om gedurende het jaar bij te sturen. Zo verving hij de afgelopen jaren enkele malen zijn druppelaars en steenwol, bij de start van de zomerteelt. “Op die manier kun je het virus een flinke klap toebrengen.”
Tekst en beeld: Ank van Lier en Vidiphoto
