Geothermie en CO2-levering aan de glastuinbouw dreigen het kind van de rekening te worden in de energietransitie. CO2-afvang en -opslag in de zeebodem krijgt eerder SDE++ subsidie dan duurdere en meer risicovolle klimaatprojecten, zoals geothermie. Ook komt de levering van externe CO2 aan de glastuinbouw door haven- en afvalenergiebedrijven mogelijk in gevaar als gevolg van de emissierechten, CO2-heffing en inrichting van de SDE++. Het subsidiehuis voor de warmtetransitie moet daarom op de schop, zeggen Dennis Medema van Glastuinbouw Nederland en Hans Bolscher van Geothermie Nederland.

Met het Porthos-project wil de Rotterdamse Haven vanaf 2024 jaarlijks 2,5 miljoen ton CO2 afvangen. Deze afvang telt mee als emissiereductie voor de betrokken bedrijven: Shell, ExxonMobil, AirLiquide en Air Products, levering aan de tuinbouw niet (alhoewel dit wel emissiereductie oplevert door minder verbruik van aardgas in de glastuinbouw).
Voor dit zogenoemde CCS-project (Carbon dioxide Capture and Storage) is onlangs 2,1 miljard euro toegekend, dat wordt betaald uit de SDE++ subsidiepot. Omdat CO2-opslag relatief goedkoop is in verhouding tot de vermeden uitstoot krijgt dit project voorrang boven duurdere en meer risicovolle klimaatprojecten als geothermie en warmtenetten. Ook kan dit gevolgen hebben voor de levering van externe CO2 aan glastuinbouwbedrijven door de steeds hogere prijs voor CO2-emissierechten (nu rond de 50 euro per ton) doordat betrokken bedrijven eerder kiezen voor opslag dan levering aan de glastuinbouw.

Concurrentiestrijd met CCS

“Het mag niet zo zijn dat de Shell-CO2, die nu aan de glastuinbouw geleverd wordt, straks met subsidie onder de zeebodem verdwijnt”, zegt Dennis Medema, energiespecialist van Glastuinbouw Nederland. “Die zorg hebben wij al meerdere malen aan de overheid laten weten.” Daarnaast werken we ook aan CO2 van afvalenergiebedrijven, maar ook daarvoor geldt dat levering aan de opslag wordt gezien als emissiereductie, maar levering aan de tuinbouw niet.”
Het is ook mogelijk dat afvalenergiebedrijven in de winter een deel opslaan en in de zomer aan de tuinbouw leveren. Maar of ze dat laatste gaan doen is nog maar de vraag. Verder werkt de overheid nu aan de zogenoemde ‘Innovatiepilot CO2- toedeling’ waar samen met OCAP, Shell en Alco gekeken wordt naar een administratieve uitruil van fossiele en groene CO2. Dat mag in principe van de emissieautoriteit, alleen zitten daar weer technische consequenties aan vast.”

Aparte subsidie voor warmteprojecten

Hans Bolscher, voorzitter van Geothermie Nederland, ziet CCS als een hele verstandige route voor de korte termijn, maar: “Je moet ook naar de lange termijn kijken. Geothermie en warmtenetten zijn hele kansrijke oplossingen, alleen verliezen die het nu in de concurrentiestrijd met CCS van de industrie. Het subsidiehuis is nu onvoldoende toegerust voor de warmtetransitie. We verwachten daarom in deze ronde van de SDE++ weinig positieve antwoorden.”
Wat de najaarsronde betreft: dan zal er eerst iets overgenomen moeten worden van de voorstellen. Warmte is een andere tak van sport dan CO2-opslag of elektriciteitsproductie. “We kunnen niet wachten tot eerst alle goedkope maatregelen gedaan zijn, want de warmtetransitie heeft veel tijd nodig en anders ben je gewoon te laat. Wij pleiten daarom voor een aparte subsidiëring voor warmteprojecten. Of dat dan via de SDE++ moet of op een andere manier is niet zo relevant.”

Snelheid en capaciteit overheid

Een andere bottleneck voor geothermieprojecten zit bij de toekenning van vergunningen, terwijl de potentie van geothermie in de totale warmtevraag groot is: de schattingen variëren van 20 tot 40%. Heeft dit te maken met de risico’s die kleven aan aardwarmte? Bolscher: “Het is een relatief jonge sector, de overheid neemt sinds Groningen geen risico’s. Om problemen met putintegriteit te voorkomen hebben wij een Industriestandaard Duurzaam Putontwerp ontwikkeld en ook aangeboden aan Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en de Vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland (Vewin). Er is duidelijk een probleem aan de kant van vergunningen, het moet sneller en beter. Wij hopen op wat meer snelheid en capaciteit bij de overheid.”
Er zitten momenteel zo’n 40 goede projecten in de pijplijn, vervolgt Bolscher. “Die hikken allemaal tegen realisering aan. De glastuinbouw heeft bewezen geothermie van de grond te kunnen trekken en heeft in het Klimaatakkoord ook hele ambitieuze toezeggingen gedaan. Maar die kunnen ze niet leveren zonder geothermie. Ook vanuit LNV zie je dat de behoefte aan geothermie groot is om de beloftes waar te kunnen maken. Wij gaan er daarom – zowel voor de glastuinbouw, als de gebouwde omgeving en wellicht ook voor de industrie – hard aan trekken.”

Tekst: Mario Bentvelsen