De situatie op de gasmarkt lijkt iets rustiger geworden tussen kerstmis en de jaarwisseling, maar Richard Hartensveld van Schenkeveld Tomaten is er niet gerust op. “Het is heel extreem geweest voor de kerst, de gasprijs zit nu weer rond 100 euro per MW. Maar ik houd mijn hart vast voor de komende maanden. Als dit zo blijft wordt het heel lastig voor alle belichte teelten in Nederland, met alle gevolgen van dien.”

Hoe is de situatie nu op de gasmarkt?

Het is nu iets rustiger, maar ik verwacht dat die na de jaarwisseling in alle hevigheid weer zal losbarsten, mede afhankelijk van de buitenomstandigheden en de tekorten die er dan zijn. Ik heb geen glazen bol natuurlijk, maar ik houd mijn hart wel vast.

Je verwacht niet dat de gasprijs snel gaat zakken?

Als je de oliegrafiek naast de gasgrafiek zet, dan is de verhouding compleet zoek. Dit moet je vergelijken met benzineprijzen van boven de 10 euro per liter. Op een gegeven moment kan dat niet meer uit. Als je duur gas verstookt en je kunt hele dure stroom verkopen, dan kun je op basis van de sparkspread nog wel redelijk uit de voeten. Dat is ook weer afhankelijk van de gasposities die je al hebt ingenomen. Maar met deze gasprijs valt op termijn niet te werken voor de glastuinbouw. Dan wordt rendabel belichten heel lastig.

Zit je ook vast aan contracten met klanten?

Wij hebben een aantal kassen waar we via Growers United contracten met klanten hebben lopen. Aan de andere kant: op het moment dat je verplichtingen aangaat richting klanten zorgen we ervoor dat we ook de energie voor een flink deel hebben ingedekt. Gelukkig hebben we op tijd onze gasposities voor deze winter ingenomen, maar als dit nog een winter zo duurt kun je je afvragen: moet ik nog wel contracten met klanten aangaan. Je krijgt gewoon een hele andere situatie dan we de afgelopen tien of vijftien jaar gewend waren. Dit soort dingen zijn nog nooit eerder gebeurd.

Tonen jullie klanten begrip voor de nieuwe situatie?

Begrip wel, maar het is niet zo dat zij dan ook meteen de portemonnee trekken. Een transportbedrijf past bij een extreme situatie een brandstoftoeslag toe. Uiteindelijk moet onze klant ook kunnen verkopen, dat is het spanningsveld. Als onze tomaten in het schap te duur worden, zijn ze dan nog wel te verkopen of gaat de omzet van de retail dan omlaag? En hoe zit het met de prijs-kwaliteitverhouding van Spanje of Marokko. Komt er dan meer import deze kant op? Dit geeft allerlei bewegingen.

Hebben jullie het plantschema veranderd?

In Schipluiden (10 ha trostomaten) wel: dat was een belichte kas en die is nu onbelicht. In plaats van oktober is die in december geplant. Al onze kassen staan in ieder geval vol met tomaten, zowel belichte als onbelichte. Als de situatie zo blijft verwacht ik wel een verdere verschuiving richting onbelicht. Op onze bedrijven gebruiken we WKK’s, soms met aardwarmte. We hebben ook een kas met hybride belichting. Maar ook als je duurzaam kunt belichten, kan dit er op een gegeven moment niet uit.

Wie houd je verantwoordelijk voor de ontstane situatie?

Waarom is er nu paniek op de markt: omdat – als er een koude winter komt – de buffer in Nederland dan leeg is. Op het moment dat je besluit om het Groninger gasveld dicht te zetten, wat ik op zich kan begrijpen, moet je wel zorgen dat er voldoende gasbuffers zijn. Dan hebben er wel een paar zitten slapen. Dan kun je Poetin wel de schuld geven, of wie dan ook, maar je moet zelf zorgen dat je je zaken op orde hebt. Dat hebben we blijkbaar in Nederland nagelaten. Andere landen hebben dat beter gedaan. We zijn in Nederland bovendien meer afhankelijk van gas dan andere landen in Europa. In Frankrijk bijvoorbeeld wordt veel meer verwarmd met kernenergie en elektra.

Welke (financiële) gevolgen verwachten jullie van de energiesituatie?

Als je besluit om je WKK-stroom te verkopen en niet meer te belichten maak je een keuze, dan zijn de gevolgen daarvan te overzien. Maar als we allemaal onbelicht gaan telen wordt ook je marktpositie heel anders. Daarnaast: als je 80% hebt ingekocht krijg je nog steeds de financiële gevolgen van die laatste 20% voor je kiezen. We staan er op dit moment financieel prima voor, maar dit moet geen jaren duren. Het is ook per bedrijf en locatie verschillend hoe flexibel je bent.

Er zijn geluiden dat de ODE-heffing iets lager gaat worden per 2023, maar de vrijstelling op ketelgas en WKK-gas gaat per 2025 (deels) verdwijnen.

Daar heb ik ook het een en ander over gehoord. Een verlaging van de ODE zou een hele goede zaak zijn. Uiteraard kijken we verder dan deze winter: wat doen de gas- en stroomprijzen in Q4/2022 en Q1/2023 en wat is dan voor ons het beste scenario. Natuurlijk kijken we ook naar de ODE en naar belastingwetgeving, maar in de basis kijken we naar de markt.

Er wordt al gesproken over het afschakelen van sommige industrieën bij een gastekort. Denk je dat de glastuinbouw hierdoor ook getroffen kan worden?

Dat weet ik niet. Wat de voedingstuinbouw betreft: dat zijn bijna allemaal bedrijven met WKK’s. Op het moment dat je daarvan de gastoevoer afsluit zet je ook een deel van de stroomopwekking stil. Ik mag hopen dat dat niet zover gaat komen. Het lijkt me ook niet zo’n handige zet, aangezien we met WKK’s in de tuinbouw de piekvraag van het Nederlandse stroomnet opvangen op het moment dat er weinig zonne- of windenergie beschikbaar is.

Is onbelicht telen op lange termijn vol te houden?

Vóór de belichte teelt was het zo dat we ons ieder voorjaar het schap moesten invechten. En ieder najaar vochten de Spanjaarden zich het schap weer in. Ze telen daar onverwarmd. Als het daar twee weken slecht weer is kan er ook opeens niets vandaan komen. Dan krijg je soms heel extreme prijzen, zoals in 2017. Maar wij konden in de afgelopen jaren prima werken voor de gemiddelde marktprijzen. De vraag is hoe dat de komende jaren zal gaan. Niet alleen vanwege de extreme energiekosten, maar ook vanwege de forse kostenstijgingen van verpakkingsmaterialen, meststoffen en arbeid.

Zijn de Spanjaarden de lachende derde als de situatie zo blijft?

Of het nou Spanje, Noord-Afrika of Turkije is, dat zijn wel de plekken waar voor ons op dit moment de competitie vandaan komt.

Tekst: Mario Bentvelsen