Het was al onrustig op de gasmarkt dit najaar, maar door de situatie tussen Rusland en Oekraïne loopt de spanning momenteel nog hoger op. Wat zijn de gevolgen voor de energiebevoorrading als het daar escaleert, vraagt Glastuinbouw Nederland zich af. ‘Alle scenario’s liggen nu op tafel, ook het meest extreme’, aldus Alexander Formsma. Het ministerie van EZK werkt aan een ‘afschakelplan’ waarmee de voorrang wordt bepaald bij een gastekort.

De Nederlandse regering kan geen garantie geven op aardgas deze winter en daardoor kunnen energie-intensieve sectoren als de glastuinbouw in de knel komen. Dat zeiden diverse energie-experts maandag tegen Nieuwsuur. Ze verwijten het kabinet dat zij de gaslevering volledig aan de markt overlaat en stellen dat andere landen wel voldoende garantiemaatregelen nemen. In de uitzending kwam ook chrysantenteler David van Tuijl uit Brakel aan het woord. Hij heeft al een aantal dieselaggregaten gehuurd, om voorbereid te zijn op een rampscenario.
Hij is niet de enige teler die daar bang voor is. “Wij krijgen momenteel geregeld telefoontjes van verontruste telers over de dreiging van een gascrisis. Ze worden zenuwachtig, dat is begrijpelijk. Het ziet er spannend uit rond de Oekraïne en als er een tekort is, maakt je gascontract niet meer uit. Ik merk nog onvoldoende urgentie bij de overheid. We zitten wel om de tafel om diverse scenario’s te bespreken”, zegt energiespecialist Alexander Formsma van Glastuinbouw Nederland. “Alle scenario’s liggen op tafel, ook het meest extreme waarin er een tekort aan aardgas ontstaat.”

Afschakelplan

Volgens Formsma is de regering te laat om nog garanties te kunnen geven als het misgaat. In dat geval zou een ‘afschakelplan’ in werking kunnen treden, waarbij gebruikers worden verplicht om te schakelen naar een andere brandstof. “Maar een uitgewerkt plan daarvoor is er nog niet.”
Dat klopt, maar er wordt wel aan gewerkt, laat het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) weten. Dit afschakelplan is een gedetailleerde uitwerking van het ‘Bescherm- en Herstelplan Gas’, dat het ministerie in 2019 heeft opgesteld voor crisissituaties rond de gaslevering. “Momenteel vindt hiervoor extern onderzoek plaats. We verwachten dat de uitkomsten begin volgend jaar klaar zijn. Maar het wordt geen lijstje met een vaste rangorde van sectoren, zoals de glastuinbouw”, vertelt een woordvoerder van EZK.

Gasschaarste

“Het afschakelplan gaat in op de mogelijkheden en de gevolgen van het eventueel afschakelen van sectoren of delen hiervan. Die mogelijkheden zijn ook afhankelijk van hoe het gebruik en de situatie op dat specifieke moment van een gascrisis is. Het biedt handvatten”, licht de woordvoerder toe. “Vertegenwoordigers van de betrokken sectoren worden na uitkomst van het onderzoek hier eerst over geïnformeerd.”
Het Bescherm- en Herstelplan Gas, dat openbaar op internet staat, bevat ook aanwijzingen voor wat er moet gebeuren bij een gasschaarste. Huishoudens genieten bescherming, maar bedrijven kunnen mogelijk een oproep krijgen minder gas te verbruiken, tot het afschakelen van gebruikers en zelfs hele regio’s.
Volgens het Nieuwsuur-item wil het kabinet pas in april een ander beleid bespreken dus het wordt een winter van ‘hopen en bidden’, stelde de presentator. Formsma hoopt alvast op een niet te koude winter en geen escalatie in Oost-Europa. “Het lijkt me ook logisch dat de glastuinbouw bij een tekort hoger in de rangorde staat dan industrieën die geen verse producten maken”, zegt hij. Formsma denkt niet dat er zo’n volgorde bekend wordt gemaakt. “Dan heb je tot in de treure gedoe, want elke sector wil zich omhoog vechten op de lijst.”

Tekst en beeld: Koen van Wijk