Hij zou dit jaar overstappen op aardwarmte, maar door technische problemen liep dat plan vertraging op. Zijn gascontract was echter al opgezegd, wat hem dwong om een duur variabel contract aan te gaan in december. Daardoor kreeg energiebesparing meer prioriteit dan een optimaal klimaat. Komkommerteler Arthur van Geest: “Als je zuiniger met gas om moet gaan, krijg je eerder een gewascrisis.”

Van Geest teelt drie keer per jaar (traditioneel) komkommers, in twee kassen aan dezelfde weg in Tinte: een kas van 3,5 ha en een van 5,3 ha, die vorig jaar werd overgenomen van zijn buurman. Aan diezelfde weg, de Konneweg, bevindt zich de aardwarmte-installatie van Duurzaam Voorne. Op 9 juli 2019 werd daarvoor het laatste warmteleveringscontract getekend.
Eigenaren van het project zijn vier tuinders, waaronder Arthur van Geest, die samen 20% van de aandelen in handen hebben, en Meewind. De installatie zou vorig starten met het leveren van warm water, maar kampt met technische problemen. “Het levert wel een jaar vertraging op. Met de gasinkoop hadden we er al rekening mee gehouden, anders waren we wel goed uitgekomen.”

Langer schermen

Van Geest moest in december een variabel gascontract tekenen voor 80 cent per kuub, om zijn WKK’s draaiende te houden. De planten gingen op 4 januari de kas in, een week later dan normaal. “Toen we afgelopen jaar hoorden dat de aansluiting op aardwarmte niet door ging hebben we gauw nog even AC-folie ingetrokken. Dat hebben we tot half maart laten zitten. Voor het gewas misschien iets te lang, maar wel beter voor de energierekening.”
Door gaten te prikken wist de komkommerteler van Oxin Growers het foliescherm twee weken langer te gebruiken. “Daar heb je maar even profijt van. Dan voelt die plant: het klimaat wordt droger en gaat dan meer wortels maken en verdampen. Planten gaan het verschil dan zelf aanvullen.”
Na het verwijderen van het foliescherm resteerde een diffuus energiescherm (LS 1547) met horizontale ventilatoren om het klimaat te beïnvloeden. Ruimte voor een tweede energiescherm is er niet, daarvoor zijn de kassen te laag. Het aantal schermuren nam het afgelopen jaar wel flink toe, zegt Van Geest. “Ik denk dat ik met het energiescherm 10 tot 15 procent meer uren gemaakt heb dan in andere jaren. Normaal ging het scherm bij 8 graden dicht, nu al bij 10 graden buitentemperatuur. Ik gebruik nu ook een pyrgeometer. Als de uitstraling te hoog wordt gaat het scherm voor driekwart dicht. Dan blijft de plant warmer. Kieren deed ik vroeger ‘s nachts soms wel, maar nu blijft het scherm in de nanacht altijd dicht, uit energieoogpunt.”

Kouder telen

In vergelijking met een jaar geleden is ook het temperatuurregime veranderd. “Normaal stookte ik in de ochtend naar 20,5 graden en overdag naar 21 graden, en liet dat in de nacht terugzakken naar 19 tot 19,5 graden. Nu begin ik ’s ochtends met 20 graden, en ga ik ’s nachts terug naar 18,5 tot 19 graden, dus een tandje lager. En de maximumbuis is nu 50 graden. We hadden daardoor soms nachten dat het niet warmer werd dan 17 tot 17,5 graden. Meer kunnen we niet missen, zeg maar.”
Van Geest is niet alleen kouder, maar ook vochtiger gaan telen: Vroeger deed hij standaard een minimumbuis van 45ºC, als het te vochtig werd. Nu zit hij lager, op 38 tot 40ºC. Hij kijkt daarbij meer naar het vochtdeficit: overdag ging bij 3 gram (nu 2 gram) de minimumbuis van het ondernet al aan, en ’s nachts bij 2,5 gram (nu 1,5 gram) vochtdeficit. “Dat doen we primair om energie te besparen en tegelijk zoveel mogelijk het klimaat in balans te houden.” Met horizontale ventilatoren worden klimaatverschillen zoveel mogelijk opgeheven, al is het systeem niet ideaal. Interesse voor verticaal ventileren is er zeker bij de teler, al doet hij er voorlopig niks mee.
Hij is dus kouder gaan telen en langer gaan schermen, waardoor hij dit voorjaar toch tegen vochtproblemen aan liep. “Andere problemen dan Mycosphaerella waren er eigenlijk niet, behalve dat het gewas, Sterrata RZ, iets trager werd. We hebben de achterstand wel weer goed gemaakt door de hoeveelheid zon in maart. Ik pas de etmaaltemperatuur nu aan de instraling aan. Bij mooi of warm weer ga ik hoger zitten dan bij donker weer.”

Nieuwe software

De klimaatregeling wordt centraal aangestuurd met een IIVO-computer van Hoogendoorn, de opvolger van de iSii. Die stuurt nu beide bedrijven aan, vertelt Van Geest. “Op het overgenomen bedrijf stond een oude computer. Dan moet je wat nieuws, en die tuin wilden we energietechnisch koppelen aan deze locatie. Hier staat bijvoorbeeld een grote WKK, daar staan twee kleintjes. Op die andere tuin is eigenlijk te weinig verwarmingscapaciteit, hier is die juist aan de ruime kant. Daarom is het wel handig om alles een beetje te centraliseren. De tuinen zijn nu ook op watergebied aan elkaar gekoppeld, we kunnen daar nu extra water heen pompen als dat nodig is.”
Over de software is Van Geest best tevreden, al vraagt het instellen wel wat training via online seminars. “Ik ben er nu aan gewend en weet nu 80 procent van wat ie kan. Je kunt nu alle invloeden die er zijn erbij pakken. Zo zou je de buis kunnen verlagen omdat je silo vol zit bijvoorbeeld. Dat ga je niet doen, maar je kunt echt alles koppelen, ook via de telefoon en iPad.”
Alle vier de telers zijn inmiddels op de aardwarmte-installatie aangesloten, de leidingen en de overige installaties, zoals de warmtewisselaars, zijn gereed. “Als de warmte eruit komt kan hij meteen gaan draaien. De klimaatcomputer is al aan de nieuwe situatie aangepast”, aldus Van Geest.

SDE+ subsidie

De teler verwacht in oktober van dit jaar te kunnen starten met aardwarmte. “Dan gaan we werken met aanvoertemperaturen van 85 tot 90 graden. Contractueel moet het retourwater tot 35 graden of lager worden afgekoeld. Daarvoor hebben we in de kas een hoog en een laag temperatuurnet. Er geldt een afnameverplichting, of je moet het aan een collega verkopen als je warmte overhoudt.”
Door de wegvallende SDE+ subsidie dreigt de aardwarmte peperduur te worden. “De warmteprijs is nu gekoppeld aan de gasprijs en gemaximeerd op 65 cent. Als de gasprijs daarboven zit vervalt de SDE+ subsidie. Ik denk dat de regering geothermie een boost kan geven als zij die koppeling loslaat. Ik ben mede-aandeelhouder van Duurzaam Voorne en heb recht op een winstuitkering mocht er wat overblijven. Maar eigenlijk is een WKK nu interessanter.”

Tekst en beeld: Mario Bentvelsen