Wat wordt de nieuwe economische realiteit voor de glastuinbouw? Gaan we het Klimaatakkoord op tijd halen? Wie gaat dat betalen? Kunnen we aardwarmte opschalen? Komen de warmtenetten van de grond? Zijn er kansen voor biomassa? Kunnen we al overstappen op LED-belichting? Wat moeten we met aqua- en zonnethermie? Hoe lang blijft de WKK rendabel? Deze en vele andere vragen kwamen aan bod tijdens de Glastuinbouw Energiedag op 8 maart in De Meern.

De WKK-barometer is officieel nog niet bekend, maar Stijn Schlatmann van organisator BlueTerra lichtte voor een aandachtige zaal wel alvast een tipje van de sluier op: de Hemwegcentrale gaat sluiten en dat is – op korte termijn – goed nieuws. Minder positief voor de glastuinbouw is dat zonnepanelen veel sneller in opkomst zijn dan verwacht. “We zijn hier bezig met een inhaalslag. En in Duitsland dipte de stroomprijs al in februari. Vanaf ‘24/’25 zal er ook veel wind bij komen, die de draaiuren van WKK onder druk zullen zetten. Reken niet op rozengeur en maneschijn tot 2030”, waarschuwde hij alvast. Ook liet hij weten dat er afgelopen jaar 40MW aan WKK-vermogen is bijgeplaatst, maar ook is gesaneerd. Het resultaat is een kleine daling, in lijn met voorgaande jaren.

Klimaatdoelstellingen

Sjaak van der Tak opende de rij sprekers met de visie van Glastuinbouw Nederland. “De glastuinbouw was een echte energieslurper, maar nu zijn we beland op een uitstoot van 5,6 Mton CO2. Dat moet in 2030 zijn gedaald naar 2,2 Mton. Dat gaan we halen. In 2040 is de sector klimaatneutraal. Dat kost 1,3 miljard euro. Als we pas in 2050 klimaatneutraal willen worden kost dat 800 miljoen.”
Vast staat dat er voor het halen van de klimaatdoelstellingen SDE nodig is, onder meer voor het veiligstellen van de CO2-voorziening. Ook moet iedere teler met subsidie een tweede scherm kunnen installeren, moet geothermie goedkoper worden en zijn er leidingen nodig voor restwarmte en voor elektrificatie. Daarnaast zal er ook fiscaal het nodige moeten gebeuren. “Maar we hebben vooral behoefte aan duidelijkheid van het kabinet. Er is bestendig beleid nodig. Warmtenetten zijn van levensbelang, daar gaat het momenteel aan de klimaattafels over.”
Het Programma Kas als Energiebron zal worden geïntensiveerd, dankzij een bijdrage uit de Klimaatenveloppe. Ondertussen zijn AkzoNobel en TataSteel druk bezig met waterstof: “Daar kijken we absoluut naar, maar dan heb je als tuinbouw in 2030 wel een WKK nodig.”

Duurzaam scenario

Feije Zwart van Wageningen University & Research liet weten dat gas inkopen en stroom verkopen momenteel het goedkoopst is. En dat de prijsontwikkeling van stroom en gas zullen bepalen welke techniek(en) interessant worden of niet. “Ketelgas zal fors duurder worden, WKK-gas een stukje duurder. Maar de gasprijs stuurt harder dan de stroomprijs en dat is killing voor WKK.” Uit een simulatie kwam naar voren dat de WKK tot 2030 in het economische plaatje past, maar minder dan nu, ook in combinatie met andere energiebronnen als geothermie of restwarmte.
In het huidige model is het vaak niet lonend om energiebesparende maatregelen te nemen, zei Zwart. In een duurzaam scenario (2040) loont het om kassen beter te isoleren, LED-belichting te gebruiken en iets te doen aan luchtontvochtiging met warmteterugwinning. “In het gunstigste geval kun je 80% van de voelbare warmte terugwinnen. Met een warmtepomp trek je ook de latente warmte eruit. Alle energie blijft dan in de kas.” De techniek wordt momenteel bij Delphy getest. Op plek 1 in het duurzame scenario staat aquathermie: een techniek om warmte uit de sloot of ander oppervlaktewater terug te winnen. “Er is nog geen bedrijf dat het toepast, wat heeft te maken met onbekendheid en regelgeving. Maar het is een interessante techniek, die vrij goedkoop is.”

Geothermie opschalen

Sander de Jong van EBN (een staatsdeelneming vallend onder EZ) wil onder meer zorgen voor opschaling van aardwarmte in de tuinbouw. Doel is het reduceren van risico’s zodat Nederland het geothermisch potentieel in de ondergrond maximaal gaat benutten. Geothermie is namelijk niet in alle regio’s even kansrijk of zelfs mogelijk, vanwege seismische risico’s. “Kennis van de ondergrond is een voorwaarde om ongelukken in de ondergrond en risico’s op werkingen te voorkomen. De tuinbouw heeft als voordeel dat het voor een groot deel zit in gebieden waar gas en olie al eerder geweest zijn; in Brabant en Limburg is het inzicht in de ondergrond wat minder.”
Niet alleen de glastuinbouw, maar ook woningen en de industrie kunnen profiteren van geothermie: als deze partijen samen optrekken kunnen investeringen in geothermie sneller renderen. Daarvoor zijn wel warmtenetten nodig, vooral in stedelijke gebieden. In landelijke gebieden zijn all-electric en warmtepompen meer kansrijk, aldus De Jong.

Warmtenetten

Gerdien Priester van provincie Zuid-Holland liet weten te streven naar een open, betaalbaar en transparant warmtesysteem. “We zijn een dicht bevolkte provincie, met een energieverbruik van meer dan 400 PJ, dat moet verminderen. Complimenten voor de glastuinbouw: jullie doen het gewoon!” Op jaarbasis gaat momenteel 100PJ aan warmte de lucht in. Doel is om 20 PJ aan restwarmte in 2020 te benutten voor zowel de glastuinbouw als voor woningen.
De gemeente Rotterdam heeft onlangs besloten om een leiding te leggen van Rotterdam naar Leiden, waarbij een gascentrale wordt vervangen door restwarmte. Voor de leiding naar Den Haag geldt hetzelfde scenario, waarover nu volop gesprekken worden gevoerd, zei Priester. “We willen 100 MW restwarmte naar het Westland brengen, voor het vervangen van de basis- en middenlast. Pieklast zullen we altijd blijven invullen met gas.”
Uitdagingen zijn er genoeg, waaronder de infrastructuur voor CO2 en elektriciteit en de financiering van de warmtenetten. De provincie hoopt op een bijdrage van het Rijk. “We moeten ook goed naar de prijsvorming kijken. Nu biedt de gesubsidieerde gasprijs geen level playing field voor restwarmte. We willen het betaalbaar gaan aanbieden, naast gas en geothermie.” Ook zijn er innovaties nodig, zoals seizoensopslag en smart grids. De glastuinbouw kan als flexibele afnemer in het nieuwe warmtesysteem een bijzondere rol (blijven) vervullen, onder meer door cascadering en buffering van warmte.

Dit is deel 1 van het verslag van de Tuinbouw Energiedag 2019.

Gerelateerd