‘Het duurt te lang, we staan hier al een tijdje. En we moeten door’, zingt Davina Michelle. Het zouden zomaar de woorden kunnen zijn van Adri Bom-Lemstra, die op alle fronten opkomt voor de belangen van tuinders. In dit spannende jaar pleit ze voor borgstelling, goede regelgeving, maar bovenal voor een beleid met een duidelijk doel. Zodat ondernemers weten waar ze aan toe zijn.

Sinds een jaar raast er een ‘witte tornado’ door de organisatie van Glastuinbouw Nederland. Maar wel eentje met een zeer positieve vibe. Een vrolijke spraakwaterval. Gepokt en gemazeld als bestuurder en politica. Adri Bom-Lemstra nam als voorzitter het roer over van Sjaak van der Tak, op een moment dat de glastuinbouw eens te meer voor grote maatschappelijke uitdagingen staat. Dat zij direct in een stroomversnelling terecht zou komen kon zij niet vermoeden.
Een jaar later laveert ze nog steeds energiek door de vaargeul. In april luidde ze echter de noodklok: als er niets verandert raakt 40% van de bedrijven het komende halfjaar in ernstige liquiditeitsproblemen, door de extreem hoge gasprijzen en stilgevallen export vanwege de oorlog in Oekraïne. We spreken haar over de gevolgen van de energiecrisis en het contact tussen tuinbouw en samenleving. Want in een tijd van polarisering is het juist belangrijk om de banden te verstevigen.

Borgstellingskrediet

Veel bedrijven krijgen liquiditeitsproblemen, omdat ze zijn overvallen door de plots stijgende gasprijzen. Ook bedrijven die een groot deel van hun energieleveranties hebben vastgelegd in een vast contract wankelen. Hoewel de glastuinbouw een aantal goede jaren heeft gehad is niet ieders spaarpot goed gevuld. Bovendien lijkt het er op dat de gasprijzen nog niet gaan dalen.
“We zijn al lange tijd met de overheid in overleg over borgstellingskrediet, net dat steuntje in de rug voor sommige bedrijven om een lastige periode te overbruggen. Dat zou eigenlijk eind april rond moeten zijn. Maar dat is niet zo. Dat had ik allang afgetikt willen hebben” vertelt Bom-Lemstra. De gesprekken daarover tussen de ministeries van LNV, EKZ en Financiën verlopen vrij moeizaam.
“Ik had meer vertrouwen verwacht”, geeft ze aan. “Tijdens de coronacrisis stelde de overheid 650 miljoen euro beschikbaar voor de tuinbouw, waarvan uiteindelijk 250 miljoen is aangesproken. Bedrijven hebben er alles aan gedaan om er geen gebruik van te maken. Het toont de actieve houding van de sector. Zo zou het nu ook moeten zijn.”

Oneerlijk spel

Middelen die de overheid beschikbaar stelt. Die zin valt vaker in het gesprek. De glastuinbouw is volop in transitie, maar dit is een lang proces. “We krijgen soms het verwijt dat de tuinbouw niet snel genoeg ‘van het gas’ af gaat. Maar dan moet je wel medewerking krijgen en dan moeten we wel eerlijk blijven. In mijn beleving willen we allemaal hetzelfde: liever vandaag dan morgen minder afhankelijk zijn van fossiele bronnen. Er is geen sprake van tegengestelde belangen.”
De reden waarom de transitie nu vertraagt, is voor haar duidelijk. Het spel is niet eerlijk geweest. Het beleid vanuit de overheid gaat meerdere kanten op, mede onder druk van de samenleving. De verhoging van de Opslag Duurzame Energie- en Klimaattransitie (ODE) heeft verdere verduurzaming tegengehouden en de lage gasprijzen van de afgelopen jaren maakten de WKK weer interessant. De WKK is sowieso cruciaal om het energieplaatje enigszins gezond te houden. De aan de gasprijs gerelateerde subsidie (SDE) om van het gas af te gaan werkt nu tegengesteld, waardoor ondernemers de komende jaren nul subsidie krijgen.
“We hebben ook ingezet op biomassacentrales, die eerst werden toegejuicht. Nu is het sentiment omgeslagen en is de subsidie afgeschaft. Dat is een bittere pil”, vindt de voorzitter. Tot slot noemt ze de capaciteit van het elektriciteitsnet, waarvan de infrastructuur (nog) niet voldoende is. Voorlopers in de transitie stoten hierdoor iets te vaak hun neus.

CO2-sectorsysteem

De steun die de tuinbouw van de overheid kan verwachten is vooral gericht op verduurzaming. Dit gebeurt door middel van subsidies op investeringen die nog te duur zijn of nog niet zijn rond te rekenen. Maar die ondersteuning is er alleen als de tuinbouw zich aan afspraken houdt om de emissie te beperken. Het CO2-convenant glastuinbouw liep tot 2020 en is dus inmiddels verlopen.
“We hebben een nieuw CO2-sectorsysteem nodig. Een tussenconvenant is inmiddels getekend en het nieuwe convenant is in voorbereiding. Dat had er al lang moeten zijn, maar door corona en de lange kabinetsformatie is dat proces nogal vertraagd. Dat valt me tegen. De hoogte van het CO2-doel is nog niet precies helder. Een convenant is nodig, omdat we nu nog een laag belastingtarief hebben. Dat mag alleen van Europa als daar afspraken tegenover staan.”

Beweging voorwaarts

Hoe is nu de stemming onder de leden, na de extreem dure winter? “Ik zie een beweging voorwaarts. De ontwikkelingen gaan versneld door. Niet alleen worden onder druk energiebesparingen van dertig tot veertig procent gehaald, maar er wordt ook geïnvesteerd. Ondernemers investeren in energiebesparende maatregelen, zoals schermen en apparatuur voor het ontvochtigen van kaslucht. De subsidieregeling voor energiezuinige LED’s is overtekend. Dat toont wel het karakter van de ondernemers.”
Bom-Lemstra verwacht nu ook dat de overheid een langetermijnbeleid hanteert, zodat ondernemers weloverwogen keuzes kunnen maken. “Dat ‘samen je schouders er onder zetten’ heb ik gemist en dat moet terugkomen. We hebben namelijk een gezamenlijk doel. Daarbij horen een goed tijdspad en instrumenten. Met goede ondersteuning kunnen we veel sneller verduurzamen. Als tuinbouw kunnen we dat zelfs veel sneller dan de bebouwde omgeving. Dus zie dat juist als een voordeel om onze nationale klimaatdoelen te halen.”
Is er sprake van een crisis? “Zeker. Dat is heel lastig, maar geeft ook weer kansen op herstructurering van de sector.”

Motie Bromet

Tegenwerking is er ook. De Tweede Kamer behandelde op 11 april 2022 een motie van kamerlid Laura Bromet (Groen Links), om de sierteelt te verbieden nog langer aardgas en andere fossiele energie te gebruiken. Die motie haalde het niet, maar gaf veel onrust in de sector.
Bom-Lemstra is bezorgd over deze geluiden. “In coronatijd heeft de sierteelt haar bestaansrecht bewezen. We kunnen met z’n allen roepen dat de tuinbouw zich maar naar Zuid-Europa moet verplaatsen, maar als je dat doet raak je je koppositie kwijt. Is dat erg? Ik denk het wel! De tuinbouw is de derde economische motor van Nederland. Ik vraag me af waar we dan geld aan gaan verdienen? Willen we dat? Bovendien denk ik niet dat het klimaat erbij gebaat is als andere landen de productie overnemen. Wij werken immers al jarenlang aan duurzaamheid.”
Natuurlijk deelt Bom-Lemstra de zorgen van Laura Bromet. “Ik denk niet dat we tegenover elkaar staan. Als sector moeten we ons afvragen waarom mensen zeggen wat ze zeggen. Ik denk dat we elkaar moeten zoeken en vinden. We hebben een gezamenlijk doel: van fossiele brandstoffen af. Maar gun ons wel de tijd om dat te doen.”

Het verhaal vertellen

Het contact met de samenleving is één van de speerpunten van de voorzitter. Het thema Gezondheid & Geluk staat wat haar betreft hoog op de agenda, niet alleen bij Glastuinbouw Nederland maar ook bij de Greenports. En bij LTO. En bij Plantum. En bij de Federatie Vruchtgroente Organisaties. Alleen hanteert iedereen net een andere naam voor dit onderwerp.
“We weten met z’n allen welke grote bijdrage de tuinbouw kan leveren aan een gezond voedingspatroon en het welbevinden van mensen, maar voor de buitenwereld bestaan we uit heel veel verschillende organisaties. Niet te bevatten voor wie dit niet kent. Dus ik maak me graag hard voor onderlinge samenwerking.”
Je moet de situatie herijken. “Nadenken welke boodschap je naar buiten brengt en iets verder denken dan je eigen stukje. Niet de organisatie belangrijk maken, maar de boodschap. En in gesprek gaan.”
De voorzitter denkt daarnaast dat veel telers uitstekend in staat zijn om een goed verhaal te vertellen. En wie dat niet kan, die kan op hulp rekenen van de belangenorganisatie. “Weet je, ik ben best positief gestemd. Onze jonge ondernemers pakken het heel goed op en zijn mondig. Ze snappen het. Dat stelt me wel gerust. Kom vooral met ideeën.”

Zittend of staand op een paar oude veilingkisten geeft een prominent persoon van binnen of buiten de glastuinbouw zijn of haar visie op actuele ontwikkelingen. Het geboden podium wordt tevens benut voor een blik op de toekomst. In ‘Op de kist’ dit keer Adri Bom-Lemstra, voorzitter Glastuinbouw Nederland en Greenport Nederland.

Tekst: Pieternel van Velden, beeld: Fotostudio G.J. Vlekke