Energie-onderzoeker Remco de Boer kwam onlangs in het nieuws vanwege zijn optreden in de Tweede Kamer. Zijn boodschap was helder: de politiek doet te veel aan wensdenken. Meer realiteitszin is nodig wil Europa economisch overleven in het krachtenveld van botsende supermachten. In dit interview geeft hij zijn visie op de energietransitie en de problemen waarmee de glastuinbouw worstelt. “We hebben alle soorten energie nodig, ook fossiele.”
Remco de Boer is zelfstandig energie-onderzoeker met een wekelijkse podcast (Studio Energie). Hij schreef boeken: Droomland (2024), over de Nederlandse energietransitie in de afgelopen 25 jaar, en Tussen hoogmoed en hysterie (2015), over de korte maar hevige strijd in Nederland tegen schaliegas.
Sinds 2024 is hij vooral actief bezig met Europa’s toekomst op energiegebied en heeft hij regelmatig media-optredens in radio- en tv-programma’s en schrijft hij columns voor de Telegraaf. Recent viel hij op door een optreden in de Tweede Kamer. Tijd voor een interview.
Volg je de glastuinbouw?
Op energiegebied is het een ambitieuze sector, die ik met veel interesse volg. Niet alleen de ambities en plannen, maar ook het doorpakken voor eigen risico en rekening, spreekt mij aan. Ik denk dat veel sectoren, ook de politiek, wat dat betreft wel wat zouden kunnen leren van de glastuinbouw.
Volgens Glastuinbouw Nederland heeft de sector op dit moment twee grote uitdagingen: netcongestie en externe CO₂. Zie jij daar een oplossing voor?
Sinds 2013 met het afsluiten van het Energieakkoord en later in 2019 met het Klimaatakkoord zag je al dat het op dit gebied mis zou gaan. Niet alleen de Rijksoverheid, provincies en gemeenten, maar ook de netbeheerders zaten met hun hoofd te veel in de wolken. Eerst alleen bij het aansluiten van zonneparken in buitengebieden. Later ook bij afnamecongestie, want iedereen moest van het gas af, ging een elektrische auto of warmtepomp kopen of zonnepanelen gebruiken. Vervolgens zag je de problemen op het net verergeren. Volgens de netbeheerders zou dat wel goed komen, maar dat gebeurde niet.
In 2019 schreef je een opiniestuk in het FD met als kop ‘Tweede Kamer moet zelf onderzoek doen naar netcongestie’.
Ja, want over die netwerkproblemen werd vrijwel niet gerapporteerd aan de Tweede Kamer. Waar we nu staan: er is een enorme wachtlijst. Dat heeft onder meer te maken met batterijparken die in elke provincie een aanvraag doen en hopen ergens aan de bak te komen. Die lijst moet je dus met een flinke korrel zout nemen. Maar in de provincie Utrecht is vanaf 1 juli een totale stop afgekondigd op nieuwe of grotere aansluitingen, vooral voor bedrijven. Je ziet dus dat de problematiek voorlopig alleen maar erger wordt. Dat is natuurlijk vrij treurig voor een operatie die we met zijn allen toch wel heel belangrijk vinden. Die loopt helemaal vast op een gebrek aan realiteitszin.
Ook omdat daarvoor bij politici de juiste kennis volledig ontbreekt?
Politici worden gekozen en belanden maar zelden op een dossier waar ze ooit voor gestudeerd hebben. Maar die hebben wel adviesraden, de TNO’s en vooral de netbeheerders, die bezitten wel veel expertise. Sterker nog, dat zijn hoogtechnologische clubs, die heel goed moeten plannen. Maar die gingen ook te zeer mee in het wensdenken. Ze staken uiteindelijk wel hun vinger op, maar veel te laat.
Ook de glastuinbouw wil − al in 2040 − van het gas af, maar dan moet er wel een oplossing komen voor CO₂. De Rijksoverheid acht het hergebruik van CO₂ van de Rotterdamse Haven en afvalcentrales in kassen niet langer mogelijk, maar slaat deze liever op in de zeebodem?
Als we de klimaatdoelen willen halen, dus netto geen uitstoot meer in 2050, en 90% CO₂-reductie in 2040, dan zul je iets moeten. Zeker als je nog bepaalde sectoren in de benen wil houden. Maar bepaalde sectoren kunnen nu niet heel snel elektrificeren, vanwege netcongestie, of omdat de techniek daarvoor nog niet op schaal voorhanden is.
We moeten waarschijnlijk naar negatieve emissies toe. Biomassa is in principe CO₂-neutraal, want het is ooit gegroeid en daarbij is CO₂ vastgelegd. Als je bij verbranding die CO₂ onder de grond stopt haal je netto CO₂ uit de koolstofcyclus. Je zult die negatieve emissies nodig hebben wil je die doelen halen.
De glastuinbouw wordt door de overheid gedwongen te verduurzamen en elektrificeren, tegelijk zijn WKK’s nog altijd hard nodig om het stroomnet in balans te houden. Een paradox?
We zien vreemd genoeg bij datacenters een parallel met de glastuinbouw: sectoren die veel energie gebruiken en nodig hebben. De glastuinbouw wil ook CO₂ blijven gebruiken, maar uiteindelijk komt het ook weer in de atmosfeer. In Nederland bestaat bij grote groepen een afkeer van energie-intensieve sectoren, waaronder de glastuinbouw en datacenters, vooral bij voorstanders van een harde klimaataanpak. Dat geldt ook voor chemie en de raffinaderijen. Dat sentiment leeft.
Wat is jouw mening hierover?
Het gaat uiteindelijk om de optelsom, waar willen we met zijn allen naartoe? Willen we een land worden dat heel weinig energie verbruikt, en daardoor ook weinig economische activiteit heeft? Of gaan we voor schone energie, op het juiste moment en op de juiste plaats, lossen we de netcongestie op en halen we ons land van het stikstofslot. Ik zit op die laatste lijn. Het alternatief is dat je uiteindelijk naar een soort museumstatus gaat voor Nederland. In mijn ogen is dat, zeg ik heel nadrukkelijk, geen reëel economisch perspectief.
De leverzekerheid van energie is onder druk komen te staan, evenals de betaalbaarheid, ten koste van de betrouwbaarheid. Tegelijk vindt de politiek dat we autonomer moeten worden, meer moeten inzetten op weerbaarheid en leveringszekerheid en minder afhankelijk worden van energie en grondstoffen van buiten. Was het sluiten van Groningen wel zo slim?
Ik vind het onverantwoordelijk om nu met alle gebeurtenissen in de wereld de gasputten vol beton te storten en alle bovengrondse infrastructuur te slopen. We zitten op een heel belangrijk scharnierpunt in de geschiedenis van Europa. Het is dan ook tenenkrommend dat we aan de ene kant zeggen meer zelfstandig te willen worden en tegelijk zaken voorstellen en uitvoeren die daar haaks op staan.
We zullen alle energiesoorten nodig hebben. We hebben nog heel lang fossiel nodig. Ik zou bijna zeggen; voor het voortbestaan van Europa. Onze positie in de wereld staat op het spel.
Het strengste IPCC-klimaatmodel RCP 8.5 is onlangs door IPCC-wetenschappers zelf als onrealistisch bestempeld en naar de prullenbak verwezen. De geprojecteerde opwarming van de aarde is fors naar beneden bijgesteld. De regering houdt echter vast aan uitbanning van fossiele brandstoffen en net-zero in 2050: een goed idee?
De EU is koploper in Europa, wij zitten op zo’n 38% CO₂-uitstootreductie sinds 1990. De hele wereld zit op zo’n 65% méér CO₂-uitstoot. Ons aandeel in die uitstoot neemt dan ook per jaar af, en is nu nog maar 5,9% van de wereldwijde uitstoot. Ik moet ook zeggen dat we veel van die uitstoot hebben geëxporteerd.
Voor een groot deel, misschien wel de helft, is het klimaatbeleid helemaal geen vergroening geweest maar uitbesteed. Wij zijn als EU geen petrostate, maar ook geen electrostate zoals China dat is en steeds meer wordt, maar zitten er tussenin. In het spel van wereldmachten en verschuivingen die we nu meemaken houden wij klimaat op 1. Terwijl China, India en de VS de economie op 1 zetten.
Dat leidt in het huidige krachtenveld tot economische zelfmoord. Dat wil niet zeggen dat we dan maar moeten stoppen of het klimaatbeleid moeten terugdraaien. Maar te ver vooruit willen lopen is ook niet goed. Dan raak je − ik mag graag wielrennen − uit het zicht van het peloton. Dan lopen we het gevaar dat China straks over ons heen walst, omdat wij uitgeput in de berm liggen.
De balans tussen wensdenken en realiteit is zoek, mag ik het zo samenvatten?
Ja, die was erg zoek, maar lijkt nu iets terug te komen. Het afblazen van allerlei maatregelen, zoals het later uitbannen van fossiele auto’s, is geen oplossing. Daarmee gaan wij de concurrentie met China niet winnen. Het is een lastige balans: aan de ene kant moeten we vergroenen en nieuwe technologie daarvoor ontwikkelen. Neem zonnepanelen als voorbeeld: 20 jaar geleden was Europa daarin marktleider. Nu is China dat. Dat gaat ook gebeuren met elektrische auto’s. Het is onze economische arrogantie − alle ballen op klimaat − die ons nu opbreekt.
Tekst: Mario Bentvelsen, beeld: Fotostudio G.J. Vlekke
