De verschuiving van buitenteelten naar een beschermde teeltomgeving brengt een nieuwe discussie op gang. Hoe ga je bijvoorbeeld om met het toenemende energieverbruik in deze teelten? Daarom is in Bleiswijk een bijzondere kasconstructie verrezen. De kas met half gebogen overspanning is een hybride van de welbekende folie tunnelkas en een glazen breedkapper. Binnen staan inmiddels frambozen te groeien, maar dat zou net zo goed prei, sla of rabarber kunnen zijn.

Noppenfolie, hét ideale isolatiemateriaal waarmee in het verleden de gevels van kassen werden geïsoleerd, kan rekenen op hernieuwde belangstelling. Op het terrein van Wageningen University & Research in Bleiswijk is in de nazomer van 2018 een nieuwe kas van 400 m2 gebouwd, waar het noppenfolie is toegepast in het kasdek. De onderzoekers hebben deze kas de naam BEST meegegeven. Deze afkorting staat voor Bubble Energy Saving Technology.

“De Nederlandse tuinbouw maakt vooral gebruik van glas, maar foliekassen kunnen ook interessant zijn”, legt onderzoeker Frank Kempkes van het onderzoekscentrum uit. “Ze zijn goedkoper en hebben een grote ventilatiecapaciteit.”

WUR ziet een algemene trend dat akkerbouwmatig geteelde buitengewassen worden verplaatst naar een beschermde teeltomgeving. Deze intensivering heeft tot gevolg dat het energieverbruik in de toekomst gaat toenemen. “Daarom denken wij na over nieuwe teeltconcepten, maar ook kasconcepten, waarmee telers met beperkte investering het productieseizoen kunnen verschuiven of verlengen. Dat is interessant voor de Nederlandse markt, maar ook in het buitenland.”

Deskstudie

Voorafgaand aan de bouw van de kas is een deskstudie gedaan, waarin het teeltconcept is beschreven en een ontwerp is gemaakt. Uitgangspunt was het toepassen van hoog isolerend, licht doorlatend en mechanisch sterk noppenfolie met noppen ter grootte van een 2 euro muntstuk. Het materiaal heeft een goede lichttransmissie (67% hemisferisch, 80% loodrecht), een hoge isolatiewaarde (u-waarde 3,3), verspreidt diffuus licht en heeft een levensduur van meer dan vijftien jaar. Dit sterke folie is hagel- en stormbestendig.

“Zachtfruitgewassen worden steeds vaker bedekt geteeld, maar dat hoeft niet altijd in een kas met glazen dek”, legt de onderzoeker uit. “Foliekassen met één laag plastic hebben als nadeel dat ze snel afkoelen. Het folie laat langgolvige straling door, dus het houdt bijvoorbeeld de uitstraling niet tegen. Energetisch is dat slecht, maar voor de groei van bepaalde gewassen is het juist gunstig. Noppenfolie heeft door de dubbele laag plastic minder warmteverlies en zit tussen enkel folie en glas in. Dit kan voor een aantal teelten interessant zijn.”

Aparte maatvoering

De kasconstructie, die nu is bedacht, bestaat nog niet in de praktijk. Voortborduren op een bestaand concept was niet mogelijk door de materiaalkeuze. In de ontwerpfase moesten de onderzoekers rekening houden met meerdere voorwaarden. Zo wilden zij dat de kas voldoende ventilatiecapaciteit heeft, dus is gekozen voor luchtramen aan twee kanten van de nok en een vouwsysteem in de gevel. Noppenfolie in de luchtramen is technisch goed uitvoerbaar, maar oprollen van een dik pak folie in de gevel is niet logisch. Daarom is de gevel gedeeltelijk bekleed met kanaalplaten en is een vouwsysteem bedacht voor het folie ertussen.

Ook de maat van het folie zelf beïnvloedde het ontwerp. Het gebruikte noppenfolie is twee meter breed en wordt (nog) niet breder gemaakt. In het ontwerp is daarmee rekening gehouden. Het dek bestaat daarom uit een licht gebogen constructie van in totaal acht meter met aan weerszijde goten. Er liggen dus links en rechts van de nok twee banen folie. De kapbreedte is daardoor 7,5 meter geworden. “Dat is geen standaardmaat, maar voldoende geschikt om onderzoek te doen”, legt Kempkes uit. Rovero, een specialist in foliekassen en tunnels, heeft deze constructie ontwikkeld en gebouwd. Het bedrijf moest daarbij speciale aandacht geven aan het opspannen van de folie, omdat dit weinig tot niet rekt.

Robuuste kasconstructie

Over de ondergrond is folie en antiworteldoek gelegd, zodat de teelt los van de ondergrond plaatsvindt. Daarop is een buisrailsysteem geïnstalleerd, zodat het mogelijk is de kas te verwarmen. In foliekassen worden meestal nog geen (energie)schermen gebruikt. In deze kas is wel een scherminstallatie aangelegd, waarbij is gekozen voor een enkel scherm (Harmony 2047 FR). De onderzoekers kozen voor dit scherm om naast energiebesparing ook te hoge instraling tegen te gaan. Het eerste proefgewas in deze kas is namelijk framboos en deze plant is enigszins schaduw minnend.

Het goed aanleggen van deze installatie was geen standaardprocedure, omdat de onderbouw van een foliekas nu eenmaal iets buigzamer is dan van een standaard kas. De opstand is ook sterk genoeg om hangende goten te gebruiken om de waterkringloop te kunnen sluiten. Kempkes: “We hebben een robuuste kas gebouwd. Het is inmiddels geen simpele foliekas meer, maar een hybride. Met deze uitrusting moeten we in staat zijn om emissieloos te telen, want dat is wel een voorwaarde voor de toekomst.”

Halvering energieverbruik

De noppenfoliekas laat minder licht door dan een kas met glazen dek. Toch is deze speciaal ontwikkeld om onderzoek te doen naar onbelichte teelten. Volgens de onderzoeker is dat met de gekozen folie goed mogelijk. “We richten ons op gewassen die van buiten naar binnen gaan, waarbij je in eerste instantie aan seizoensverlenging werkt. Mocht deze kas in de winter te donker zijn, dan pas ga je denken aan belichten. Maar dan ga je weer aan jaarrond productie werken en eigenlijk is dat wel een dure oplossing, terwijl we naar een eenvoudig concept zoeken.”

Doelstelling is om het energieverbruik te halveren ten opzichte van bedekte teelten in de praktijk. Het is daarom beperkt tot 8-10 m3/m2. Begin januari is de eerste teelt frambozen geplant van het ras ‘Diamond Jubilee’. Deze teelt zal doorgaan tot medio juni. “In de frambozenteelt onder glas is een energieverbruik van 16-17 m3/m2 gebruikelijk. Wij willen dit halveren”, legt Kempkes uit. “Ons doel is nu om de energetische huishouding te testen én een zo goed mogelijk teeltresultaat behalen.”

Dit project is gefinancierd door het programma Kas als Energiebron. Participanten zijn Rovero, RKW/Hyplast, PDI, Svensson, FormFlex, Modiform, BerryWorld en Genson.

Samenvatting

Wageningen University & Research test een nieuw kasconcept uit, dat het midden houdt tussen een glazen kas en een folietunnel. In deze kas, die bedekt is met noppenfolie, staat onderzoek naar energiebesparing centraal, waarbij verwarming en schermen hulpmiddelen zijn. Er is nog niet veel bekend over de werkelijke energiebehoefte van buitengewassen die in een geschermde teeltomgeving worden geteeld, zoals frambozen. Deze kas moet daarbij een hulpmiddel zijn.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden.

Gerelateerd