Volgens ABN AMRO komen verschillende agrarische sectoren, waaronder de glastuinbouw, dit jaar onder druk te staan door de sterk gestegen kosten, niet alleen van energie, maar ook van energie gerelateerde producten en van arbeid, waardoor productievolumes met 5 procent of meer kunnen dalen. Sectormanager Jan de Ruyter: “In combinatie met een lagere koopkracht door de hoge inflatie, kan er druk op de vraag komen te staan.”

In de glastuinbouw is er paniek uitgebroken over de energieprijzen. Hoe zien jullie dat?

Paniek is misschien een beetje een groot woord, maar het baart wel zorgen, die energieprijzen die ineens oplopen. De glastuinbouw is behoorlijk afhankelijk van energieprijzen, al gaan de zorgen meer over gas dan over elektra. Stroom kunnen een groot aantal glastuinders nog terugleveren. De gasprijzen zijn zorgwekkend omdat ze echt door het plafond gingen. Al lijken ze weer wat te dalen. We volgen dit als bank ook op de voet. Wat heeft dat voor gevolgen voor onze klanten in de verschillende sectoren. Je ziet bijvoorbeeld dat ook de industrie ervan afhankelijk is.

Welke gevolgen heeft dat voor jullie klanten?

Wij hebben eind vorig jaar een inventarisatie gedaan bij onze klanten: 95% is persoonlijk benaderd. Dat hebben we bij EHEC en andere crises eerder gedaan. Dat doen we om paniek te voorkomen, maar ook om een plan te maken: hoe kunnen we daarin onze klanten helpen als er echt problemen ontstaan. We kwamen vrij snel tot de conclusie dat het energiemanagement op een hoog niveau staat bij onze glastuinbouwklanten. Ook bleek dat vrij veel van onze klanten langetermijncontracten hebben. Daarom hebben wij aan hen gevraagd of zij verwachten of ze in 2022 in liquiditeitsproblemen komen.

Wat was daarvan de uitkomst?

Bij onze klanten viel het mee, met die verwachtingen voor liquiditeitsproblemen bij de huidige energieprijzen. Een aantal heeft maatregelen genomen als later planten, minder belichten en dergelijke. Sommige mensen hadden hun energiecontract voor een hele hoge prijs verkocht. Anderen kregen een hogere prijs uit de markt.
Glastuinbouw Nederland heeft ook in de breedte een enquête gedaan. Daaruit bleek dat 45% van de bedrijven met problemen te kampen krijgt. Dat gaat meestal over liquiditeitstekorten. Die kun je op verschillende manieren opvangen. Een aantal klanten heeft aangegeven dat ze waarschijnlijk wat tekort komen deze periode. Dat betekent dat het rendement onder druk staat of dat ze minder over zullen houden onderaan de streep. Als de rest van de toekomstverwachtingen goed is kunnen we daar best een rol in spelen.

Wat is jullie prognose voor volgend jaar?

We hebben verschillende scenario’s doorgerekend, we houden de energiemarkten natuurlijk goed in de gaten. We zien nu dat de prijzen wat gaan normaliseren. Er is in die energiemarkten toch veel sentiment in combinatie met geopolitieke spanningen. Onzekerheid over beschikbaarheid van energie en voor welke prijs. De prijzen voor 2023 zijn weer wat opgelopen, door de spanningen tussen Rusland en Oekraïne en hoe het westen daar op reageert. Het is moeilijk om daar uitspraken over te doen, wat het gaat worden.
Tot nu toe hebben we een milde winter. Minister Jetten heeft al aangegeven dat we ook voor de glastuinbouw voldoende gas in voorraad hebben. Maar als we straks toch nog als staartje een strenge winter krijgen en de gasleveranties niet doorgaan en de kassen vol staan met producten dan heeft de sector een groot probleem.

Wat verwacht je op de langere termijn?

We hebben nu korte termijn spanningen. Als die wegvloeien dan verwachten we dat die gasprijs weer wat naar beneden zal gaan. Maar als die hoge energieprijzen blijven en ook de andere kosten te veel blijven stijgen geeft dat natuurlijk een aanslag op de exploitatie. Dan wordt er wat sneller en meer gezamenlijk gezocht naar oplossingen. Dat is de positieve kant.
Door innovaties in de energietransitie kunnen we sneller afkomen van fossiele brandstoffen, maar ook aan de arbeidskant is er ontwikkeling met robotisering. Tijdens corona werden we met de neus op de feiten gedrukt hoe afhankelijk we eigenlijk zijn van arbeidskrachten, en nu van fossiele brandstoffen.

Welke gevolgen verwacht u op retailniveau?

De internationale concurrentie wordt iets minder, denk ik. De retail zal ook niet zo snel uitwijken naar buitenlandse telers omdat er best wel wat afhankelijkheid is ontstaan door volumes, door snelheid van leveren, door DC’s direct te bevoorraden, het hele logistieke stuk, de toegevoegde waarde et cetera. Het gaat natuurlijk meer om alleen het product. De handel is best goed georganiseerd in Nederland, ik denk dat we daar een goede naam in hebben opgebouwd. Ik denk ook dat er op basis van kwaliteit relaties zijn opgebouwd. Dat is wat waard. Je ziet nu stijgende prijzen in de sierteelt, voor de glasgroenten is dat wat lastiger. Er zit ook een bepaalde psychologische grens aan de prijs voor consumenten.

Consumenten hebben ook te maken met gestegen energie- en brandstofkosten, terwijl de boodschappen flink duurder zijn geworden.

Ja, mensen merken dat in hun portemonnee. Ze moeten eten, maar als de prijzen van verse producten echt de pan uit rijzen? Ik heb dat gevoel ook een beetje bij snijbloemen: rond Valentijnsdag trek ik misschien mijn portemonnee nog wel, maar als een boeketje nu 25 euro moet kosten in plaats van 15 euro dan wordt dat lastiger. Ik hoor ondernemers die zeggen: ik kan nu 7 euro voor een phalaenopsis vangen, maar gaan consumenten die prijsverhoging nog accepteren. Daardoor kan er druk op de vraag komen te staan.

Verwachten jullie extra faillissementen?

Nee, voor dit jaar binnen onze klantenportefeuille niet. Als bedrijven in de liquiditeitsproblemen komen kan dat in het overgrote deel van de gevallen opgelost worden. Dit wordt anders als je energiecontract halverwege dit jaar afloopt en de prijzen tegenvallen. Je ziet dat de bedrijven die voor corona niet meer helemaal up-to-date waren en nu geconfronteerd worden met extreme prijsstijgingen, dit een goed moment vinden om eerder te stoppen. Dat zijn natuurlijk geen faillissementen. Het geeft wellicht wat ruimte op de markt ook. Dus het aantal bedrijven zal wat afnemen. We verwachten dit jaar in de sierteelt 5 procent minder productie, voor de groenteteelt zal die daling groter zijn. Dat heeft ook te maken met de aangepaste teeltplannen, door minder belichting en dergelijke.

Wat zou je ondernemers willen adviseren?

Je ziet nu dat de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in de glastuinbouw heel groot is. Er wordt daardoor meer met een vergrootglas naar die sector gekeken. Zorg dat je naar wegen zoekt om minder afhankelijk van fossiel te worden en duurzaam en transparant bent over hoe je in de maatschappij staat met je bedrijf. Dat is nodig om toekomstbestendig te worden en blijven.

Hoe zie je de energietransitie voor je?

Er zijn grofweg drie opties om minder afhankelijk te worden van fossiel: met aardwarmte, all-electric (bedrijven die aan warmte/koudeopslag doen) en met warmtenetten of -rotondes. Wellicht dat er ook mogelijkheden komen met waterstof. Dat is een beetje afhankelijk van het gebied waar je zit. Niet overal kun je naar aardwarmte boren en niet overal is restwarmte beschikbaar.
De eerste en laatste optie zijn natuurlijk afhankelijk van grote infrastructurele projecten die ondersteuning nodig hebben vanuit de overheid. Sowieso met wet- en regelgeving, maar ook met subsidies en fiscale prikkels. Denk ook aan de verduurzaming van woonwijken, zwembaden en gebouwen. Dan wordt het echt interessant en heb je elkaar ook nodig. Dat is een investering in de toekomst, voor een individuele ondernemer is dat niet te doen.

Doet de overheid genoeg om die transitie te faciliteren?

Voor de BV Nederland zou het goed zijn als daar versneld ontwikkeling in zou komen. Het is ook goed voor de financierbaarheid van bedrijven als hun kostenniveau daardoor minder onzeker wordt. Er zal daarvoor flink geïnvesteerd moeten worden. Er ligt voor de stikstofplannen van het kabinet 25 miljard euro op tafel. Daardoor ligt, in de agrarische sector, nu meer de nadruk op stikstof dan op vermindering van CO2-uitstoot, maar ik verwacht dat daarvoor meer mogelijkheden zullen komen.

Tekst: Mario Bentvelsen