De energiesituatie richting de winter en de uitbraak van virus in tomaat − ook bij moderne HR rassen − houdt telers momenteel flink bezig. De zomerplanting staat daardoor onder druk, zegt teeltadviseur Willem Valstar. “Die planting heeft van oudsher al moeite om een goede voorjaarsproductie te geven, waardoor je minder profiteert van goede prijzen in het voorjaar. En die teelt is veel gevoeliger voor plantstress en dus voor virus. Mijn verwachting is dat het teeltplan gaat verschuiven richting najaars- en winterteelten.”
De straat van Hormuz blijft voorlopig gesloten, als we de geluiden uit het Witte Huis mogen geloven, waardoor de olieprijs tot grote hoogte is gestegen. De gevolgen hiervan op de gasmarkt (TTF) zijn merkbaar: de gemiddelde prijs steeg van 30 cent in februari naar ruim 60 cent op 19 maart, maar is sindsdien teruggevallen naar 45 cent op 30 april. ‘Volatiel’ zouden energie-experts dit waarschijnlijk noemen, maar belangrijk is dat er onzekerheid is over toekomstige energiecontracten.
TTF-gasprijzen onzeker
Teeltadviseur Willem Valstar: “Het is nu een beetje onrustig natuurlijk. Veel telers hebben een groot deel van hun gasinkoop wel vastliggen. Maar wat is een gascontract nog waard. Je kunt ook zeggen: de gasprijs is nu zo, ik kan mijn tomaten beter voor meer verkopen om mijzelf alvast in te dekken. Hoe calculeer je. Het is eigenlijk niet te voorspellen wat die gasprijzen gaan doen. Als je later plant heb je in ieder geval minder stroom voor belichtingsuren en minder gas nodig. Dan kun je aan de kostenkant snijden. Telers met een eigen merk moeten ’s zomers wel wisselen, anders heb je geen tomaten in het najaar en de winter. Met grove trostomaten heb je die keuze wel.”
Uitbraak virus
Ook de uitbraak van ToBRF-virus in HR-rassen speelt daarin een rol, denkt Valstar. “Je ziet dat er veel resistenties doorbroken worden. Het lijkt erop dat het virus dusdanig gemuteerd is dat sommige resistenties niet langer afdoende zijn. Dat is momenteel een hot item in de tomaten, helaas. We weten ook dat het virus heel moeilijk kapot te krijgen is. Als het eenmaal in je bedrijf zit, krijg je het niet snel meer weg.”
De discussie gaat over de vraag: hoe gaan we daarmee om in de toekomst. “Als het virus gaat muteren zul je nog meer aan hygiënemaatregelen moeten nemen, daar komt het wel op neer. Ik heb vorig jaar proeven gezien van rassen die kerngezond bleven en dit jaar volledig de virussymptomen in vliegen. Dat kan dus binnen een teeltjaar gebeuren, tenminste: daar lijkt het nu op. Op die resistentie alleen kun je niet meer vertrouwen.”
Zomerplanting is kwetsbaar
Valstar ziet het virus als een extra uitdaging: “We weten gewoon: ’s zomers planten is meer in het rood telen. De zomerperiode geeft veel stress voor de plant, dan is die vatbaarder voor virussen. Je zet een jonge plant in een warme kas: dat zijn natuurlijk geen goede omstandigheden om het virus buiten de deur te houden.
Hygiëne technisch gezien is het gewoon heel lastig. “Om de kas dan helemaal schoon te krijgen in die periode ook. Daarna ga je met een hogere plantbelasting de winter in. Zo blijf je eigenlijk in een negatief cirkeltje telen. Markttechnisch kan het niet altijd uit, want in de zomer is er weinig vraag naar tomaten. Daar komt nu het hele energieverhaal bij.”
Later planten of niet
Hogere gasprijzen en strengere hygiënemaatregelen kosten sowieso extra geld, zegt Valstar. “Daardoor moet de contractprijs met de supermarkten omhoog. Als ze niet omhoog willen met de prijs moet je als teler zeggen: dan gaan we later planten en later beginnen met leveren. De opbrengsten moeten omhoog of de kosten moeten naar beneden. Niet iedereen kan dat natuurlijk, maar als je daar keuze in hebt zoals bij de grove trostomaten wordt daar wel over nagedacht.
“Wat we de laatste jaren ook in de onbelichte teelt gezien hebben: zo’n januariplanting gaat zoveel makkelijker dan een decemberplanting. Er wordt dus dit jaar goed gekeken: wanneer gaan we nu planten. We kunnen niet allemaal later planten, want dan gaat de plantenkweker het weer niet redden.”
Tekst: Mario Bentvelsen
