Een nieuwe stap zetten in de ontwikkeling van de glastuinbouw door de efficiency van een moderne tuinbouwkas te combineren met de voordelen van indoor farming. Met die gedachte startten Thomas Baars en Thijs Maathuis drie jaar geleden het bedrijf SemperVere. Zij telen jaarrond kruiden en babyleafs in een volledig gecontroleerde omgeving; zo produceren zij sneller, fossielvrij, CO₂-neutraal en energiepositief. Maar het is niet louter een succesverhaal: het realiseren van een goed kasklimaat bleek een grotere uitdaging dan voorzien.
Het verhaal van SemperVere kent een bijzondere ontstaansgeschiedenis. De initiatiefnemers vonden ieder vanuit een andere achtergrond hun weg naar de tuinbouw. Thomas Baars heeft een bedrijfskundige achtergrond en werkte onder meer in de energiesector. Thijs Maathuis studeerde civiele techniek en deed vervolgens ervaring op bij een internationale kassenbouwer. Daarna richtte hij een eigen bedrijf op dat zich toelegde op de ontwikkeling van tuinbouwprojecten in China. Uiteindelijk stapten beiden in de wereld van de indoor farming.
“Het principe van deze teeltwijze sprak ons sterk aan”, zegt Baars. “Je produceert immers onder streng gecontroleerde omstandigheden, wat resulteert in een optimale productie, kwaliteit en houdbaarheid. En dat lokaal, jaarrond en zonder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en fossiele brandstoffen. Tegelijkertijd zagen we ook dat een indoor farm enorme investeringen vergt en een hoge energievraag heeft, wat zorgt voor een hoge kostprijs. Hierdoor is het indoor farming-principe economisch en energetisch gezien moeilijk of zelfs helemaal niet duurzaam te krijgen.”
Combineren van twee werelden
Gaandeweg ontstond bij Baars en Maathuis het idee om de voordelen van indoor farming te gaan combineren met de pluspunten van de moderne hightech glastuinbouw. Ofwel, de pluspunten van beide te integreren in een economisch en ecologisch duurzaam concept. “De glastuinbouw produceert uiterst efficiënt, zowel in economisch als energie technisch opzicht en maakt gebruik van bewezen technieken”, licht Maathuis deze aanpak toe.
“Ons idee was om enkellaags te gaan telen op water in een kas, met behulp van zoveel mogelijk reguliere tuinbouwtechnologie. Met het verschil dat de kas volledig gesloten zou zijn, vergelijkbaar met een indoor farm. Op die manier kun je telen in een gesloten omgeving en een plantje precies datgene geven wat het nodig heeft. Doordat je niet te maken hebt met invloeden van buiten hoef je niet voortdurend bij te sturen en realiseer je een maximale teeltefficiency.”
Er is sprake van een reproduceerbare, voorspelbare teelt; daarin ligt de grootste meerwaarde van ons concept. En de investeringskosten liggen fors lager: bij een meerlaagse teelt in een vertical farm moet je denken aan een investering van minimaal 2.000 euro/m². Een moderne Nederlandse higtech kas vergt, afhankelijk van de teelt en het areaal, een investering van 350 tot 400 euro/m².
Testen met marktpartijen
De ondernemers kozen voor de teelt van kruiden en bladgroenten, omdat zij hiermee de grootste kwaliteits- en duurzaamheidswinst en daardoor het meest commerciële succes verwachtten te boeken. “Deze producten worden nu namelijk vooral geïmporteerd”, zegt Baars.
Voordat het tweetal van start ging, gingen zij in gesprek met potentiële afnemers. “Een handels- en verpakkingsbedrijf van kruiden had belangstelling voor ons concept, net zoals een grote cateraar”, zegt Maathuis. “Samen met hen zijn we in 2023 gaan testen in de onderzoeksfaciliteit voor daglichtloze teelt bij Brightlands Campus Greenport Venlo. We inventariseerden waar hun eisen en wensen lagen en hoe het ideale product er voor hen uit moest zien. Op basis daarvan beproefden we variëteiten en teeltrecepten. Uiteindelijk maakten we concrete leveringsafspraken voor de productie van kruiden en babyleafs.“
Teeltproces
De ondernemers vonden een geschikte huurlocatie in Boekend, bij Venlo. “Het ging om een voormalig gerberabedrijf van 2,5 hectare waar ook zonnepanelen op konden worden gelegd.” De lege kas onderging een volledige metamorfose. De buitenkant werd ingepakt met een isolerend materiaal en op een oppervlak van 6.000 m² werden een opkweek- en een afkweekafdeling ingericht. Sinds begin 2024 is SemperVere officieel in productie.
Het teeltproces, dat wordt gemanaged door een ervaren teler uit de regio, begint bij het zaaien. Met behulp van een zaailijn worden de zaadjes geplant in speciale trays. De producten groeien bij de kieming in een speciaal substraatmensgel dat vooral bestaat uit reststromen en nauwelijks veen bevat. Nadat de zaden zijn gekiemd in een kiemcel gaan ze de kas in. Hier staan de trays op roltafel, waarbij het gewas nutriënten krijgt toegediend via het water.
Snelle teelt
“We telen onder LED-lampen met een dimbaar en variabel spectrum per afdeling”, zegt Baars. “Binnen 22 dagen zijn de basilicum en de babyleafs oogstrijp. Dat is anderhalf tot drie keer sneller dan in een reguliere kas: je kunt immers alle parameters onder controle houden en optimaal sturen. Hierdoor kunnen we ook heel gericht plannen op klantwensen en zijn we heel flexibel op dit vlak. De oogstklare producten snijden we machinaal af en verpakken we zoals de klant dat wenst.”
Inmiddels produceert SemperVere dagelijks 500 tot 1000 kilo kruiden en babyleafs. “We werken nog steeds samen met onze allereerste klanten, maar leveren inmiddels ook aan nationale en internationale distributeurs voor zowel foodservice en retail”, aldus de ondernemer. “We hebben zo’n vijftien medewerkers. Het voordeel van dit concept is ook dat we hen jaarrond werk kunnen bieden, waardoor het makkelijker is om mensen aan je bedrijf te binden.”
Compleet ander energieplaatje
Veel aspecten zijn bijzonder aan de ‘circulaire indoor kas’. Zo zijn de ondernemers in staat om CO₂-neutraal te produceren. Maathuis: “We doseren vloeibare CO₂ voor de fotosynthese, maar doordat de kas volledig gesloten is, gaat er geen CO₂ verloren. Daarnaast ligt ons waterverbruik lager dan op een regulier tuinbouwbedrijf. We ontvochtigen namelijk volop en benutten het condenswater uit de kaslucht weer in de teelt. Verder zetten we geen chemische gewasbescherming in. We werken met biologische middelen en natuurlijke vijanden om ziekten en plagen onder controle te houden. Maar de ziekte- en plaagdruk is sowieso laag. Er komt immers niets van buiten de kas in.”
De stroom van de 5,6 megawatt aan zonnepanelen op het dak wordt ingezet om de LED-lampen en het klimaatsysteem aan te sturen. Omdat de zonnestroom niet altijd op het juiste moment beschikbaar is, wordt ook nog (groene) stroom ingekocht van het net. “Dit hopen we op termijn te kunnen minimaliseren door aanschaf van een batterij. Sowieso wekken we op deze locatie per saldo al meer energie op dan dat we op jaarbasis verbruiken.”
Doordat de kas volledig geïsoleerd is, ligt de warmtebehoefte volgens Maathuis beduidend lager dan in een reguliere tuinbouwkas. “We hebben voldoende aan de warmte die de lampen afgeven. Sterker nog: vaak hebben we zelfs warmte over.”
Problemen met kasklimaat
Toch liep het niet allemaal even vlot de afgelopen jaren. Het creëren van een optimaal klimaat voor het gewas bleek ingewikkelder dan vooraf gedacht en zorgde voor grote problemen. “We kunnen het klimaat per afdeling sturen”, zegt Baars. “Hiervoor zetten we luchtbehandelingskasten in. De lucht die hieruit komt, wordt via buizen gedistribueerd door de afdelingen. Aanvankelijk lukte het ons echter niet om de juiste luchtbeweging te creëren. Er was wel luchtbeweging in de kas, maar niet rond de plant. Dat had een negatief effect op de gewasontwikkeling en resulteerde in kwaliteits- en productieproblemen.”
Daarop volgde een moeilijke en stressvolle periode. “Het klimaatsysteem bleek totaal niet te kloppen en moest volledig op de schop”, zegt Baars. “En uiteindelijk ga je aan zoveel knoppen draaien dat niets meer goed lijkt te werken. We zijn wel continu in gesprek gebleven met onze klanten. En gelukkig waren zij zeer loyaal aan ons en bleven zij geloven in ons concept. Sinds februari van dit jaar draait het systeem goed en stabiel, maar we hebben veel leergeld betaald om daar te komen. Vanzelfsprekend blijven we wel continu werken aan verdere optimalisatie van de klimaatregeling.”
Sector versterken
De ambities zijn fors: de ondernemers willen het teeltoppervlak binnen enkele jaren uitbreiden naar 10 ha. Later dit jaar wordt het teeltareaal op de huidige locatie al verdubbeld. “Daarnaast zoeken we samenwerking met andere telers, om soortgelijke projecten te gaan opzetten op hun locatie”, zegt Baars. “Wij willen zo’n project dan graag trekken, het leergeld dat wij betaalden inzetten bij anderen. Ondernemers die dit zien zitten, mogen zich te allen tijde bij ons melden. We zien ons concept niet als een vervanger voor de huidige manier van glastuinbouw, maar als een aanpak die de sector kan versterken en kan helpen om verder te ontwikkelen.”
Maathuis voegt toe dat, samen met onderzoekinstituten, ook wordt gekeken naar andere manieren waarop het concept van SemperVere en de reguliere tuinbouw elkaar kunnen versterken. “Wellicht biedt opkweek in een reguliere kas en afkweek binnen ons concept, kansen. Of andersom. Ook op dit vlak zoeken we samenwerking met andere telers.”
Tekst en beeld: Ank van Lier
