In de chrysantenteelt is het belichtingsseizoen weer opgestart, met per week wat meer belichtingsuren. De vraag die nu regelmatig terugkeert is: wat wordt de strategie komende winter met het oog op de hoge energieprijzen? Menigeen denkt nu terug aan de energiecrisis van vier winters geleden, waarin massaal fors minder werd belicht. Dat de kostprijs flink stijgt is zeker. Moeten we weer terug naar dat scenario?
Er zijn wel wat verschillen met de winter van 2022/23, waardoor de situatie nu toch anders is. Zo is er in de chrysantenteelt nu alleen nog maar LED-belichting en geen SON-T meer. Hierdoor is de efficiëntie ongeveer 2x zo hoog, wat belichten een stuk goedkoper maakt. Daarnaast zijn de energieprijzen wel hoog en stijgend, maar nog niet zo hoog als destijds. Ook is de sparkspread een stuk lager, elektra is relatief goedkoper dan gas, waardoor terugleveren in plaats van de zelfgemaakte elektra in de teelt stoppen minder interessant is. Dit komt ook door de marktsituatie van chrysant. Die is de laatste jaren verbeterd, waardoor produceren interessanter werd.
Rasafhankelijke strategie
Dat wil niet zeggen dat je als teler nu nergens naar hoeft te kijken en de lampen altijd volle bak aan kunnen. Zo werd er de laatste jaren in de maanden september en oktober door een aantal bedrijven fors meer belicht dan normaal. Ondanks dat de LBE (lichtbenuttingsefficiëntie) dan vrij laag is als er extra wordt belicht. Er is dan immers veel licht van buiten en er zijn lagere CO₂-waarden in de kas. De elektraprijzen en de te verwachten opbrengstprijzen voor de bloemen waren dusdanig, dat extra belichten rendabel was. Met de huidige elektraprijzen is dat een ander verhaal. De bloemen moeten flink veel op gaan leveren om de meerkosten aan extra elektra goed te maken. Het kan per ras afhangen, wat de beste strategie is.
In de wintermaanden ligt de LBE de hele dag een stuk hoger, waardoor er dus meer groei per lichteenheid gemaakt wordt. Het is dan eerder rendabel om te belichten. Maar of je als teler rendement maakt, is uiteraard ook afhankelijk van de opbrengstprijs. In de eerste periode van het jaar is deze vaak vrij matig. Daarom wordt er in januari vaak minder geproduceerd om in periode 2 extra productie te hebben.
Extra groeidagen in periode 1
Een scenario voor komende winter zou kunnen zijn om voor de productie in periode 1 extra groeidagen te geven en in die vakken minder te belichten. Dan kan ook de inkooppiek verlaagd worden. Dat is belangrijk, want zodra je de elektra ook nog moet inkopen, stijgt de kostprijs nog met een aantal cent per tak door de transportkosten en energiebelasting.
Er zijn bedrijven die hun lichtniveau verhoogd hebben naar 250-300 umol/m².s. De elektra voor het extra licht moet je inkopen, wat dus duur is. Aan de andere kant geeft dit de mogelijkheid om meer prijsafhankelijk te belichten: extra op de goedkope uren, minder in de dure uren en ook teeltfase afhankelijk. De mogelijkheden van dit soort lichtintegratie moeten nog verder onderzocht worden.
Elektra versus gas
In dit verhaal is het wat betreft energiekosten alleen nog maar gegaan over de elektraprijs. Zoals eerder beschreven zijn de belangrijkste factoren voor de belichtingsstrategie: elektraprijs, LBE en opbrengstprijs. En de gasprijs dan? Die is uiteraard van grote invloed op de kostprijs en bij hoge gasprijzen stijgt de elektraprijs mee. Het maakt daarom veel uit wanneer en tegen welke prijs het gas is vastgelegd.
Zolang er geteeld wordt, heeft de kas warmte nodig. De WKK draait dus toch wel, het gas gaat erin. Het gaat erom waar je de gemaakte elektra heen stuurt: naar het gewas of op het net? Waar de hoge gasprijs ook invloed op heeft, maar dan in relatie met de ‘matige’ sparkspread, is het warmteverbruik voor de kas.
Spannend seizoen
Er zit een (groot) grijs gebied in de hoeveelheid warmte-energie die de kas in moet. Met de huidige energiemarkt is het van belang om weer ‘zuinig’ te zijn: iedere kubieke meter gas die onnodig de kas in gaat, kost geld. De klimaatregeling zal je als teler hier dus op moeten aanpassen, zonder uit het oog te verliezen dat behoud van een goede kwaliteit cruciaal is.
Een ding weten we zeker: Het wordt weer een spannend belichtingsseizoen!
Tekst: Paul de Veld, Senior adviseur Chrysant Delphy
