De nieuwe Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB) heeft grote gevolgen voor de glastuinbouw: flexarbeid wordt flink duurder. Aangezien de glastuinbouw – ondanks toenemende belichting – te maken heeft met seizoenspieken gaan veel telers dit volgend jaar merken. “Ondernemers zijn hier niet blij mee. We zijn nog wel aan het onderhandelen in de cao-sfeer. De scherpe kantjes van de WAB-wet moeten er af.”

Doel van de WAB-wet is om tijdelijke contracten minder aantrekkelijk te maken voor werkgevers, en flexarbeid duurder. Maar ook de kosten voor vaste werknemers gaan als gevolg van de nieuwe wet stijgen, zegt Peter Loef, beleidsspecialist arbeid van Glastuinbouw Nederland. “Wij hebben een berekening gemaakt dat de loonkosten als gevolg van de WAB-wet en de transitievergoeding maximaal 7% gaan stijgen. Dat geldt voor mensen die op de loonlijst staan”, zegt Loef. “De uitzendbureaus zullen de nieuwe wet aangrijpen om hun tarieven te verhogen. Ik hoor stijgingen van 3 tot wel 12%. Wij zeggen daarom tegen werkgevers: let goed op wat het uitzendbureau jou adviseert. Zoek ook samen met het uitzendbureau naar manieren om de kostenstijging van met name de WW-premie te beperken.”

Hogere WW-premie tijdelijke contracten

Werkgevers betalen tot 1 januari een sectorale WW-premie. In de agrarische sector kennen wij hiervoor een lage en hoge WW-premie. Dit principe blijft bestaan alleen wordt er voortaan een landelijke premie (voor alle sectoren) vastgesteld, zegt Maartje Jager, adviseur cao en arbeidsrecht van de Werkgeverslijn land- en tuinbouw. “De lage WW-premie mag alleen nog worden toegepast bij arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd die geen oproepcontract zijn. Daarnaast is het noodzakelijk dat het type arbeidscontract op de loonstrook wordt vermeld en dat er een schriftelijk contract in de loonadministratie wordt betaald. In 2020 bedraagt de hoge WW-premie 7,94% en de lage WW-premie 2,94%. Er geldt een uitzondering voor BBL-leerlingen en jongeren onder de 21 jaar die gemiddeld 12 uur per week werken; hierop is de lage WW-premie van toepassing.”

Transitievergoeding wordt standaard

De transitievergoeding is een van de ‘pijnpunten’ in de WAB-wet, waar Glastuinbouw Nederland, LTO Nederland en NFO een krachtige lobby tegen heeft gevoerd. Die vergoeding is een soort ontslagvergoeding, die nu alleen moet worden betaald als een arbeidscontract na 24 maanden niet wordt verlengd. Vanaf 1 januari komt die grens van 24 maanden te vervallen. “Je moet dan voor iedereen transitievergoeding gaan betalen. Ook als iemand maar twee weken bij je heeft gewerkt”, zegt Jager.
Ook wordt de ketenbepaling opgerekt. Nu mag een werkgever in twee jaar maximaal drie contracten aanbieden en moet daarna een vast contract aanbieden of de werknemer ontslaan. Dit wordt met ingang van 1 januari drie contracten in drie jaar.
De transitievergoeding geldt voor alle dienstverbanden waarbij een werknemer onvrijwillig vertrekt. Zowel bij ontslag als het niet verlengen van een tijdelijk contract. Deze vergoeding bedraagt 1/3 maandsalaris per dienstjaar. Er zijn ook uitzonderingen mogelijk op deze regel, bijvoorbeeld als werknemer veel opleiding heeft genoten.

Vaste uren contract vastleggen

Een ander kritiekpunt van Glastuinbouw Nederland is het vaste urencontract dat werkgevers na 12 maanden verplicht moeten aanbieden aan flexwerkers. Jager: “Dat is wat anders dan een vast contract, de werknemer is dus niet gelijk voor onbepaalde tijd bij je in dienst. Maar ze moeten wel een contract krijgen voor een vast aantal uren. En de hoogte daarvan moet gerelateerd zijn aan het gemiddeld aantal uren dat hij/zij de afgelopen 12 maanden bij je heeft gewerkt. Dat betekent dat je op schrift moet vastleggen: we doen je een aanbod voor zoveel uur. Werknemers mogen dat weigeren en als oproepkracht blijven werken, maar je moet dat wel op schrift hebben staan. Op de website van de Werkgeverslijn kunnen werkgevers een modelbrief voor dit doel downloaden.”

4-dagenregeling moet weg

Een groot pijnpunt voor de glastuinbouw inde WAB is echter de 4-dagenregeling, zegt Loef. “Als je vier dagen van tevoren een oproepkracht moet inhuren en je hebt ze op het moment suprême toch niet nodig, omdat de natuur zich niet altijd goed laat plannen, moet je ze volgens de WAB-wet wel betalen. Er werken 125.000 mensen in onze sector in pieken. Ongeveer 34.720 staan er op de loonlijst, in pieken is dit 40.580. Van die 125.000 mensen in pieken werken er 84.500 via een uitzendbureau of zijn zzp-er. Het is nu een kwestie van onderhandelen in de cao-sfeer. Onze inzet is een termijn van 24 uur, maar de tijd zal het leren.”

Meer vaste contracten

De inzet van de overheid is van los naar vast, vervolgt Loef. “De wet lijkt ook dit effect te hebben. We zien inmiddels een beweging dat leden medewerkers meer vaste contracten aanbieden. Sommigen zoeken hierbij de oplossing in een samenwerking met hun uitzendbureau.  Maar wij hebben nu eenmaal de pieken in het seizoen. Een belangrijke misvatting is dat wij allemaal belicht telen en er dus geen invloed van de seizoenen meer is. Die is er nog wel degelijk! Als je maar werk hebt voor vier of zes maanden, kun je geen contracten aanbieden voor onbepaalde tijd. Werken met een systeem van arbeidspools is in het verleden al vaker geprobeerd en werkt nauwelijks.” Tot slot: “Arbeidsmigranten die hier jaarrond werken en die leden een contract voor onbepaalde tijd aanbieden willen niet altijd een vast contract tekenen. Een periode van drie maanden verblijf in het buitenland met behoud van WW is een wenkend perspectief. Wordt er in het buitenland wel gecontroleerd of je aan het solliciteren bent, wat een voorwaarde is.  Ondernemers hebben zelfs te maken met louche tussenpersonen die een werkgever laten tekenen voor het feit dat er drie maanden geen werk is en als er niet getekend wordt er van alles aan zal worden gedaan om mensen niet meer bij die werkgever terug te laten keren. Wij willen het Ministerie van SZW en vakbondsbestuurders de praktijk van de dag laten zien waar onze leden tegenaan lopen. Dat is wel een probleem.”

Tekst: Mario Bentvelsen