Ondanks alle aandacht voor het onderwerp, blijft waterkwaliteit voor veel telers ongrijpbaar. Een ‘ver van m’n bed-show’; een probleem dat vooral speelt bij anderen. Toch blijken veel bedrijven nog onbedoeld te lozen op het oppervlaktewater, met alle kwaliteitsgevolgen van dien. “Lang niet iedereen heeft zijn waterstromen goed op orde”, vertelt Theo Cuijpers van het Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard. “Tijd om per bedrijf het gesprek aan te gaan en samen met de teler verbeterpunten en oplossingen te zoeken.”

“Putten en lang vergeten overstorten dragen weldegelijk bij aan vervuiling. Niet nodig, er zijn genoeg manieren en technieken voorhanden om deze lozingen te minimaliseren. Het is aan ons om deze oplossingen concreet bij de teler te introduceren.” Met ‘ons’ bedoelt Cuijpers de gemeenten Westland, Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland, Midden-Delfland, Zuidplas, Waddinxveen en LTO Noord Glaskracht, het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard en het Hoogheemraadschap van Delfland, die met elkaar een samenwerkingsverband binnen de Greenport Westland-Oostland vormen.
Door op een zo efficiënt mogelijke manier regionaal samen te werken, hopen de betrokken partijen de landelijk vastgestelde nulemissie in 2027 sneller te realiseren. Margreet Schoenmakers van LTO Glaskracht Nederland: “De samenwerking moet dienen als katalysator. We stemmen acties onderling af, werken samen en agenderen nieuwe initiatieven. Zo boeken we sneller resultaat.”

Werken aan imago

Volgende maand (februari) gaat een belangrijk initiatief onder de bestuurlijke hamer. In 2021 willen de hoogheemraadschappen samen met gemeenten alle glastuinbouwbedrijven in de betrokken polders hebben bezocht. Cuijpers: “We stappen niet met een opgeheven vingertje het erf op, maar zoeken samen met de ondernemer naar mogelijkheden om emissies van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen. En dan specifiek op dát bedrijf. Waterkwaliteit is een gedeelde verantwoordelijkheid, laten we dan ook samen kijken hoe we per locatie de waterkringloop kunnen sluiten. Ik weet zeker dat we kunnen leren van elkaar.”
Ook Martine Tieleman van de gemeente Westland benadrukt het belang van een duurzame toekomst, zowel voor de sector als voor de leefomgeving. “De glastuinbouw is een belangrijke economische motor van het Westland. Hoe stoer zou het zijn om te melden dat de emissies onder controle zijn? Dat we gewoon de doelstelling van 2027 gaan halen! Daarmee zet je de telers positief op de kaart, met een ongetwijfeld economisch interessante spin-off. Daar werken wij als gemeente graag aan mee. We helpen, assisteren en ondersteunen onze ondernemers waar mogelijk.”

Dichterbij de telers

Natuurlijk is er landelijk beleid. Het samenwerkingsverband van gemeenten, waterschappen en tuinbouwsector hoopt met haar aanpak de zaken net iets slimmer aan te pakken. Tieleman: “Wij hanteren één werkwijze; één gezamenlijk plan voor meerdere regio’s. Dat betekent ook dat we samen optrekken qua beleid en communicatie. Wel zo efficiënt voor ons en duidelijk naar de telers toe. Iedereen weet wat hem of haar te doen staat en, heel belangrijk, vragen en knelpunten komen snel op de juiste plek terecht.”
De aanpak moet focus aanbrengen in alle projecten die her en der lopen en de kennis die uitgebreid, maar wel verspreid, voor handen is. Schoenmakers: “Met ons programma Glastuinbouw Waterproof zijn we natuurlijk al lang actief op verschillende gebieden. Er is veel onderzocht en er zijn allerlei innovaties ontwikkeld. De gebiedsgerichte aanpak brengt die expertise concreet op het bedrijf. En als dan op het volgende meetmoment, zeg een jaar later, nog niks is veranderd, kunnen handhavers alsnog overgaan tot sancties. Vooralsnog willen we vooral het gesprek aangaan en telers actiever krijgen.”

Tuin voor tuin

De eerste ervaringen met de gebiedsgerichte aanpak, zoals in de Dorppolder en Oranjepolder in De Lier, zijn zeer positief. In 2014 startte het waterschap hier met gebiedsgericht meten. Via een nauwkeurig meetnet achterhaalden de handhavers de herkomst van vervuilde waterstromen. Vervolgens confronteerden ze de betrokken bedrijven met de normoverschrijdingen en werd het gesprek gestart. Hierna verminderden de lozingen enorm. Nu is het volgens de partijen tijd om de methode over de hele Greenport uit te rollen.
Dus als het bestuur instemt met de methode, zullen binnen nu en 2021 alle polders in de gemeenten Westland, Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland, Midden-Delfland, Zuidplas en Waddinxveen intensief worden onderzocht en bezocht. Cuijpers: “We gaan dan echt tuin voor tuin langs. Een omvangrijke klus, maar wel een waarmee we een belangrijke slag kunnen slaan. Want door de waterstromen op alle glastuinbouwbedrijven in beeld én onder controle te krijgen, verbeteren we absoluut de waterkwaliteit.”

Behoud middelenpakket

LTO Glaskracht is ervan overtuigd dat een gebiedsgerichte aanpak de emissie van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen vanuit de glastuinbouw nog verder kan terugbrengen. Schoenmakers: “Anders dan de jaarlijkse waterkwaliteitsrapportage, die veel algemene data bevat, kun je nu bij een normoverschrijding snel de bron herleiden. Dat geeft helderheid voor de ondernemers en maakt correct ingrijpen mogelijk. Veel bedrijven hebben al grote stappen vooruit gezet, maar het is nu zaak om de puntjes op de i te zetten.”
Als de glastuinbouw in staat is om ook de kleinere waterstromen zodanig onder controle te krijgen dat ook die emissies kunnen worden voorkomen, is de kans dat middelen wegvallen door teveel normoverschrijdingen afgenomen. “Hoe sneller we resultaten tonen, hoe beter we kunnen voorkomen dat het middelenpakket nog verder wordt verkleind. Absoluut een stok achter de deur om hard te werken aan waterkwaliteit. Juist ook door de telers zelf. We merken dat de gebiedsgerichte aanpak dit bewustzijn bij de telers vergroot. Echt, de normen zijn heel streng en elk klein beetje lozingswater heeft een enorme impact.”

Samenwerking Westland-Oostland

De gebiedsgerichte aanpak volgt uit het Afsprakenkader waterkwaliteit en glastuinbouw Greenport Westland-Oostland. In dit document scharen de waterschappen, gemeenten en LTO zich achter de doelstelling om in 2027 nagenoeg een nulemissie te halen, met behoud van de wereldwijde koploperspositie voor de glastuinbouwsector. Bewustwording, maar ook investeringen zijn nodig om emissies daadwerkelijk te beperken. Hierbij is het de ambitie om kosten te besparen door samen te werken. Voorts wordt met de samenwerking beoogd dat de glastuinbouw door de deelnemende partijen gelijke kansen/mogelijkheden wordt geboden (level playing field) als het gaat om de uitvoering van de wetgeving en de oplossingen die nodig zijn voor het reduceren van de emissies.

Tekst: Jojanneke Rodenburg, beeld: Studio G.J. Vlekke