Simpel, flexibel en doordacht. Die zaken kenmerken de nieuwbouw van Butterfly Orchids, die eind dit jaar volledig gereed moet zijn. De uitbreidingslocatie van 6 ha staat bol van de innovaties en wordt volgens teler Gerben van Giessen ‘de meest moderne phalaenopsiskwekerij van ons land’. Een hogere productie per hectare, die wordt gerealiseerd door de keuze voor een meerlagenteelt, in combinatie met een ordergerichte werkwijze moet resulteren in een hoger bedrijfsrendement.
Vasthoudend én altijd op zoek naar manieren om het beter te doen. Dat is teler Gerben van Giessen in een notendop. Hij stapte zo’n twintig jaar geleden in het ouderlijk bedrijf in het Brabantse Andel. Dit was toen nog geënt op de teelt van chrysanten.
Kostprijsgericht werken
“In 2008 maakten we de overstap naar phlaenopsis”, vertelt de ondernemer. “De marges in de chrysantenteelt waren namelijk té beperkt. Ik wilde verder in de potplanten en oriënteerde me op diverse teelten. Phalaenopsis zag ik aanvankelijk niet zitten omdat iedereen zich destijds op deze teelt stortte. Maar uit berekeningen bleek steeds weer dat dit de meest interessante en rendabele teelt was. Uiteindelijk gingen we dus toch verder in de orchideeën, onder de naam Butterfly Orchids. En we besloten ook meteen ons eigen stekmateriaal te gaan maken, om zo de kwaliteit optimaal in de hand te houden.”
Van Giessen teelde jarenlang op een oppervlak van 3,5 ha. Hij produceert zo’n 25 verschillende soorten, die voornamelijk worden geleverd aan de retail. “Mede vanwege de keuze voor dit afzetsegment werken we heel kostprijsgericht. Ik focus continu op het verder verlagen van de kostprijs. Vooral door steeds te kijken wat er niet optimaal loopt en wat er strakker en beter kan. Dat zit ook in de genen; mijn vader had exact dezelfde strategie.”
Lange adem nodig
In 2004 ontwikkelde Van Giessen al de eerste plannen voor een 6 ha tellende uitbreiding van zijn bedrijf. Het duurde uiteindelijk ruim twintig jaar voordat de schop de grond in kon. “Het kostte veel tijd om de benodigde vergunningen te verkrijgen. Daarbij is er weinig glastuinbouw in deze regio, wat maakt dat je jezelf extra moet bewijzen. Inmiddels kunnen we dus vooruit met de bouw van de kassen. Ik had echter ook huisvesting voor 274 arbeidsmigranten willen realiseren, maar die vergunning is nog niet geregeld. Eerlijk is eerlijk: ik werd en word er soms moedeloos van. Maar als ik iets beetpak, laat ik niet meer los. Opgeven was en is geen optie.”
In het voorjaar van 2025 werd uiteindelijk gestart met de nieuwbouw, die op enkele honderden meters van het moederbedrijf ligt. Bosman Van Zaal realiseerde de kas en een compleet nieuw teeltsysteem. In week 48 nam de teler de eerste twee afdelingen in bedrijf. “We draaien inmiddels dus al gedeeltelijk. Eind dit jaar moeten alle vier de afdelingen in productie zijn. Volgend voorjaar kunnen we de eerste orchideeën van de nieuwe locatie afleveren.”
Focus op afzet in voorjaar
De nieuwbouw is in veel opzichten ‘anders dan anders’. Zo heeft het bedrijf geen vaste opkweek-, koel- en afkweekafdeling. “Normaal gesproken gaat een plantje op een phalaenopsiskwekerij van afdeling naar afdeling. Op onze kwekerij kunnen de planten anderhalf jaar lang in dezelfde afdeling blijven staan, waar ze alle teeltfasen doorlopen. We kunnen daarom in elke afdeling zowel verwarmen als koelen.”
Door deze bedrijfsopzet kan Van Giessen volgens eigen zeggen beter inspelen op marktvragen en ordergerichter produceren. “We hoeven immers niet te wachten totdat er voldoende plaats is in een bepaalde afdeling, maar kunnen het klimaat in de afdelingen aanpassen aan wat op een bepaald moment nodig is. Hierdoor kunnen we beter sturen”, legt hij uit.
“Eerlijk is eerlijk: de markt voor kamerplanten is op dit moment moeizaam. Je merkt dat consumenten de hand op de knip houden. Maar het is eigenlijk ook vreemd hoe wij als phalaenopsistelers de markt benaderen: we leveren jaarrond, terwijl de vraag zich steeds meer concentreert in het voorjaar. Waarschijnlijk doordat ‘geefmomenten’, bijvoorbeeld Moederdag en Valentijn, steeds belangrijker worden. Je moet er als teler dus voor zorgen dat je dan met grote aantallen op de markt bent. Wij gaan het nieuwe bedrijf daarom volledig focussen op afzet in het voorjaar. In het meest extreme geval draai ik de tent in twaalf uur leeg.”
Hogere opbrengst, lagere kosten
De nadruk op de afzet in het voorjaar moet volgens de teler ook bijdragen aan een beter rendement. Door op het juiste moment te kunnen leveren, hoopt hij een hogere middenprijs te kunnen realiseren. Daarnaast kiest hij voor een compleet andere kasinrichting, wat moet resulteren in een hogere productie per hectare en een lagere kostprijs.
“Onze kas heeft een goothoogte van maar liefst 8,5 meter. We telen hierin op twee lagen, tussen deze teeltlagen zit 3,5 meter ruimte. We kunnen eventueel naar drie teeltlagen gaan. En wanneer er echt weinig vraag is, kunnen we teruggaan naar één teeltlaag.”
Boven de tweede teeltlaag rijdt een kraan, die de containers met planten op de stalen spanten plaatst en deze er ook uit kan halen. “De onderste planten worden volledig opgekweekt met LED-belichting, waardoor dit teeltconcept tegen indoor farming aanschuurt. Overigens zijn we ook het eerste phalaenopsisbedrijf dat volledig overstapt naar full LED.”
Door de meerlagenteelt is Van Giessen op en top flexibel. “We kunnen straks tussen de 4 en 10 miljoen planten per jaar afleveren, afhankelijk van wat de markt vraagt. En doordat we de gemiddelde productie opschroeven, terwijl de kosten voor bijvoorbeeld energie gelijk blijven, ligt de kostprijs per eenheid product fors lager.”
Slootwarmte
De nieuwe kas draait straks vrijwel volledig op duurzame energie. “Als je in deze tijd nieuw bouwt, moet je wel richting fossielvrij. Een andere weg is er niet. Eigenlijk koop je daarmee een kaartje om ook in de toekomst te kunnen blijven produceren.”
Van Giessen gaat in de nieuwe kas met watergekoelde LED-lampen van Oreon werken. Hij legt uit hoe dat in zijn werk gaat: “LED’s geven weliswaar minder warmte af dan SON-T-lampen, maar toch komt er nog flink wat warmte vrij. Die hebben we niet allemaal nodig in de teelt, maar het is zonde om deze te vernietigen. Wij ‘oogsten’ het overschot aan warmte via het water dat door de LED’s stroomt en slaan dit op in een buffer. Deze warmte kunnen we dan inzetten op momenten dat we die nodig hebben.”
Daarnaast gaat de teler aan de slag met aquathermie: hij investeert in een speciale installatie om het water uit de nabijgelegen sloot terug te koelen. “We hebben een vergunning om 1.000 kuub water per uur te onttrekken aan de sloot en eenzelfde hoeveelheid terug te brengen in de watergang. Een warmtepomp waardeert het water uit de sloot op, waardoor wij uiteindelijk de beschikking hebben over water van 50 tot 60 graden. Dit water slaan we op in een Midden Temperatuur Opslag, op 85 meter onder de grond. De opslag in deze zes ondergrondse warmtebuffers gebeurt met name in de zomer.”
Tachtig innovatieve snufjes
De genoemde innovaties zijn slechts een topje van de ijsberg; volgens de teler herbergt de nieuwbouw meer dan tachtig nieuwe snufjes. Zo ontwikkelde Van Giessen bijvoorbeeld een oppotmachine met een capaciteit van 18.000 potten per uur. Ook lopen de vier energieschermen niet met de goot mee, maar liggen deze waterpas. Het afschot wordt boven de schermen gemaakt. “Doordat de schermen helemaal gelijk in de kas liggen, is sprake van een gelijkmatige lucht- en warmteverdeling. Wat betreft klimaatgelijkheid is deze kas fenomenaal”, zegt de teler.
De ondernemer heeft over vrijwel elk facet van de kas nagedacht, ieder boutje en schroefje is onder de loep genomen. “Door de lange vergunningsprocedure had ik daar ook de tijd voor; dat was een geluk bij een ongeluk. En ik vind het gewoon leuk; ik geniet ervan om nieuwe dingen te bedenken. Dit alles werpt zijn vruchten af: we bouwen de meest moderne phalaenopsiskwekerij van Nederland. Een kwekerij waar de processen zo simpel en flexibel mogelijk zijn ingericht en die garant staat voor een lage kostprijs en een maximaal rendement. Met deze kas zijn we klaar voor de toekomst.”
Tekst en beeld: Ank van Lier en Gerben Vat
