Komkommerteler Dion van Mullekom is al zeven jaar actief bezig met Het Nieuwe Telen. De grootste winst boekte hij door te investeren in dubbele energieschermen in combinatie met een klimaatbeheersingssysteem. De laatste jaren werden vooral kleinere stappen voorwaarts gezet, en lag de nadruk op finetuning en optimalisatie.

Dion van Mullekom is een ondernemer pur sang en zijn bedrijf, Multigrow Grashoek, is continu in beweging. Zo koopt de komkommerteler per 1 juli de buurlocatie, die hij vroeger zelf in gebruik had, opnieuw aan. Op dit bedrijf van drie ha worden nu aardbeien geteeld. “Door het aanleggen van een warmtenetwerk en het koppelen van de elektra willen we synergievoordelen behalen op het gebied van energie”, vertelt hij.
En de aankoop van dit bedrijf, waar aardbeien geteeld blijven worden, past binnen zijn visie van schaalvergroting en productdifferentiatie. “Deze aspecten zijn cruciaal voor een toekomstbestendig bedrijf, waar onze zoon Thom op termijn mee vooruit kan.”
Op dit moment omvat het bedrijf nog 5,75 ha hogedraad komkommers, die worden afgezet via telersvereniging Kompany. Vooruitstrevend als hij is, was Van Mullekom zeven jaar geleden één van de eerste komkommertelers die aan de slag ging met Het Nieuwe Telen. “Energie is na arbeid onze grootste kostenpost. Dus er was veel te winnen. Daarom volgde ik al in 2013 een cursus over de beginselen van HNT.”

Schermen tegen uitstraling

Met de kennis die de teler op deze manier vergaarde, wist hij zonder grote investeringen al zo’n vijf procent te besparen op energie. Bijvoorbeeld door te schermen tegen uitstraling. “Voorheen had ik niet in de gaten dat de planttemperatuur fors daalde bij een hoge uitstraling. De kas koelt heel hard af, en er gaat veel energie verloren. Ook werd het risico op het natslaan van de plant groter, waardoor Mycosphaerella eerder op de loer lag.”
Door te gaan werken met uitstralingsmeters kreeg Van Mullekom meer inzicht in deze risico’s. Wanneer de uitstraling hoog is, trekt hij de schermen nu voor 85% dicht. “Op die manier beperken we de uitstraling en voorkomen we dat de plant fors afkoelt en veel energie verloren gaat.”

Vocht is energie

De lessen uit de HNT-cursus vertaalde Van Mullekom al vrij snel in concrete investeringen. Om energie te besparen, schafte hij een tweede energiescherm aan. Hiermee wist hij 3 m³ gas per m² te besparen. Maar er was meer uit te halen, was zijn overtuiging. “Onder het dubbele scherm ontstond een vochtig en inactief klimaat, wat kieren noodzakelijk maakte. Hierdoor konden we niet de maximale energiebesparing realiseren.”
Om die reden investeerde de teler in 2014 in het Air & Energy-klimaatbeheersingssysteem van Maurice Kassenbouw. Per drie kappen hangt een luchtbehandelingskast in de gevel, die de warme, vochtige lucht uit de kas zuigt en droge, koudere buitenlucht aanzuigt. Via een kruiswisselaar warmt de kaslucht de buitenlucht op. Daarnaast zorgt het temperatuurverschil ervoor dat de warmere en vochtigere kaslucht condenseert. In dit condensatieproces komt warmte vrij, die de buitenlucht verder opwarmt. “Vocht is dus een energiebron”, zegt de teler. “Op deze manier is lucht van nul graden makkelijk op te warmen tot 18 graden, zonder extra verwarming.”
De droge, warme lucht wordt met slurven onder in het gewas gebracht. Deze lucht moet volgens de teler altijd een halve tot een hele graad warmer zijn dan de kastemperatuur. “In geval van nood verwarmen we bij via het verwarmingssysteem.”

Forse daling gasverbruik

De combinatie van een dubbel scherm en een ontvochtigingssysteem leverde een forse energiebesparing op: het gasverbruik daalde met 25 tot 30%. Vooral doordat Van Mullekom zijn schermen langer gesloten kan houden en minder hoeft te luchten. Hij brengt immers verse lucht in via de zijgevel. “We zien vooral een meerwaarde op donkere winterdagen. Om de plant actief te krijgen, moet je dan eigenlijk de minimumbuis inzetten en luchten. Nu gaan we op dergelijke momenten ontvochtigen, en brengen we drogere lucht met een lagere Absolute Vochtigheid in de kas, om de plant te activeren. Dat pakt heel goed uit. Mede hierdoor hebben we, ondanks de energiebesparing, toch onze productie op peil kunnen houden.”
Dat de productie op niveau bleef, komt volgens de teler ook doordat er – wanneer de schermen gesloten zijn – sprake is van voldoende luchtbeweging. Doordat er lucht uit de kas wordt getrokken en verse lucht wordt ingebracht, ontstaat namelijk beweging langs de plant. Dit stimuleert de verdamping en gewasactiviteit. “Door al deze voordelen konden we de investeringen in het tweede scherm en het ontvochtigingssysteem binnen drie jaar terugverdienen. Nadeel is wel dat je stroomverbruik stijgt. Daarmee lever je per vierkante meter weer een kuub aan gasbesparing in.”

Combinatie met belichting

Een nieuwe situatie ontstond toen Van Mullekom in 2018 investeerde in assimilatiebelichting. Hoewel niet iedereen overtuigd is van de meerwaarde van Het Nieuwe Telen in combinatie met belichting, ziet de ondernemer wel een duidelijke toegevoegde waarde. “Sommigen zeggen dat de lampen voldoende activiteit in de kas brengen, maar ik zie toch dat het vochtgehalte op veel momenten niet optimaal is. Dan blijft een ontvochtingssysteem nuttig. Hierdoor kan ik langer schermen, hoef ik minder snel te kieren en kan ik het klimaat strakker regelen qua vocht. Dit draagt bij aan een actievere en sterkere plant.”

Luchtcirculatie

Sinds anderhalf jaar zet de teler het systeem ook in voor het verbeteren van de verticale temperatuurverdeling. Hij signaleerde namelijk dat het – door de warmte die de lampen afgeven –boven in de kas warmer was dan onderin. “Om voldoende vruchtgroei te krijgen, moet je echter onderin voldoende warmte hebben. Vorig jaar ontdekten we pas dat we het systeem ook alleen kunnen inzetten voor luchtcirculatie. Dan wordt de lucht van bovenuit de kas naar beneden gebracht. Dat bleek een schot in de roos: op deze manier weten we de plant op moeilijke momenten toch te activeren en de inzet van de minimumbuis te beperken.”
Het ontvochtigingssysteem helpt de komkommerteler ook om zijn lichtuitstoot te beperken, en past op die manier in het plaatje van PlanetProof. Het verduisteringsscherm dat de teler heeft hangen, laat namelijk weinig vocht door. Dit dwingt ondernemers zonder ontvochtigingssysteem vaak om een kier te trekken, wat zorgt voor ongewenste lichtuitstoot. “Doordat wij kunnen ontvochtigen, hebben we dat probleem niet.”

Beter rendement

Samenvattend heeft de teler dus flinke stappen gezet wat betreft de implementatie van Het Nieuwe Telen. “Natuurlijk, de gedane investeringen waren hierbij cruciaal, maar de afgelopen jaren hebben we nog behoorlijk wat winst geboekt door finetuning en optimalisatie. Maar het belangrijkste is eigenlijk de mentale verandering die je doormaakt: door een HNT-cursus krijg je meer inzicht in de plantprocessen en probeer je hier voortdurend maximaal op in te spelen. Ingewikkeld is het niet, je moet vooral je gezond verstand gebruiken.”
Hoewel de grootste stappen zijn gezet, blíjft Van Mullekom in de toekomt zoeken naar mogelijkheden om HNT-concept verder te integreren in zijn bedrijfsvoering. “Het Nieuwe Telen is een vaste waarde geworden in onze bedrijfsvoering en heeft het rendement duidelijk verbeterd.”

Tekst en beeld: Ank van Lier