Antoni de Bruin in Klazienaveen teelt voor het derde seizoen op 100% organische matten. Sinds zijn switch van steenwol naar deze matten heeft hij geen ‘paprikaverwelking’ meer gezien. De oorzaak van wortelproblemen zit niet alleen in de aanwezigheid van Fusarium of Pythium denkt hij, maar ook in het substraat en de klimaatsturing. “Misschien heb ik weleens een matje dat wat minder presteert, maar dat mag geen naam hebben.”
De paprika’s van het ras Levente (geel) doen het uitstekend dit seizoen, mede dankzij het lichte voorjaar. De Bruin: “Wij zaaien pas in december en hebben dit jaar tussen 9 en 21 januari geplant. We starten altijd met een jonge plant van 35 dagen. Alles groeit goed, we zitten op schema. Het hittegolfje eind juni-begin juli zijn we goed doorgekomen. We hebben geen last gehad van neusrot of brandplekken, nul.” Zijn streven is om half november tussen 32 en 34 kg/m² uit te komen.
Testbedrijf
Wortelproblemen horen al sinds 2023 tot het verleden, na zijn switch van steenwol naar organische matten van Lensli. “Al in 2020 deden wij daar een proef mee, wij waren het eerste testbedrijf in Nederland. In 2023 heb ik 75 procent van het bedrijf op organisch substraat omgeschakeld, in 2024 ging ik naar 100 procent vanwege problemen met de wortels op steenwol. In 2022 was het probleem heel erg. Op steenwol had ik het zwaar die zomer. Er was toen ook een periode van 34 graden, de planten die op steenwol groeiden gingen helemaal slap en op de organische mat bleven de planten fris en produceerden gewoon door. Dat kwam door het substraat, dat weet ik zeker.”
Van kwaad tot erger
De wortelproblemen begonnen al eerder op het bedrijf, niet alleen tijdens warme perioden. Hij vervolgt: “Dat begon vaak al tijdens het tweede zetsel. Onder zware omstandigheden, als de zon doorbrak, zag je tijdens gewaswerk de koppies van de planten op steenwol een beetje slap gaan. Daarna zag je dat per maand een beetje erger worden. Dan kwam er een hoge temperatuur overheen en gingen de planten helemaal slap. Je kon niet echt wat aan de plant zien, het was onverklaarbaar.”
Volgens Grodan is Fusarium waarschijnlijk de oorzaak? “Dat lijkt me een beetje een voorbarige conclusie. Er zijn natuurlijk al heel wat onderzoeken naar dit probleem geweest. Als je wortelproblemen krijgt sterven er wortels af, ik neem aan dat je dan altijd wel Fusarium en Pythium vindt. Waarom blijft het dan op een organische mat beter. Ik weet het denk ik wel: in die mat zitten meer natuurlijke afweerstoffen, die helpen om schadelijke schimmels te bestrijden.”
Klimaatsturing
Volgens collega paprikateler Ruud Duijnisveld treedt het probleem soms ook op bij collega’s met organische matten. In het groepje telers waar De Bruin in zit is dat echter niet het geval. “Ik zit in een klein groepje van vier paprikatelers, rood en geel, daar zie ik hetzelfde beeld. Die telen op dezelfde matten als ik. Dat zijn allemaal telers die vorig jaar grote problemen hadden en dit jaar niet meer.”
De Bruin denkt dat ook de klimaatsturing wortelproblemen kan voorkomen. “Als je in het begin van de teelt een foutje maakt en de plant hangt helemaal vol en je raakt te veel wortels kwijt, dan komt die plant in een negatieve spiraal terecht. Dan wordt het gewas steeds zwakker. Meestal gebeurt dat nadat je de zetting hebt gehad, dan hangen de planten vol en volgen er drie of vier donkere dagen. Dan krijgt de plant een tik. Maar dit voorjaar is het eigenlijk redelijk constant goed weer geweest.”
Autonoom telen
De Bruin is ook testbedrijf voor Priva op het gebied van autonoom telen en gebruikt op de ene helft van zijn kas (totaal 6 ha) Plantonomy, dat helpt bij een meer geleidelijke klimaatsturing en constante verdamping. “Het programma heeft een vooraf bepaalde strategie waardoor de raamsturing rustiger loopt en je als teler met simpele instellingen een meer generatieve of vegetatieve strategie kan nastreven. Het helpt ook de wateropname en verdamping op gang te houden, al leidt het niet tot meer productie. Wel is het vruchtgewicht in de autonome kas zo’n 10 gram zwaarder en is de plantbelasting regelmatiger. We zitten altijd rond de 35 tot 37 vruchten. Dan blijft je vruchtgewicht ook beter, omdat de vruchten er geleidelijker af komen. En vooral de tweede helft van het jaar moeten wij het van de maatsortering hebben.”
Wortels controleren
Hoe controleer je of de wortels gezond en vitaal blijven? “Je ziet het aan de gewasregistratie. Als een gewas bovengronds goed groeit, zijn de wortels meestal ook goed. We snijden ook wekelijks matten open om ze op het oog te controleren. Op organische matten zie je, als je die van onder tot boven doorsnijdt, overal wortels. Bij steenwol heb je weleens dat er in de bovenste laag niks zit.”
De Bruin gebruikt de organische matten gedurende twee seizoenen. “Dat deed ik met steenwol ook al om kosten te besparen. Je hebt er dan weleens een matje bij die iets moeilijker doet. Maar dat is over de hele tuin misschien 0,1 procent. De productie is minimaal hetzelfde of zelfs beter in het tweede jaar.”
Moet je anders telen op organisch substraat? “In principe niet. We geven wel iets meer water dan op steenwol. Er is een verschil: wij telen nu op een mat van 24 liter, op steenwol was dat 16 liter.”
Kostenvergelijking
Collega-teler Ruud Duijnisveld blijft volgend jaar op steenwol telen, vanwege de lagere kosten, de uniformiteit en steriliteit, al zei hij er wel bij dat dat laatste zowel een voor- als nadeel kan zijn? De Bruin: “Qua kosten ben ik het niet met hem eens, want steenwol afvoeren is duurder. Als je alles bij elkaar rekent, inclusief het teeltklaar maken, kost een organische mat wel iets meer. Het kost wat meer arbeid bij het aanleggen en verwijderen, ja. Een steriele mat kan ook een nadeel zijn. Wij telen met gronddoek en als daar Fusarium op zit, en het komt op steriel substraat, kun je beter een organische mat hebben.”
Tekst en beeld: Mario Bentvelsen
