De hoge gasprijs houdt de sector bezig, al is er nog geen sprake van paniek zoals in 2021-2022. Die verwacht energiemanager Arjan van der Spek van Enova ook niet. “Sommige bedrijven zullen misschien later gaan planten of minder belichten, maar we zitten nog niet op de prijzen van vijf jaar geleden. Er is op dit moment een veel groter volume lng op zee beschikbaar dan toen. Dat zou ervoor moeten zorgen dat het in ieder geval minder extreem wordt.”
De TTF-prijs voor daggas ligt momenteel boven de 70 cent, dat is ook zo voor het 4e kwartaal van dit jaar en het 1e kwartaal van 2027. Hoe verklaar je die stijging?
“Het is de emotie van de dag, die iedere keer een beetje langer duurt, omdat er nog geen zicht is op een oplossing voor het Midden-Oosten. Dat zorgt ervoor dat iedereen nu zenuwachtig wordt en er mogelijk tekorten in de winter ontstaan. Daarom gaan nu die prijzen omhoog.”
Hoe zou je het sentiment willen omschrijven?
“Er zijn misschien net zoveel signalen dat de paniek overdreven is, als dat er mensen zijn die bang zijn voor hetzelfde scenario van 2021-2022. Maar de gasmarkt ziet er wel serieus anders uit dan vijf jaar geleden. Toen was er grote afhankelijkheid van Rusland, zeg 40 procent, nu komt 20 procent van de lng uit het Midden-Oosten. Dat er minder aanbod uit die regio is drijft de prijs op.”
We hebben dus goedkoop Russisch pijpleidinggas vervangen door relatief duur lng-gas uit de VS en Qatar en pijpleidinggas uit Noorwegen?
“Ja, dat klopt. We pompen ook nog wat Nederlands gas uit de Noordzee, maar dat is volgens mij minder dan 10 procent. Groningen: dat is nu dicht. Maar goed, het zal er uiteindelijk van afhangen hoe de eerste maanden van de winter er uit gaan zien. Valt de kou mee en hebben we meer wind dan verwacht, dan kunnen die prijzen net zo goed weer gaan zakken.”
Er zijn ook mensen die zeggen dat het volledig uitfaseren van Russisch gas per eind 2027 door de EU-sancties een rol spelen?
“Dat was natuurlijk al zo met pijpleidinggas. Nu wordt dat ook voor lng volgens mij zo. Blijft natuurlijk wel lastig om precies te bepalen waar die lng vandaan komt. Als er op zo’n schip een andere vlag wordt gehesen is de oorsprong ook ineens anders, snap je? Er zit geen ander luchtje of kleurtje aan Russisch gas, of ander stickertje op.”
Tot nu toe zijn de gevolgen van die transitie met gasreserves opgevangen, maar dit najaar staan ze met 50 procent op het laagste niveau sinds de metingen?
“In de afgelopen jaren zaten de opslagen aan het einde van de zomer altijd voor 80 tot 90 procent vol, maar doordat er steeds meer lng over de wereldzeeën drijft is het maar de vraag in hoeverre je een maximale vulling van de gasopslagen nodig hebt.”
Het is dus niet zo dat de leverzekerheid van gas in gevaar is?
“Alleen naar Nederlandse gasopslagen kijken geeft een vertekend beeld, want al die netten zijn aan elkaar gekoppeld. Het is niet zo dat Nederland straks droogvalt als er in Duitsland nog voldoende gas is. Daar ben ik niet zo bang voor. Zolang we Europees gezien maar voldoende gas hebben is het goed. En als ik de huidige lijn doortrek gaan ze in november tussen de 70 en 80 procent eindigen.”
Onze klimaatminister zei dat de gasprijs komende winter verder kan stijgen?
“Niet iedere winter hebben we evenveel gas nodig. Dat kan zomaar 10 tot 20 procent schelen. Hebben we een koude winter of een winter met heel veel wind, zodat windmolens in plaats van gascentrales veel stroom kunnen maken, dan scheelt dat enorm in de gasvraag. Op het moment dat de gasvraag aan het begin van de winter meevalt en de markt geen probleem verwacht kunnen de gasprijzen voordat het echt koud wordt alweer gaan zakken vanaf november. Er kan ook een scenario komen dat alles tegenvalt en het allemaal nog harder omhooggaat. Het blijft op dit moment koffiedik kijken.”
Stel dat de leverzekerheid door een strenge winter toch in gevaar komt, wie gaan daar dan het eerst last van krijgen?
“Afsluiten van bedrijven zie ik niet zomaar gebeuren. Als het echt krap wordt gaan mensen en industrieën vanzelf voorzichtiger gas inzetten, als dat nodig is. Nu worden er al kolencentrales ingezet, naast de gascentrales.”
Die Groningse gasputten: is het niet slimmer om die als strategische reserve voor noodgevallen open te houden in plaats van ze vol te storten met beton?
“Dat roep ik al zo lang als de discussie over Groningen wordt gevoerd. Ik maak hier misschien een heleboel nieuwe vijanden mee, maar ik vind: het is gewoon doodzonde die velden dicht te gooien. Dat gas heeft zoveel waarde voor Nederland. Je kunt de mensen daar ruimschoots van compenseren. Geef ze allemaal een nieuw huis of ga op een andere plek wonen en benut Groningen, zou mijn idee zijn. Bij een noodsituatie zou ik gewoon volle bak gaan pompen.”
Wat adviseer je telers nu te doen: kopen of wachten?
“Ik denk dat het vooral slim is om risico’s te spreiden. Als je volledig op de korte termijn gokt of je gascontracten volledig dichttimmert op de lange termijn: beide is een even groot risico in mijn ogen. Als je het goed wil doen moet je nu de helft of iets meer hebben ingekocht voor redelijke prijzen en de rest doe je op de dagmarkt. Met je elektra verkoop doe je het ook op die manier. Dan beweeg je een beetje met alle markten mee en doe je het altijd een klein beetje fout.”
Telers kunnen ook profiteren van de huidige situatie, met flex- en noodvermogen of capaciteitssturingscontracten?
“Ja, dat zijn allemaal dingen die meehelpen. Je moet aan de ene kant je risico’s zien te managen en daar met je bedrijf op inspelen en er misschien een verdienmodel van maken. Mijn advies is: zorg voor flexibiliteit en voor spreiding. Als het kan duurzaam, met geothermie en dat soort dingen. Kijk naar alle mogelijkheden en kijk wat past op je bedrijf. Dat is voor iedereen net weer anders. Eerst energie besparen en wat je daarna nog nodig hebt zo flexibel en duurzaam mogelijk invullen.”
Denk je dat er deze winter nog telers contracten gaan verkopen, zoals in 2021-2022?
“We zitten met 70 cent nog lang niet op de prijzen van vijf jaar geleden, toen gingen we over de 2 euro. Dat ging over serieus andere bedragen. Zo gek is het nu nog niet. Sommige bedrijven zullen misschien minder gaan belichten of wat later gaan planten, al is het daar nu al kort dag voor.
Er varen nu twee keer zoveel schepen met lng rond, er is een veel groter volume beschikbaar dan toen. Dat zou ervoor moeten zorgen dat het in ieder geval minder extreem wordt.”
Tenzij er iets heel vreemds gaat gebeuren, een ‘black swan event’?
“Ja, zeg nooit nooit. Dat hebben we in de energiesector wel afgeleerd.”
Tekst: Mario Bentvelsen
