Met Henri Bontenbal had de CDA Tweede Kamerfractie de afgelopen maanden een energiespecialist in huis die van de hoed en de rand weet als het over energietransitie gaat. De tijdelijke vervanger van Pieter Omtzigt liet zich gelden met enkele aangenomen moties en als auteur van de Klimaatvisie van zijn partij. “De financiering van de energietransitie kan eenvoudiger en socialer, zonder ODE maar met een stabiele energiebelasting.”

Waarom mag u zich energiespecialist noemen?

“Ik heb natuurkunde gestudeerd en ben daarna in de energiesector gaan werken. Eerst bij een ingenieursbureau waar ik businesscases voor duurzame energieprojecten heb doorgerekend en strategische visies voor gemeenten en provincies schreef. Later was ik consultant bij Stedin op het gebied van de energietransitie. Eerder was ik ook beleidsmedewerker bij de CDA Tweede Kamerfractie.”

Hoe zit het met de energiekennis in de Tweede Kamer?

“De meeste leden van de vaste Kamercommissie verdiepen zich goed in de materie. Maar het is niet altijd mogelijk een goed debat op de inhoud te voeren vanwege het grote aantal partijen dat aanwezig is bij sommige vergaderingen. Het debat schiet alle kanten op en echt de diepte in gaan lukt vaak niet. Het debat gaat soms nog steeds over de vraag of klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt, terwijl we alle aandacht zouden moeten besteden aan de uitvoering van het beleid. Want daar gaat het nog te vaak mis.”

Het Nederlandse klimaatbeleid moet ambitieuzer en vooral eerlijker. Dat staat in de nieuwe klimaatvisie van het CDA waarvan u de auteur bent. Wat bedoelt u met eerlijker?

“Eerlijker betekent vooral dat de energietransitie anders gefinancierd wordt. Nu betalen we het vooral vanuit de ODE, via de energierekening dus. Door aanpassingen daarin is die voor bepaalde bedrijven en sectoren heel erg opgelopen. Dat is geen verstandig beleid. Het is veel eenvoudiger en socialer om dit uit de algemene middelen te betalen en het geld via de algemene belastingen te innen. Aan de voorkant kun je vervolgens inkomenspolitiek voeren. Andere transities betalen we ook uit de algemene middelen, ze gaan de hele maatschappij aan.”

De ODE moet dus omlaag?

“Ons voorstel is: houd de energielasten stabiel, creëer een kader dat fair en eerlijk is. Beter is het om de ODE helemaal af te schaffen en een stabiel energiebelastingniveau te hanteren per doelgroep. Bedrijven, maar ook burgers, die willen investeren in verduurzaming moeten duidelijkheid hebben over te verwachten inkomsten en uitgaven. Nu heeft de overheid met de ODE-verhoging zijn eigen weerstand gecreëerd.”

U heeft veel werkbezoeken aan bedrijven afgelegd en stuitte op veel frustratie over de energietransitie. Heeft u voorbeelden?

“Bij glastuinbouwondernemers hoorde ik veel over wispelturigheid bij de belastingheffing, onverwachte extra facturen over energie. Ook over het subsidiesysteem zijn klachten. De SDE++ staat één keer per jaar open, maar niet voor alle duurzame technieken. Vorig jaar is geen enkel aardwarmteproject gehonoreerd bijvoorbeeld. Die frustratie is zonde. De glastuinbouw is een mooie sector die vooroploopt bij de toepassing van nieuwe technologie. De mentaliteit van gewoon doen en lef hebben vind ik heel inspirerend.”

Hoe kan dat beter?

“Zoals het nu is brengt het systeem onzekerheid met zich mee. Wij bepleiten meer stabiliteit door schotten aan te brengen binnen de SDE++, in plaats van het hele budget in een grote pot te stoppen. Maak verschillende schotten voor bijvoorbeeld projecten in elektriciteit, warmte en gas en houdt de CO2-opslag erbuiten. Ook het geheel moet kloppen, op langere termijn. Nu vullen we op korte termijn een pot met geld en laten vervolgens de markt bepalen waar het energiesysteem naartoe gaat. Maar dit subsidiesysteem leidt niet automatisch tot de optimale energiemix.”

Kunt u dat toelichten?

“Heel veel kosten komen bij de subsidieaanvragen niet in beeld, zoals balanskosten van duurzame energie, of de kosten van extra netwerkinvesteringen. Een zonneweide die met subsidie gebouwd wordt op een afgelegen plek vraagt vaak om uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk. Deze kosten worden gesocialiseerd via de nettarieven. Iedereen betaalt er dus aan mee. Er moet meer oog komen voor de uitvoerbaarheid en de systeemkosten.”

Heeft u hier aandacht voor gekregen in Den Haag?

“Een motie van mij en Pieter Grinwis van ChristenUnie hierover is aangenomen. Daarin staat dat het kabinet onderzoek gaat doen naar de voor- en nadelen van een schot voor duurzame warmte in de SDE++. Verder is ook een voorstel aangenomen om tot maatwerkafspraken te komen met de twaalf grootste uitstoters in ons land over emissiereducties. Dat gaat verder dan eisen stellen, maar ook om commitment vragen. Dit lijkt op wat de glastuinbouw al heeft met het sectorsysteem en het bijhorende programma Kas als Energiebron. Ik geloof erg in die benadering. Je moet beleid niet te generiek maken, want dan treft het geen doel.”

Volgende week is het Prinsjesdag. Is het opvallend dat het demissionaire kabinet een groot bedrag voor klimaatinvesteringen wil uittrekken?

“Ja, dat toont aan dat klimaat als heel urgent gezien wordt. De regering kan op dat vlak niet afwachten tot de formatie, sommige zaken moeten al in gang gezet worden, zoals investeren in energie-infrastructuur.”

Tekst: Koen van Wijk