Een groot deel van de veehouderij in Nederland zit ‘op slot’ vanwege hun stikstofdepositie. Uitbreiden is dan, op basis van de Wet natuurbescherming, niet mogelijk in verband met Natura 2000-gebieden. Maar ook (woning)bouwprojecten, (water)wegen, dijken en glastuinbouwbedrijven worden getroffen door deze wetgeving. Dit geldt ook voor bedrijven in glastuinbouwconcentratiegebieden.

Sinds de Raad van State in mei een vernietigend oordeel heeft geveld over de Nederlandse stikstofaanpak, zitten veel bouw- en infrastructurele projecten in onzekerheid. Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) maakte het mogelijk om te bouwen of uit te breiden, ondanks nabij of verder weg gelegen natuurgebieden die vallen onder Natura 2000. De stikstofdepositie die hierbij optrad kon worden gecompenseerd met maatregelen op de lange termijn. Die compensatie was volgens de Raad van State echter in strijd met de Europese regels en daarmee is de PAS van tafel.

Wegvallen PAS

Het wegvallen van de PAS heeft grote gevolgen. Volgens ABN Amro is de komende vijf jaar de bouw van zo’n 5 miljard euro aan woningen en 9 miljard euro aan infrastructuur onzeker geworden. Zo werd in juli al bekend dat de geplande verbreding van snelweg A27 door het Utrechtse Amelisweerd voorlopig niet door kan gaan door de stikstofuitspraak. Ook de woningbouw loopt gevaar, want bouwmachines en de auto’s van de bewoners veroorzaken stikstofdepositie. Vorige week zette de Raad van State nog een streep door de bouw van 470 woningen in Roermond. Omdat Nederland 166 Natura 2000-gebieden telt die over het land verdeeld zijn, liggen nieuwe woningen al snel in de buurt van zo’n gebied.

Rekenmodel

Telers met een verwarmingsketel, WKK, biomassa- en/of aardwarmte-installatie stoten NO3 en/of NH3 uit. Al deze installaties kunnen een negatief effect hebben op Natura 2000-gebieden. Uit berekeningen blijkt dat bovengenoemde installaties invloed kunnen hebben op natuurgebieden tot op ruim 40 kilometer afstand. Nu de PAS is komen te vervallen is feitelijk elke toename aan stikstofdepositie vergunningsplichtig, zegt Henk van Koppen, Adviseur Vergunningen van AAB. “Probleem daarbij is dat er nog geen nieuw rekenmodel is. Dit nieuwe model zou oorspronkelijk op 8 augustus gereed zijn, maar het is er nog steeds niet.” Het nieuwe rekenmodel is nodig om een vergunning te kunnen verlenen. Provincies houden daarom voorlopig alle vergunningsaanvragen af.

Impasse

In de impasse die nu ontstaan is, kijken veel partijen terug naar wat gangbaar was voordat het PAS in 2015 in werking trad. Dat was het zogeheten extern salderen, oftewel buiten je bedrijf naar stikstofruimte zoeken, bijvoorbeeld door een kippenboerderij die stopt over te nemen. Hoewel deze route al verkend wordt, ziet het er niet naar uit dat dit op korte termijn al gaat gebeuren. Ook het zogeheten intern salderen, waarbij de uitstoot wordt verkleind door een emissiebeperkende maatregel, kan nu niet worden gebruikt om uit te breiden.
Voor alle bouwprojecten die stikstof uitstoten, moet sinds de uitspraak aangetoond worden dat die geen effect hebben op ruim 118 natuurgebieden die last hebben van te veel stikstof. Als dat effect er wel is, moet de zogeheten ADC-toets doorlopen worden. ADC staat voor Alternatief, Dwingend en Compensatie. Eerst moet er een alternatief voor het project gevonden worden. Is dat er niet, dan wordt bekeken of er een dwingend algemeen belang is om het project door te laten gaan. Als er zo’n belang is, dan moeten er maatregelen genomen worden om de stikstofuitstoot te compenseren. De kans dat uitbreidende glastuinders een ADC-toets doorstaan is nihil, zegt Van Koppen.

Tekst en beeld: Mario Bentvelsen