In de periode rond de teeltwisseling wordt veel reinigings- en drainwater geloosd. Dit brengt risico’s met zich mee voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. Waterspecialisten krijgen hierover regelmatig vragen van telers. Erik Groen van de Omgevingsdienst Haaglanden en Margreet Schoenmakers en Guus Meis van Glastuinbouw Nederland beantwoorden de meest gestelde vragen.

Hoe bereid ik me optimaal voor op de teeltwisseling?

Het is belangrijk om zaken goed te plannen en tijdig te anticiperen op de aanstaande teeltwisseling. Bijvoorbeeld door aanpassing van de drainstrategie: geef enkele weken vóór de teeltwisseling minder gietwater en voeding en verhoog je drainpercentage. Als je zorgt dat de drain zoveel mogelijk op is, hoef je minder te lozen. Het afvalwater (reinigings- en drainwater) van de teeltwisseling moet worden geloosd op het riool en dient vooraf te worden gezuiverd.
Probeer er verder voor te zorgen dat de substraatmatten, bij het leegruimen van de kas, zo droog mogelijk zijn. Dit beperkt het risico dat drainwater uit de matten loopt en terechtkomt in de sloot. Ook zijn droge substraatmatten lichter, waardoor deze goedkoper zijn af te voeren.

Hoe voorkom ik dat ik in de waan van de dag zaken vergeet?

Een stappenplan c.q. draaiboek kan helpen bij het zorgvuldig plannen van de teeltwisseling. De teeltwisseling is immers een hectische periode en het is belangrijk om de scherpte te bewaren. Eén lozing kan namelijk al een groot verschil maken voor de waterkwaliteit. Laat daarom niets aan het toeval over. Gelukkig zien steeds meer telers het belang en zijn zij steeds bewuster bezig met het plannen van de teeltwisseling.
Essentieel is ook om betrokken partijen, zowel in- als extern, zo goed mogelijk te instrueren. Zorg dat de containers voor afvoer van het substraat er tijdig zijn en laat de loonwerker die de kas leeghaalt weten waar hij de oude substraatmatten kan neerleggen.

Wat is de beste plek om oude substraatmatten tijdelijk te deponeren?

Belangrijk is om zoveel mogelijk uit de buurt te blijven van straatkolken. Is dat niet mogelijk, dek de kolken dan af met plastic en zand of zorg voor een leiding die is aangesloten op de riolering. Zo voorkom je dat het drainwater uit de matten terechtkomt in het oppervlaktewater.
Advies is sowieso om de substraatmatten zo snel mogelijk te laten afvoeren door een erkende afvalinzamelaar. Kan dit niet, bescherm de matten dan zoveel mogelijk tegen regen. Dit om uitspoeling naar de ondergrond en/of het oppervlaktewater te voorkomen.

Wat doe ik met het percolaatwater van mijn gewassen?

Percolaatwater komt vrij bij de vertering van gewassen. Dit water ontstaat als de oude gewassen naar buiten worden gereden en hier tijdelijk worden opgeslagen. Percolaatwater mag niet in het oppervlaktewater belanden. Daarom is het belangrijk om goede lekdichte containers te gebruiken.
Laat de gewassen zoveel mogelijk indrogen voordat ze naar buiten gaan en zorg ervoor dat ze zo snel mogelijk worden opgehaald.

Is de afvoercapaciteit van het riool wel toereikend voor de grote hoeveelheden water die moeten worden geloosd?

Omdat bij de teeltwisseling veel afvalwater in korte tijd vrijkomt, voldoet de afvoercapaciteit van het riool vaak niet. Zeker niet wanneer sprake is van een grote concentratie glastuinbouwbedrijven in een bepaald gebied. Daarbij gelden er regels voor lozing op het riool, waaraan je je als teler moet houden.
Begin daarom tijdig met lozen en doe dit gefaseerd, zodat het riool de aangeboden hoeveelheden afvalwater kan verwerken en ook andere bedrijven in de omgeving voldoende ruimte hebben om hun afvalwater te lozen.

Aan welke eisen moet mijn watersysteem voldoen?

Om gefaseerd te kunnen lozen op de riolering, is het belangrijk dat de rioolbuffer van je bedrijf voldoende opvangcapaciteit biedt om afvalwater tijdelijk op te slaan. Is de capaciteit onvoldoende, dan zijn er verschillende opties. Je kunt bijvoorbeeld eerder starten met het gedoseerd lozen op het riool. Maar je kunt er ook voor kiezen om het restwater af te laten voeren per tankwagen of tijdelijk een mobiele wateropslagtank te regelen. Ook hierbij geldt dat je hier tijdig over na moet denken en zaken moet organiseren; dit kun je niet last minute regelen.
Daarnaast is de zuiveringscapaciteit een punt van aandacht: telers houden bij de aanschaf van een zuiveringsinstallatie niet altijd rekening met de grote hoeveelheden afvalwater die vrijkomen bij een teeltwisseling. Dit hoeft geen probleem te zijn, mits je voldoende opvangcapaciteit hebt. Je kunt er ook voor kiezen om ten tijde van de teeltwisseling nog een mobiele zuiveraar in te huren. Maar ook dat moet je dan wel tijdig regelen.
Het is bovendien belangrijk om vooraf te checken of het watersysteem ook in andere opzichten voldoende gedimensioneerd is om het afvalwater op te vangen en te lozen. Zo is bijvoorbeeld voldoende pompkracht nodig om het water snel weg te krijgen. Soms kan het nodig zijn om een extra pomp aan te schaffen.
Samenvattend dien je dus goed inzicht te hebben in je eigen waterbalans en -systeem; is dit voldoende toegerust op de grote hoeveelheden afvalwater die vrijkomen bij de teeltwisseling? Zo niet, dan is het zaak om tijdig extra maatregelen te nemen.

Is de teeltwisseling een goed moment voor onderhoud aan het water- en teeltsysteem?

Absoluut! De periode rond de teeltwisseling is hét ideale moment om het water- en teeltsysteem te checken en eventueel te herstellen. Vervang lekke afvoerbakken aan het einde van de goot, hang goten recht, check of afvoerslangen lekken en los eventuele andere lekkages op.
Lekkages behoren tot de grootste uitdagingen op watergebied; de impact op de waterkwaliteit kan groot zijn. Telers denken er niet altijd aan om dergelijke zaken te checken tijdens de teeltwisseling.

Na de teeltwisseling start de nieuwe teelt. Hoe beperk ik lozingen in de eerste fase van de nieuwe teelt?

Vaak worden matten na het voldruppelen doorgestoken, om het overtollige water kwijt te raken. Hierdoor komt in korte tijd veel drainwater vrij. Om dit te voorkomen, is het raadzaam om de folie aan de zijkant van de matten niet meteen helemaal door te snijden. Snijd deze eerst een klein stukje in en later helemaal. Op deze manier komt het water gedoseerd vrij en is het eenvoudiger om het drainwater op te vangen en opnieuw te gebruiken in de teelt.
Sommige telers denken ook dat opvang van drainwater in de eerste periode na het planten risico’s met zich meebrengt voor het gewas, aangezien de nieuwe steenwolmatten schadelijke stoffen zouden bevatten voor de jonge planten. De ervaring wijst echter uit dat de nieuwe matten geen extra risico’s met zich meebrengen. Ook aan het begin van de teelt kan het drainwater gewoon worden opgevangen om later in de teelt opnieuw te gebruiken; lozen is niet nodig.

Waar kan ik terecht met vragen of voor meer informatie?

Hiervoor kun je contact opnemen met de omgevingsdienst of het waterschap in jouw regio of met Glastuinbouw Nederland. Meer informatie over de teeltwisseling in relatie tot emissie en waterkwaliteit is hier te vinden.

Tekst: Ank van Lier, beeld: Mario Bentvelsen, Marleen Arkesteijn en Jan van Staalduinen